Konstanty Ildefons Gałczyński

Cyniczną ucztę etnografów

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

Teatrzyk „Zielona Gęś’’
ma zaszczyt przedstawić

Cyniczną ucztę etnografów

Osoby:

NIESTRAWNOŚĆ — postać alegoryczna

ETNOGRAF PIERWSZY

ETNOGRAF DRUGI

CHÓR ETNOGRAFÓW

i KURTYNA

Scena: Muzeum Etnograficzne w Gogolinie ze sławną, bezcenną kolekcją wielkanocnych pisanek.

Czas: Przedświąteczny, nad wieczorem.

NIESTRAWNOŚĆ

Przepłynął już ludzki potok, 

w muzeum cicho jak w grobie. 

Lecz z kątów wychodzą oto 

cyniczni etnografowie. 

Zerwawszy z moralnym pionem, 

łypią oczami jak mamki¹ 

na słynne jaja zdobione, 

czyli tak zwane pisanki. 

Patrzcie, ach, patrzcie bacznie 

na to, co zaraz się zacznie:  

ETNOGRAF PIERWSZY

Rozbija gablotkę z pisankami.

Hej, śmiejmy się w nos plotce, 

vivat Piekło z Szatanem. 

Hej, ty jajo w gablotce, 

zaraz cię zjemy z chrzanem.  

ETNOGRAF DRUGI

Rozbija następną gablotkę z pisankami.

A ja też w naszym kole 

się zabawię niekiepsko, 

tylko, co do mnie, wolę 

pisanki z musztardą sarepską.  

Pochłania większą ilość pisanek, zaprawiając je wspomnianą musztardą sarepską.

CHÓR ETNOGRAFÓW

Śliczne są kobiet stópki, 

lecz nie masz jak pisanki! 

Hej, obłupujmy skorupki. 

Hej, lejmy barszcz do szklanki.  

Skonsumowują pozostałość bezcennych historycznych pisanek, przebierają się w przedhistoryczne kapelusze i tańczą.

NIESTRAWNOŚĆ

Wolnego, szaleńcy młodzi. 

Zaraz was Parka ²podetnie. 

Skręt kiszek już nadchodzi. 

Te jaja były stuletnie.  

WSZYSCY ETNOGRAFOWIE

Z oczami w słup wydają okrzyk „Ach!”, słaniają się na nogach i – przesławszy Publiczności należny ukłon wraz z życzeniami „Wesołych Świąt” — w zrozumiałych męczarniach schodzą ze sceny życia.

KURTYNA

Galileusz³, wchodząc na wieżę 

chodnikiem z linoleum, 

rzekł: „Jajka? Tylko świeże 

i w domu, nie w muzeum”. 

Spada z fasonem.

10 kwietnia 1949

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury.

Jeśli tak jak my wierzysz, że to, co robimy, jest ważne i potrzebne — wesprzyj naszą zbiórkę! wolnelektury.pl/pomagam/

Wolne Lektury nie mają stałego finansowania — działamy dzięki społeczności.

Aby spokojnie działać w 2026 roku, potrzebujemy wsparcia.

Dołącz i pomóż nam utrzymać dostęp do literatury dla wszystkich.

wolnelektury.pl/pomagam/

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury: wolnelektury.pl/pomagam/

Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia! wolnelektury.pl/pomagam/

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

Przypisy:

1. łypią oczami jak mamki — mamki, jak wiadomo, często-gęsto łypią oczami. [przypis autorski]

2. Parka (mit. rzym.) — jedna z trzech bogiń przeznaczenia, przędących i przecinających nić ludzkiego losu; były to: Nona, która przędła nić życia ludzkiego, Decima, która czuwała nad nicią, oraz Morta, która nić przecinała; w mit. gr. ich odpowiednikami były Mojry. [przypis edytorski]

3. Galileusz Galileo Galilei (1564–1642) — włoski astronom, filozof, fizyk; twórca podstaw eksperymentalno-matematycznych metod badawczych w przyrodoznawstwie; odkrywca księżyców Jowisza, plam na Słońcu oraz faz Wenus; zwolennik idei Kopernika. W 1616 kościelna komisja Świętego Oficjum (inkwizycji) uznała głoszone przez niego poglądy heliocentryczne za absurdalne naukowo oraz heretyckie, otrzymał nakaz ich porzucenia oraz zakaz ich dyskutowania i obrony. W 1633 jako 69-latek z powodu dalszego propagowania heliocentryzmu został wezwany przed sąd inkwizycji, zmuszony do odwołania poglądów i skazany na dożywotni areszt domowy. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-cyniczna-uczta-etnografow/

Tekst opracowany na podstawie: Konstanty Ildefons Gałczyński, Próby teatralne 3, wyd. Czytelnik, Warszawa 1979.

Wydawca: Fundacja Wolne Lektury

Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Jan Grzybowski, Ilona Kalamon.

Okładka na podstawie: Córka w bujaku, Henry Lyman Saÿen (1875–1918), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2026-06-08.