Tadeusz Boy-Żeleński

O bardzo niegrzecznej literaturze polskiej i jej strapionej ciotce

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.

O bardzo niegrzecznej literaturze polskiej i jej strapionej ciotce

J. E. Prof. Dr. Hr. St. Tarnowskiemu poświęcam.

Książka, którą czytasz, pochodzi z biblioteki fundacji Wolne Lektury. Naszą misją jest wspieranie dzieciaków w dostępie do lektur szkolnych oraz zachęcanie ich do czytania. Miło Cię poznać!

I

Pełna gracji, zacna, słodka,  

Żyła sobie stara ciotka. 

Bez zbytków, lecz i bez braku,  

Miała swój domek na Szlaku.  

Oprócz cnót rozlicznych wieńca  

Hodowała też siostrzeńca. 

Brzydki chłopiec, z krzywą buzią 

Zwał się — dajmy na to — Józio.  

Ciotka była panną czystą, 

A Józio był modernistą.  

(Modernista — znaczy chłopak,  

Co wszystko robi na opak;  

Każdego się głupstwa czepi,  

A zawsze chce wiedzieć lepiej).  

Z tym smarkaczem ciotka stara  

Miała strapień co niemiara.  

Zawsze jej czymś umiał dopiec,  

Taki był już brzydki chłopiec.  

Próżno ciotka mu wymienia  

Albo Lucka, albo Henia, 

Co ich przykład wszystkim świeci  

Jako grzecznych, dobrych dzieci;  

On rozeprze się wygodnie,  

Obie ręce włoży w spodnie, 

Śmieje się i kiwa głową  

Jakby mówił: gadaj zdrowo! 

Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymują dostęp do prapremier wcześniej niż inni. Zadeklaruj stałą wpłatę i dołącz do Towarzystwa Przyjaciół Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/pomagam/

II

To rzecz nie do uwierzenia,  

Co on ma za przywidzenia!  

Czasem coś bez sensu maże  

I mówi, że to witraże.  

To znów wieczór biega nago  

I rozbija wszystkich lagą.  

Ciotka krzyczy: «Joseph! arrête!¹» 

A on: «Ciociu, to kabaret!»  

Wszystkie meble w domu psuje, 

Mówi, że sztukę stosuje.  

Wszędzie wlezie, wszędzie dotrze, 

Deprawuje dzieci młodsze.  

To rzecz w Polsce niesłychana:  

Nie chcą wierzyć już w bociana!  

Kiedyś wpada mała Hanka:  

— «Ciociu, jestem rotomanka!» 

«Któż cię tak nauczył?!» — «Józio» 

Mówi z rozpaloną buzią. 

«A ja — szepleni Ludwiczka — 

Jestem święta pla-samiczka». 

Chociaż zwykle dobra, słodka,  

Zawyła ze zgrozy ciotka, 

Raziła ją na kształt gromu  

Taka hańba w polskim domu! 

Podoba Ci się to, co robimy? Wesprzyj Wolne Lektury drobną wpłatą:wolnelektury.pl/pomagam/

III

Czasem dobra ciotka woła: 

«Usiądźcie, dzieci, dokoła, 

O hetmanach, kaznodziejach,  

Potem każde z was wymieni,  

Którego najwyżej ceni.» 

A Józio ze śmiechu kona 

I krzyczy: «Ciociu! Kambrona²!» 

IV

Czasem, a najczęściej w poście,  

Przychodzą do ciotki goście. 

«Józiu, przywitaj się z panem!  

Co ty tam za parawanem?!  

Wyłaź stamtąd, puść Haneczkę  

I powiedz gościom bajeczkę».  

Wylazł Józio, głową kiwa 

I w te słowa się odzywa: 

Bajeczka pana Jachowicza³ 

Staś na sukni zrobił plamę,  

Oblał bowiem ponczem mamę; 

A widząc ją w srogim gniewie, 

Jak przepraszać, sam już nie wie. 

Plama głupstwo, mama doda,  

Ale ponczu, ponczu szkoda! 

Skończył Józio, gość się śmieje,  

A ciotkę wnet krew zaleje:  

Biedaczka dostała mdłości  

I ze wstydu, i ze złości.  

Tak ten niegodziwy chłopiec  

Zawsze ciotce umiał dopiec. 

Informacje o nowościach w naszej bibliotece w Twojej skrzynce mailowej? Nic prostszego, zapisz się do newslettera. Kliknij, by pozostawić swój adres e-mail: wolnelektury.pl/newsletter/zapisz-sie/

V

Tak się trapi dobra ciotka,  

Pełna gracji, zacna, słodka,  

Lecz największą ma subiekcję  

Gdy rozpocznie z Józiem lekcję.  

Dojdźże ładu z taką głową:  

Zawsze ma ostatnie słowo!  

Ciotka prawi o Trzech Psalmach:  

Józio o «tańczących palmach»;  

Ciotka mu o apostołach,  

On jej o spermatozoach;  

Ciotka uczy, kto był Gallus,  

On poprawia: «Ciociu, Phallus»!  

Ciotka znów z innego wątku  

Baje o świata początku,  

Józio się ząb za ząb kłóci, 

Że świat cały powstał z chuci. 

(Mruknie ciotka w pasji szewskiej: 

«Wciąż ten łajdak Przybyszewski!») 

Ciotka znów o ideałach — 

Józio: «ciociu, co to wałach?» 

Taką ciotka ma subiekcję, 

Gdy rozpocznie z Józiem lekcję. 

Przekaż 1,5% podatku na Wolne Lektury.
KRS: 0000070056
Nazwa organizacji: Fundacja Wolne Lektury
Każda wpłacona kwota zostanie przeznaczona na rozwój Wolnych Lektur.

VI

Kiedy wieczór już zapada, 

Ciotka do snu się układa: 

Józiu! zostaw ten rozporek 

I chodź odmówić paciorek. 

Niech Józio przy łóżku klęknie 

I powtarza głośno, pięknie: 

«Boziu, usłysz głos chłopczyny, 

Odpuść synów naszych winy! 

Polska cię na pomoc woła! 

Niech tradycji i Kościoła 

Pozostanie sługą wierną! 

Erotyzmem ni moderną 

Niech się naród ten nie spodli!» 

Teraz Józio się pomodli, 

Za mamusię, za tatusia, 

Potem grzecznie się wysiusia 

I spokojnie, cicho zaśnie. 

Brzydki chłopak mruknął: «Właśnie!» 

Pisane w r. 1907.

Przypisy:

1. Joseph! arrête! (fr.; wym. [żozef aret]) — Józefie, przestań. [przypis edytorski]

2. Kambron, własc. Cambronne, Pierre (1770–1842) — generał fr., słynny z powodu odpowiedzi, jakiej udzielił Anglikom pod Waterloo na propozycję, aby się poddał. Przypisuje mu się słowa Gwardia umiera, ale nie poddaje się, ale według innych odpowiedział jednym wulgarnym słowem, jakiego wówczas nikt się nie spodziewał w rozmowie eleganckich oficerów (nawet w czasie bitwy). We Francji funkcjonuje do dziś określenie mot de Cambronne (słowo Cambronne’a). [przypis edytorski]

3. Jachowicz, Stanisław (1796–1857) — bajkopisarz, poeta i pedagog, autor moralizatorskich wierszyków, takich jak Chory kotek („Pan kotek był chory”). Poniższy wierszyk stanowi oczywiście żartobliwą przeróbkę w stylu Jachowicza, ale o przeciwnej, niż moralizatorska, wymowie. [przypis edytorski]

Wesprzyj Wolne Lektury!

Wolne Lektury to projekt fundacji Wolne Lektury – organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz wolności korzystania z dóbr kultury.

Co roku do domeny publicznej przechodzi twórczość kolejnych autorów. Dzięki Twojemu wsparciu będziemy je mogli udostępnić wszystkim bezpłatnie.

Jak możesz pomóc?

Logo 1%
Przekaż 1% podatku na rozwój Wolnych Lektur:
Fundacja Wolne Lektury
KRS 0000070056

Wspieraj Wolne Lektury i pomóż nam rozwijać bibliotekę.

Przekaż darowiznę na konto: szczegóły na stronie Fundacji.

Wszystkie zasoby Wolnych Lektur możesz swobodnie wykorzystywać, publikować i rozpowszechniać pod warunkiem zachowania warunków licencji i zgodnie z Zasadami wykorzystania Wolnych Lektur.
Ten utwór jest w domenie publicznej.
Wszystkie materiały dodatkowe (przypisy, motywy literackie) są udostępnione na Licencji Wolnej Sztuki 1.3.
Fundacja Wolne Lektury zastrzega sobie prawa do wydania krytycznego zgodnie z art. Art.99(2) Ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych. Wykorzystując zasoby z Wolnych Lektur, należy pamiętać o zapisach licencji oraz zasadach, które spisaliśmy w Zasadach wykorzystania Wolnych Lektur. Zapoznaj się z nimi, zanim udostępnisz dalej nasze książki.

E-book można pobrać ze strony: http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/slowka-zbior-o-bardzo-niegrzecznej-literaturze-polskiej-i-jej-strapionej-ciotce

Tekst opracowany na podstawie: Tadeusz Boy-Żeleński, Słówka: zbiór wierszy i piosenek, nakł. Księgarnia Polska B. Połonieckiego, Lwów; wyd. E. Wende, Warszawa 1913

Wydawca: Fundacja Nowoczesna Polska

Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN.

Opracowanie redakcyjne i przypisy: Dorota Kowalska, Marta Niedziałkowska.

Okładka na podstawie: Cyrk, Stanisław Osostowicz (1906-1939), domena publiczna

Plik wygenerowany dnia 2024-05-23.