Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Wolne Lektury.
Występują z wielką tremą następującedramatis personae[1]:
PROF. BĄCZYŃSKI — ogólnie szanowany angelolog[2]
ALOJZY GŻEGŻÓŁKA — młody tapicer
OSIOŁEK PORFIRION — kierownik literacki
FAFIK — najpopularniejszy pies wszechświata
HERMENEGILDA KOCIUBIŃSKA
PIEKIELNY PIOTRUŚ
PROF. BĄCZYŃSKI
To się bardzo dobrze stało, że nikt nie nalał wody do karafki. Wyrażam zadowolenie. Bo już nawet i woda zaczyna mi szkodzić. A ongiś[3] pijało się i jadało się szalone rzeczy. Eeeech, młodość…
GŻEGŻÓŁKA
Przepraszam, czy zebraliśmy się tu po to, żeby rzępolić na temat wody w karafce?
PROF. BĄCZYŃSKI
Jak proszę? Rzępolić? Proszę bardzo! Naturalnie! Naturalnie! Naturalnie, że nie chodzi o wodę w karafce, tylko o szerokie wody, na które nasz teatrzyk musi wypłynąć.
FAFIK
Musi, ale jakoś dotąd nie wypływa.
PIEKIELNY PIOTRUŚ
Dlaczego?
PROF. BĄCZYŃSKI
Ja wiem, dlaczego. Dlatego, że „Zielona Gęś” jest niezrozumiała.
I…
do jasnej cholery z tą „Zieloną Gęsią”!
PROF. BĄCZYŃSKI
Tak. Niezrozumiała. Tego teatrzyku nikt nie rozumie… Zmartwienia i plotki, oto bilans „Zielonej Gęsi”. Same passywa[5].
HERMENEGILDA K.
Wolnego, profesorze! Są i aktywa[6]. Niech pan przejrzy
roczniki „Przekroju”, a znajdzie pan w nich niejedną „Gąskę”, która
OSIOŁEK PORFIRION
Śniło mi się, że zostałem przemieniony w księżyc i świeciłem w okno jednej b. ładnej dziewczynie.
HERMENEGILDA
To nic nie ma do rzeczy. Teraz ja rozmawiam z profesorem. Teraz będzie mowa o parodiach. Bo, niech pan powie, profesorze, czy te setki parodii na nas we wszystkich pismach całego kraju też świadczą o tym, że jesteśmy niezrozumiali? A to, że „Zieloną Gęsią” zajmowali się krytycy tej miary co Wyka[8], Kott[9], Mikulski[10] i Bracia Rojek[11], to też nic? A przekłady na obce języki?
PROF. BĄCZYŃSKI
Hermenegildo, Hermenegildo, ja cię nie poznaję, Hermenegildo. Mówisz jak gdyby rozsądnie, Hermenegildo, a jeszcze wczoraj byłaś głupia jak bilardowa noga, Hermenegildo.
FAFIK
Co?! Ja nie pozwolę znieważać kobiety Hermenegildy nawet wstecz! Ja ją kocham.
HERMENEGILDA
Na czym to ja stanęłam? Właśnie. Na przekładach. Bo fakt, profesorze, że tyle „Gęsi” przetłumaczono np. na język czeski, to też pies?
FAFIK
Jak się wyraziła obywatelka? Też pies? Czy pani mnie miała na myśli? To ma być kalumnia[12] czy metafora? Jednego i drugiego nie zniosę! Trzymajcie mnie! Ach, ty ficygerno[13], kociaku śmierdzący, klabzdro[14], jak również kocmołuchu[15] literacki! Już ja cię urządzę.
HERMENEGILDA
Och!
PROF. BĄCZYŃSKI
A jednak, moi drodzy, proponuję wysłać telegram do Autora z prośbą, żeby się zastanowił. Bo ja rozumiem żart. Żart jest potrzebny jak chleb. Człowiek im wydajniej pracuje, tym większą ma potrzebę żartu i odprężenia. Więc niech będą i żarty w „Zielonej Gęsi”. Ale nie tylko. Nasza epoka jest wielka i odpowiedzialna. Cząstka odpowiedzialności spada na każdego z nas. Chodzi o wielki skarb. Trzeba czuwać przy wielkim skarbie. A wiecie wy, co jest tym wielkim skarbem?
PROF. BĄCZYŃSKI
Moje nogi. Moje zwyczajne ludzkie nogi. Chodzi o to, żeby mi ich już nigdy nie urwała żadna bomba, żaden granat kapitalistycznych grandziarzy. Ja jestem, wiecie, zwykły człowiek i bardzo lubię czasem tak połazić. Kochane nogi! I dlatego…
I dlatego poprosimy telegraficznie Autora, żeby, choćby z uwagi na moje nogi, rzadziej błaznował, a częściej starał się pisać jasno, celnie i celowo.
Dzień dobry, obywatelko. Pani mnie poznaje? O piątej? Świetnie. Zaraz będzie następujący telegramik:
Telegram
AUTOR WARSZAWA
PROSIMY O PRZEBUDOWĘ REPERTUARU
Odpowiedź na telegram
WŁAŚNIE NAD TYM PRACUJĘ
OSIOŁEK PORFIRION
Ja nie rozumiem, co to znaczy galzymbrgski.
PROF. BĄCZYŃSKI
Bo jesteś osioł, jak wynika z afisza[18]. Galzymbrgski niewątpliwie oznacza nazwisko naszego ukochanego Autora. Artystyczna refiguracja, żeby nie rzec deformacja. Taka pocztowa „Zielona gęś”. Uff, jak się zmęczyłem. Fafiku, przynieś, proszę, moją wanienkę. Gdy zmęczenie nęka, nie masz jak wanięka:
KURTYNA
23 października 1949