literatureKonstanty IldefonsGałczyńskiGawęda starego kretyna2024polIlonaKalamonNataliaMatusiakKornelMyczkobook2fb22026-05-04https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/galczynski-gaweda-starego-kretyna/0Fundacja Wolne LekturyKonstanty Ildefons GałczyńskiTeatrzyk ,,Zielona Gęś"
ma zaszczyt przedstawićGawędę starego kretynaSTARY KRETYNleżąc na katafalkuKobieta, PracaHej, hej. Jakie to były czasy... Socjalizmu żadnego nie było, wobec czego pracownica domowa nazywała się po prostu kuchta względnie parzygnatparzygnat (daw., żart.) --- marny kucharz.... A jakie możliwości otwierały się wtedy podczas mycia schodów względnie okien!...CudCuda? Nie tak jak dziś, zaledwie raz do roku, ale codziennie, panowie, codziennie i co najmniej w co drugim mieście: to broda wyrastała świętej pustelnicy w sposób gwarantowanie przerażającybroda wyrastała świętej pustelnicy w sposób gwarantowanie przerażający --- nawiązanie do legendy o Świętej Wilgefortis, kobiety, której wyrosła broda, aby ta mogła uniknąć małżeństwa z poganinem. , to mogiła bogobojnego kucharza pokrywała się nagle majonezem z prawdziwej ,,nicejskiej" oliwy, to na niebie, mociumdziejumociumdziej (daw.) --- skrót od staropolskiego zwrotu ,,mości panie dobrodzieju"., ukazywały się ogniste miotły, odkurzacze i tym podobne rzeczy.WspomnieniaA sznycle ,,po wiedeńsku"? Hej, łzy się kręcą... Bo to był, proszę państwa, cały Wiedeń na talerzu, z GrinzingiemGrinzing --- obecnie dzielnica Wiednia, niegdyś wioska położona na jego obrzeżach, słynąca z winiarni i serwowanego w nich młodego wina. i szramelmuzykąszramelmuzyka --- popularna w XIX wieku wiedeńska tradycyjna muzyka ludowa. Nazwę wzięła od nazwiska jej słynnych wykonawców --- braci Johanna i Josefa Schrammelów.. Trzy dni można było jeść taki sznycel, słowo honoru.A jakie teatrateatra --- dziś: teatry. były! Jak stary Trapszo wyszedł na scenę w Dziadach i nacisnął syfon z wodą selcerską, i powiedział: ,,Ach, jak mnie pragnienie pali, ach, choćby wody kropelka!", to, mociumdzieju, cała widownia spadała z krzeseł.Pamięć, WspomnieniaHej, łzy się kręcą...A po teatrze oczywiście: ,,Hawełka"Hawełka --- słynny lokal gastronomiczny działający od XIX wieku na Rynku Głównym w Krakowie. Jego bywalcami byli artyści, profesorowie i dziennikarze., szansonistkiszansonistka --- śpiewaczka kabaretowa, kawiarniana lub ogródkowa; piosenkarka. i szał. Paraliż postępowy naturalnie szerzył się do pewnego stopnia, ale co z tego? Gieniuszegieniusze --- dziś: geniusze, wykorzystana przez Gałczyńskiego zmiękczona dawna forma, zachowana w niektórych gwarach, ma podkreślać sentymentalizm głównego bohatera utworu. dzięki temu rodzili się masami. PrzybyszewskiStanisław Przybyszewski (1868--1927)--- polski pisarz, poeta, dramaturg, nowelista okresu Młodej Polski, skandalista, przedstawiciel cyganerii krakowskiej i nurtu polskiego dekadentyzmu. grał na organach Święty Boże, a cesarz Franciszek JózefFranciszek Józef (1830--1916) --- cesarz Austrii i król Węgier, zwierzchnik zaboru austriackiego, w którym znajdował się ówcześnie Kraków. zapuszczał bokobrody nie dla siebie, tylko dla kraju. Hej, łzy się kręcą...ŁZYnb. zaczynają się kręcić z taką szybkością, że dalsze wygłaszanie monologu okazuje się niemożliwewobec czegoKurtynamajestatycznie opada7 sierpnia 1949parzygnat (daw., żart.) — marny kucharz. [przypis edytorski]
broda wyrastała świętej pustelnicy w sposób gwarantowanie przerażający — nawiązanie do legendy o Świętej Wilgefortis, kobiety, której wyrosła broda, aby ta mogła uniknąć małżeństwa z poganinem. [przypis edytorski]
mociumdziej (daw.) — skrót od staropolskiego zwrotu „mości panie dobrodzieju”. [przypis edytorski]
Grinzing — obecnie dzielnica Wiednia, niegdyś wioska położona na jego obrzeżach, słynąca z winiarni i serwowanego w nich młodego wina. [przypis edytorski]
szramelmuzyka — popularna w XIX wieku wiedeńska tradycyjna muzyka ludowa. Nazwę wzięła od nazwiska jej słynnych wykonawców — braci Johanna i Josefa Schrammelów. [przypis edytorski]
teatra — dziś: teatry. [przypis edytorski]
Hawełka — słynny lokal gastronomiczny działający od XIX wieku na Rynku Głównym w Krakowie. Jego bywalcami byli artyści, profesorowie i dziennikarze. [przypis edytorski]
szansonistka — śpiewaczka kabaretowa, kawiarniana lub ogródkowa; piosenkarka. [przypis edytorski]
gieniusze — dziś: geniusze, wykorzystana przez Gałczyńskiego zmiękczona dawna forma, zachowana w niektórych gwarach, ma podkreślać sentymentalizm głównego bohatera utworu. [przypis edytorski]
Stanisław Przybyszewski (1868–1927)— polski pisarz, poeta, dramaturg, nowelista okresu Młodej Polski, skandalista, przedstawiciel cyganerii krakowskiej i nurtu polskiego dekadentyzmu. [przypis edytorski]
Franciszek Józef (1830–1916) — cesarz Austrii i król Węgier, zwierzchnik zaboru austriackiego, w którym znajdował się ówcześnie Kraków. [przypis edytorski]