- Ur.
-
2 czerwca 1858
w
Lublinie
- Zm.
-
14 listopada 1922
w
Warszawie
- Najważniejsze dzieła:
-
Doktor Muchołapski
(1890),
Profesor Przedpotopowicz
(1896)
Polski przemysłowiec, intelektualista samouk, zajmujący się entomologią, archeologią, etnologią i socjologią, kolekcjoner i muzealnik.
Rozpoczętą w Lublinie edukację kontynuował po przeprowadzce rodziny do Warszawy, gdzie jego ojciec założył małą fabrykę farmaceutyczno-kosmetyczną. W roku 1877 ukończył szkołę farmaceutyczną prowadzoną przez Warszawskie Towarzystwo Farmaceutyczne, a następnie przez trzy lata praktykował w składzie aptecznym w Rydze. Po powrocie rozpoczął studia na Wydziale Farmacji Uniwersytetu Warszawskiego, które zmuszony był przerwać, żeby przejąć po ojcu zarządzanie rodzinnym przedsiębiorstwem.
Dochody z przedsiębiorstwa farmaceutycznego oraz z udziałów w fabryce ołówków w Pruszkowie, założonej przez jego młodszego brata, zapewniły mu na finansową niezależność i pozwoliły na realizację zainteresowań naukowych. Początkowo interesował się naukami przyrodniczymi, szczególnie entomologią. Zgromadził kolekcję owadów, brał udział w konferencjach i zjazdach przyrodników, publikował artykuły w czasopismach naukowych. Napisał pracę o owadach żyłkoskrzydłych (Neuroptera Polonica), opublikował dwutomowy Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich, w którym uporządkował i wzbogacił terminologię przyrodniczą.
Później zainteresował się etnografią i archeologią pradziejową. Pisał rozprawki i
współpracował z redakcjami czasopism etnograficznych. Udzielał się w Towarzystwie Naukowym Warszawskim i Towarzystwie Opieki nad Zabytkami Przeszłości, był jednym z założycieli warszawskiego Muzeum Etnograficznego. W 1899 ufundował pierwsze polskie czasopismo poświęcone w pełni zagadnieniom związanym z archeologią, rocznik ,,Światowit", którego został pierwszym redaktorem. Początkowo sam prowadził terenowe prace archeologiczne, później z powodu problemów zdrowotnych skupował znaleziska, zlecał, wspierał merytorycznie i finansowo poszukiwania terenowe prowadzone przez pasjonatów archeologii, finansował dokumentowanie prac oraz opracowywanie wyników. W 1908 roku utworzył ze swoich zbiorów prywatne muzeum, funkcjonujące w gmachu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.
Interesował się również socjologią i ekonomią, był członkiem Międzynarodowego Instytutu Socjologii, opublikował czterotomową pracę Nauka o cywilizacji.
Mimo że nie miał formalnego wykształcenia uniwersyteckiego złożono mu propozycję objęcia katedr profesorskich socjologii na uniwersytecie w Wilnie, etnologii we Lwowie oraz archeologii prehistorycznej w Warszawie. W grudniu 1919 roku został pierwszym profesorem archeologii na Uniwersytecie Warszawskim.
Opublikował ponad 100 prac naukowych oraz dwie prekursorskie w polskiej literaturze powieści fantastyczno-naukowe, popularyzujące wiedzę naukową: Doktor Muchołapski i Profesor Przedpotopowicz.
