Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej

Wpłać
 
600 000 zł

Cześć ludzie!

Tu Patyczak, Brudne Dzieci Sida! Lubię biegać, lubię grać, ale czytać wprost uwielbiam. Dlatego wspieram skromnym, ale za to regularnym comiesięcznym zleceniem stałym Fundację Wolne Lektury. Napisałem nawet wiersz:

Czy wolisz czytać w domu, czy na łonie natury,
Zapraszam! Wspierajmy razem Fundację Wolne Lektury!

Wspieram Wolne Lektury!
Szacowany czas do końca: -
Wanda Ewa Brzeska, Świat im się przeinaczył
  1. Antysemityzm: 1
  2. Dziecko: 1
  3. Krzywda: 1
  4. Morderstwo: 1
  5. Okrucieństwo: 1
  6. Pamięć: 1
  7. Rozpacz: 1
  8. Samobójstwo: 1
  9. Szaleństwo: 1 2
  10. Śmierć: 1
  11. Trauma: 1 2
  12. Wojna: 1
  13. Zagłada: 1 2
  14. Żyd: 1

Wanda Ewa BrzeskaŚwiat im się przeinaczył

I. „Caruso[1]

1
Cóż robić — nie pamięta przedwojennych czasów,
Gdy jako młody leśnik mieszkał w ciszy lasu.
Cóż robić — ani słowa powiedzieć nie umie
WojnaO tym, jak był żołnierzem w saperskiej[2] kolumnie.
5
A potem — na północy. Los się przeinaczył.
— Ach, przypomnijże sobie! Byłeś szyn spawaczem!
W mgle została różowa o zachodzie Wołga[3].
Tyś nad Wisłę chciał wracać. Tam ogień się czołgał.
«Eszelonem[4]» się wlokłeś, sypiałeś na bruku,
10
I dotarłeś — pamiętasz? — gdzieś do Buzułuku[5]
— Ach, jak mu to przypomnieć: «Człowieku, z Kirgizji[6]
Z bronią w ręku wróciłeś do polskiej dywizji!»
PamięćAch, jak mu to przypomnieć: «Córeczkęś miał, bracie!»
Jak biednemu przypomnieć, gdy pamięć zatracił!
15
Zbiera trawki wśród ruin, nieobecny, dumny:
«Carusem» jest dziś leśnik z saperskiej kolumny.

II. „Czarodziej”

Szaleństwo, Trauma, ZagładaA ten blady — to lekarz. Niegdyś ludzi badał,
Dzisiaj zamiast słuchawki — talię kart przykłada.
I za włosy się chwyta, na skroniach zwichrzone:
20
Tyle spraw ma na głowie, wszak dźwiga koronę…
Nie tę zwykłą, królewską: on jest «Czarodziejem»,
(Dlatego taki chudy, bo «Czarodziej» nie je);
«Czarodziej» Żyd, Antysemityzmpod klucz chowa zmiętą gwiazdę Sjonu[7],
«Czarodziej» po dawnemu unika neonów,
25
Rozgląda się przezornie na wszystkich przystankach,
SamobójstwoA czasem «Czarodzieja» pociąga glinianka[8].
— «Kanał mu przypomina»… szepczą przyjaciele.
Odwiedzają czasami kolegę w niedzielę.

III. „Ksiądz Czerlon[9]

SzaleństwoGdy odchodzisz z Zakładu[10] — popatrz ku framudze,
30
Staruszeczka tam siedzi w bladej światła smudze.
Na niebo wzrok skupiony podnosi uparcie
I ostrzega półszeptem: — «Dziś będzie natarcie».
Spokojnie obłok śledzi. Czasem z mrocznej toni,
Z chaosu nagłych dźwięków — przestrach się wyłoni,
35
Wtedy do czyichś kolan, drżąc cała przypada,
O coś błaga, coś prawie przytomnie przekłada:
«Zagłada, Śmierć, Dziecko, Morderstwo, OkrucieństwoZrozumcież mnie, zrozumcie: widziałam na Śliskiej[11],
Jak żandarm niemowlęta wybierał z kołyski.
Brał maleństwo za stopki — wiek będę pamiętać.
40
Za stopki o różowych, okrąglutkich piętkach.
Za nóżki, co po ziemi jeszcze nie stąpały,
Co źdźbła trawy za progiem jeszcze nie zdeptały.
A potem — ach, zrozumcie — widziałam to z bliska:
Dzieciobójca maleństwo o latarnię ciskał!»
45
Zmętniały starcze oczy i łzy się w nich perlą:
«Ja jestem — spójrzcie na mnie — ja jestem ksiądz Czerlon!
Ten ksiądz widział w dzieciństwie, jak kobiece dłonie
Krajały żywcem ryby: węgorze, okonie.
Ten ksiądz Czerlon w upartej wspominał udręce
50
Te ryby wypruwane przez kobiece ręce.
Krzywda, Trauma, RozpaczA ja — opancerzony wciąż widzę samochód
Pełen hełmów stalowych… Wciąż oglądam pochód,
Wciąż wołam po imieniu nowo narodzonych:
O, krzywdo, krzywdo, krzywdo krzywd niezawinionych».

Przypisy

[1]

Caruso, Enrico (1873–1921) — słynny włoski śpiewak operowy nazywany „królem tenorów”. [przypis edytorski]

[2]

saper — osoba, najczęściej wojskowa, zajmująca się materiałami wybuchowymi, dziś głównie ich rozbrajaniem, ale w czasie wojny także zaminowywaniem terenów, budynków czy wysadzaniem mostów i torów kolejowych. [przypis edytorski]

[3]

Wołga — największa i najdłuższa rzeka Europy, płynie przez Rosję, uchodzi do Morza Kaspijskiego. [przypis edytorski]

[4]

eszelon — pociąg albo szerzej: kolejowy transport wojsk lub ładunków, urządzony tak, że wozy czy wagony jadą jeden za drugim; na przykład podczas przemieszczania oddziałów wojskowych na dalekie dystanse. [przypis edytorski]

[5]

Buzułuk — miasto w Rosji w obwodzie orenburskim, położone nad rzeką Samarą. W latach 1941–1942 formowała się tu tzw. Armia Andersa, ponieważ na mocy układu Sikorski-Majski w Buzułuku stacjonował sztab Armii Polskiej na Wschodzie. Ze wszystkich zakątków Związku Radzieckiego przybywali tu obywatele polscy chcący wstąpić do wojska. [przypis edytorski]

[6]

Kirgizja — państwo w Azji Środkowej, obecnie Kirgistan (Republika Kirgiska). W czasie II wojny światowej Kirgiska Socjalistyczna Republika Radziecka była częścią ZSRR. Na jej terytorium formowała się Armia Andersa. [przypis edytorski]

[7]

gwiazda Sjonu — właśc. gwiazda Syjonu, nazywana również „Gwiazdą Dawida” lub „Magen Dawid” (Tarczą Dawida); jeden z symboli żydowskich; składa się z dwóch nachodzących na siebie trójkątów, tworzących gwiazdę sześcioramienną. W czasie Zagłady osoby żydowskiego pochodzenia były zmuszane do noszenia na ubraniu symboli żydowskich, np. naszywania Gwiazdy Dawida lub noszenia opasek z wyhaftowaną gwiazdą. Obowiązek noszenia tej odznaki był częścią niemieckiej polityki segregacji i stygmatyzacji Żydów, mającej na celu wykluczenie ich z nie-żydowskiego społeczeństwa i poddanie dyskryminacji; ułatwiał przesiedlenia do gett i ostatecznie do obozów zagłady. [przypis edytorski]

[8]

glinianka — zbiornik wodny w miejscu dawnego wyrobiska gliny; staw. [przypis edytorski]

[9]

Ksiądz Czerlon — postać z powieści Granica Zofii Nałkowskiej. W dzieciństwie był świadkiem oprawiania jeszcze żywej ryby, scena ta zapadła mu w pamięć do tego stopnia, że już jako dorosły nie jadał ryb. Przywołuje ją też w trakcie rozmowy o znaczeniu bólu i cierpienia w świecie. [przypis edytorski]

[10]

Zakład — tu w znaczeniu: zakład leczenia zdrowia psychicznego. [przypis edytorski]

[11]

Śliska — prawdopodobnie chodzi o warszawską ulicę, która znalazła się w obrębie getta. Mieścił się przy niej m.in. Dom Sierot prowadzonych przez Janusza Korczaka i Szpital im. Bersonów i Baumanów. [przypis edytorski]

Bezpieczne płatności zapewniają: PayU Visa MasterCard PayPal

Dane do przelewu tradycyjnego:

nazwa odbiorcy

Fundacja Wolne Lektury

adres odbiorcy

ul. Marszałkowska 84/92 lok. 125, 00-514 Warszawa

numer konta

75 1090 2851 0000 0001 4324 3317

tytuł przelewu

Darowizna na Wolne Lektury + twoja nazwa użytkownika lub e-mail

wpłaty w EUR

PL88 1090 2851 0000 0001 4324 3374

Wpłaty w USD

PL82 1090 2851 0000 0001 4324 3385

SWIFT

WBKPPLPP

x
Skopiuj link Skopiuj cytat
Zakładka Istniejąca zakładka Notka
Słuchaj od tego miejsca