Amalie Skram

Ur.

22 sierpnia 1846 w Bergen

Zm.

15 marca 1905 w Kopenhaga

Najważniejsze dzieła:

Agnete (1893), Forraadt (1892), Hellemyrsfolket (1887), Professor Hieronimus (1895)

Amalie Skram, urodzona jako Berthe Amalie Alver 22 sierpnia 1846 roku w Bergen i zmarła w 15 marca 1905 w Kopenhadze, była norweską pisarką. Do jej najbardziej znanych dzieł należy tetralogia zatytułowana Hellemyrsfolket (1887-1898), która przedstawia relacje rodzinne na przestrzeni czterech pokoleń.

Rodzice przyszłej pisarki, Mons Monsen Alver i Ingeborg Lovise Sivertsen, prowadzili niewielką firmę, która upadła, gdy Amalie miała 17 lat. Ojciec, by uniknąć więzienia, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, pozostawiając żonę z pięciorgiem dzieci.

Matka skłoniła Amalie, by poślubiła starszego, zamożnego mężczyznę, Bernta Müllera. Po trzynastu latach małżeństwa i urodzeniu dwójki dzieci przyszła pisarka przeżyła załamanie nerwowe, częściowo spowodowane niewiernością męża. Po kilku latach spędzonych w szpitalu psychiatrycznym uzyskała rozwód z Müllerem, a następnie wraz z dwoma synami, Jacobem i Ludvigiem, przeniosła się do Kristianii (dzisiejszego Oslo), gdzie rozpoczęła karierę literacką po wejściu w środowisko lokalnej bohemy, do którego należeli między innymi pisarze Arne Garborg i Bjørnstjerne Bjørnson.

W 1884 wyszła za mąż za duńskiego literata Asbjørna Olufa Erika Skrama. Para przeprowadziła się do Kopenhagi i tam urodziła się ich córka. Życie rodzinne i kariera, a także ograniczona akceptacja społeczna uchodzących wówczas za radykalne poglądów, wyrażanych w twórczości Amalie Skram, doprowadziły w 1894 roku do kolejnego załamania, po którym pisarka trafiła do szpitala psychiatrycznego niedaleko Roskilde. W 1900 roku ponownie się rozwiodła. Zmarła sześć lat później w Kopenhadze i została pochowana na cmentarzu w Bispebjerg.

Amalie Skram zadebiutowała w 1882 roku (jako Amalie Müller) opowiadaniem Madam Høiers leiefolk, opublikowanym w magazynie „Nyt Tidsskrift”. Kontynuowała pisanie aż śmierci, a jej twórczość można podzielić na trzy kategorie:
Powieści małżeńskie, poruszające tematy tabu, takie jak seksualność kobiet i ich status w społeczeństwie; teksty te często były odbierane jako nadmiernie prowokacyjne i wywoływały otwartą wrogość przedstawicieli niektórych warstw społecznych.
Powieści wielopokoleniowe, traktujące o losach rodziny na przestrzeni kilku generacji; autorka analizowała w ten sposób ówczesne instytucje społeczne i warunki życiowe społeczeństwa, walcząc zarazem o ich zmianę.
Powieści dotyczące problematyki związanej ze szpitalami psychiatrycznymi, jak np. Profesor Hieronimus i Paa St. Jørgen, w których Skram opisywała prymitywne, patologiczne wręcz warunki, panujące w owym czasie w tego typu instytucjach; teksty te wywołały wielkie poruszenie w Danii i realnie przyczyniły się do poprawy sytuacji pacjentów w tych przybytkach.

Amalie Skram jest dziś uznawana za wczesną i zdecydowaną zwolenniczkę ruchu feministycznego; w wielu tekstach norweskiej pisarki wyraźne są także watki autobiograficzne. Jej dzieła, nieco zapomniane po śmierci autorki, zostały ponownie odkryte i zyskały duże uznanie w latach 60. XX wieku. Wiele spośród nich jest obecnie dostępnych w najnowszych tłumaczeniach na język angielski. Poza wskazanymi już powyżej tekstami, warto wymienić inne, godne pogłębionej lektury, utwory autorstwa Amelie Skram, jak np.: Constance Ring, Karens Jul, Lucie, Fru Ines, Forraadt, Børnefortellinger, Kjærlighed i Nord og Syd, Mellom Slagene, Sommer, Julehelg i Mennesker (dzieło nieukończone).