Przypisy

pereat mundus, dum ego salvus sim (łac.) — niech świat przepadnie, bylem tylko ja ocalał. [przypis edytorski]

pereat mundus, fiat ars (łac.) — niech przepadnie świat, niech stanie się sztuka. [przypis edytorski]

pereat mundus, fiat iustitia (łac.) — niech zginie świat, byle było sprawiedliwie. [przypis edytorski]

peregrynacja (daw., z łac.) — wędrówka, podróż. [przypis edytorski]

peregrynacja (z łac.) — pielgrzymka. [przypis edytorski]

peregrynacja (z łac.) — pielgrzymka, wędrówka. [przypis edytorski]

peregrynacja (z łac.) — podróż, pielgrzymka. [przypis edytorski]

peregrynacja (z łac.) — wędrówka. [przypis edytorski]

peregrynant (z łac.) — pielgrzym, podróżnik. [przypis edytorski]

perfectum (łac.) — czas przeszły dokonany [przypis edytorski]

perge (łac.) — mów dalej. [przypis edytorski]

periculosa (łac.) — niebezpieczna. [przypis edytorski]

periculosa (łac.) — niebezpieczne. [przypis edytorski]

periculosus (łac.) — niebezpieczny. [przypis edytorski]

periculum in mora (łac.) — dosł.: niebezpieczeństwo w zwłoce (hasło alarmujące). [przypis edytorski]

periculum in mora! (łac. ) — niebezpieczeństwo w zwłoce! (hasło wyrażające potrzebę szybkiego działania). [przypis edytorski]

periculum in mora (łac.) — niebezpiecznie zwlekać, nie ma chwili do stracenia. [przypis edytorski]

periculum (łac.) — niebezpieczeństwo. [przypis edytorski]

periculum (łac.) — niebezpieczeństwo; tu: B. lm pericula: niebezpieczeństwa. [przypis edytorski]

periculum (łac.) — niebezpieczeństwo; tu B. lm pericula: niebezpieczeństwa. [przypis edytorski]

period (daw., z łac.) — okres. [przypis edytorski]

period (daw., z łac.) — okres; tu: menstruacja, miesiączka. [przypis edytorski]

period (z łac.) — okres. [przypis edytorski]

period (z łac.) — okres; tu: okres geochronologiczny. [przypis edytorski]

period (z łac.) — okres; tu: pojęcie z zakresu retoryki, okres retoryczny, czyli zdanie o konstrukcji zgodnej z zaleceniami retoryki. [przypis edytorski]

period (z łac.) — tu: okres retoryczny. [przypis edytorski]

peritus (łac.) — doświadczony. [przypis edytorski]

permisja (daw., z łac. permissio) — pozwolenie. [przypis edytorski]

permisja (daw., z łac.) — pozwolenie. [przypis edytorski]

permisja (z łac.) — pozwolenie. [przypis edytorski]

permisja (z łac.) — przyzwolenie. [przypis edytorski]

permisja (z łac.) — zgoda. [przypis edytorski]

perorować (z łac. perorare) — rozwodzić się nad czymś, wykładać. [przypis edytorski]

perpendykuł (z łac. perpendicularis: pionowy) — wahadło zegara, zegar z wahadłem; pion. [przypis edytorski]

perpetua (łac.) — wieczna, nieskończona. [przypis edytorski]

perpetuum mobile (łac.) — dosł. wiecznie się poruszające; hipotetyczne urządzenie, które raz wprawione w ruch funkcjonowałoby nieustannie. [przypis edytorski]

perpetuum mobile (łac.) — dosł. wiecznie się poruszające; hipotetyczne urządzenie, które raz wprawione w ruch funkcjonowałoby nieustannie bez pobierania energii z zewnątrz; w przeszłości wielokrotnie podejmowano próby skonstruowania tego rodzaju mechanizmu, jednak jego zbudowanie jest niemożliwe. [przypis edytorski]

perpetuum mobile (łac.) — mechanizm, który raz uruchomiony, działałby zawsze. [przypis edytorski]

perpleksja (daw., z łac.) — zmieszanie, zakłopotanie, niepokój. [przypis edytorski]

perpleksja (daw., z łac.) — zmieszanie, zakłopotanie, niepokój. [przypis edytorski]

perplexitas (łac.) — niejasność. [przypis edytorski]

persekutywny (z łac., z ang.) — służący szykanowaniu, nękaniu. [przypis edytorski]

persekwować (daw., z łac.) — nękać, prześladować. [przypis edytorski]

persewerować (z łac.) — trwać uporczywie w czymś. [przypis edytorski]

persona grata (łac.) — osoba mile widziana w danym towarzystwie. [przypis edytorski]

persona (łac.) — osoba. [przypis edytorski]

persona non grata (łac.) — osoba niepożądana. [przypis edytorski]

persona (z łac.) — osoba. [przypis edytorski]

personaliter (łac.) — osobiście. [przypis edytorski]

personat (daw., z łac.) — osobistość, ważna osoba. [przypis edytorski]

personat (daw., z łac.) — osobistość, ważna osoba. [przypis edytorski]

personat (daw., z łac. persona: osoba) — osobistość, ważna osoba. [przypis edytorski]

personat (z łac.) — osobistość. [przypis edytorski]

personat (z łac.) — osobistość, ważna osoba. [przypis edytorski]

personat (z łac.) — ważna osoba. [przypis edytorski]

personat (z łac.) — ważna osobistość. [przypis edytorski]

personifikować (z łac.) — uosabiać. [przypis edytorski]

perspikacja (z łac.) — jasnowidztwo, tu raczej: widzenie siebie. [przypis edytorski]

perswadować (z łac.) — tłumaczyć, przekonywać. [przypis edytorski]

perswazja (daw., z łac. persuasio) — przekonanie, mniemanie. [przypis edytorski]

perswazja (daw., z łac.) — przekonanie, mniemanie. [przypis edytorski]

perturbacyjny (z łac. perturbatio: zaburzenie) — zaburzający, zakłócający normalny przebieg spraw a. ustalony porządek. [przypis edytorski]

perturbacyjny (z łac. perturbatio: zaburzenie) — zaburzający, zakłócający normalny przebieg spraw. [przypis edytorski]

perwersja (z łac. perversio: przekręcenie) — wynaturzenie. [przypis edytorski]

peryferia (z łac., lm) — zewnętrzna część czegoś, krańce; odległe od centrum, dzielnice na krańcach miasta. [przypis edytorski]

peryferium (z łac.) — obrót koła. [przypis edytorski]

peryjod, właśc. period (z łac.) — okres. [przypis edytorski]

pessarium a. pesarium (łac.) — wkładka dopochwowa. [przypis edytorski]

petitio principii (łac.) — błąd logiczny uzasadnienia, polegający na użyciu tezy, której należy dowieść, jako przesłanki dowodu. [przypis edytorski]

Petrus (łac.) — Piotr. [przypis edytorski]

philosophus (łac.) — mędrzec, filozof. [przypis edytorski]

Phoebus (łac.; mit. gr., mit. rzym.) — zlatynizowana forma słowa Fojbos (gr.: promienny), przydomka Apolla, boga światła i słońca, opiekuna sztuk, patrona poetów i pieśniarzy. [przypis edytorski]

pia desideria (łac.) — pobożne życzenia. [przypis edytorski]

pia desideria (łac.) — pobożne życzenie. [przypis edytorski]

pia fraus (łac.) — dosł.: pobożny podstęp, szlachetne oszustwo; przen.: oszukaństwo, podstęp lub kłamstwo w szlachetnym celu. [przypis edytorski]

pia fraus (łac.) — pobożne oszustwo; obowiązkowe oszustwo. [przypis edytorski]

pia fraus (łac.) — pobożne oszustwo; oszustwo dla dobra wiary. [przypis edytorski]

pia fraus (łac., r.ż.) — pobożne oszustwo; oszustwo dla dobra wiary. [przypis edytorski]

pia mater (łac., anat.) — opona miękka, najgłębsza warstwa błon otaczających mózg i rdzeń kręgowy; tu: mózg. [przypis edytorski]

pietysta (z łac. pietas: pobożność) — zwolennik pietyzmu, ruchu religijnego w luteranizmie z XVII i XVIII wieku mającego za cel rozbudzanie uczuć religijnych; tu raczej: człowiek głęboko zaangażowany religijnie. Pascal był zwolennikiem jansenizmu, katolickiego pobożnościowego ruchu teologiczno-duchowego rozwijającego się w tym samym okresie co pietyzm, kładącego nacisk na zepsucie natury ludzkiej, niezbędność i wystarczający charakter łaski Bożej do przestrzegania przykazań. [przypis edytorski]

pietystyczny (z łac. pietas: pobożność) — tu zapewne: głęboko religijny; być może: związany pietyzmem, ruchem religijnym w Kościele ewangelickim XVII–XVIII w. mającym za cel rozbudzanie uczuć religijnych. [przypis edytorski]

pietyzm (z łac. pietas: pobożność) — głęboki szacunek, cześć dla jakiejś osoby lub rzeczy. [przypis edytorski]

pietyzm (z łac.) — uwielbienie, okrywanie czegoś czcią. [przypis edytorski]

pileous (łac.) — rodzaj nakrycia głowy. [przypis edytorski]

pinaculum (łac.) — szczyt. [przypis edytorski]

pinxit (łac.) — malował. [przypis edytorski]

pinxit (łac.) — namalował; formuła używana przy podpisywaniu obrazów; Rafael Santi (1483–1520) — wybitny włoski malarz i architekt renesansowy. [przypis edytorski]

Pipa americana (łac.) — żaba surinamska a. grzbietoród amerykański. [przypis edytorski]

piscina (łac.) — sadzawka. [przypis edytorski]

piscis (łac.) — ryba. [przypis edytorski]

pisttaci (łac.) — rząd ptaków, do którego zaliczane są m.in. papugi. [przypis edytorski]

pium desiderium (łac.) — pobożne życzenie. [przypis edytorski]

Placeat tibi (łac.) — przyjmij z upodobaniem; pierwsze słowa formuły ofiarowania odprawionej właśnie mszy, wypowiadane przez kapłana w rozesłaniu, tj. końcowej części katolickiej łacińskiej mszy w rycie trydenckim. Cytowana dalej fragmentami pełna formuła: Placeat tibi, sancta Trinitas, obsequium servitutis meae: et praesta, ut sacrificium quod oculis tuae maiestatis indignus obtuli, tibi sit acceptabile, mihique, et omnibus pro quibus illud obtuli, sit te miserante propitiabile. Per Christum Dominum nostrum. Amen. tłumaczy się jako: „Trójco Przenajświętsza, przyjmij z upodobaniem hołd swego sługi i spraw, niech ta ofiara, którą ja niegodny złożyłem przed obliczem Twego majestatu, Tobie będzie miła, mnie zaś i wszystkim, za których ją ofiarowałem, niech przez miłosierdzie Twoje zjedna przebaczenie. Przez Chrystusa Pana naszego. Amen”. [przypis edytorski]

placet (łac.) — dosłownie: „podoba się”; urzędowa forma wyrażenia zgody przez Kościół katolicki, a w średniowieczu także przez władzę świecką. [przypis edytorski]

placet (łac.) — zgoda; przyzwolenie. [przypis edytorski]

placet (z łac.) — zgoda. [przypis edytorski]

placetne (łac.) — zgadza się? [przypis edytorski]

plaudite amici (łac.) — klaszczcie, przyjaciele. [przypis edytorski]

plebeiae conditionis (łac.) — stanu plebejskiego. [przypis edytorski]

plebejusze (z łac. plebs) — w staroż. Rzymie: ogół wolnych obywateli, którzy nie mieli pełni praw politycznych; lud. [przypis edytorski]