Moi współcześni

czytaj online

Alkoholik, skandalista, maestro bufonady, niezwykły przybysz z Berlina, który swego czasu porwał za sobą młody Kraków, stary zaś zbulwersował śmiałym stylem życia i niefrasobliwością zarazem. W tamtym miejscu i czasie był rzeczywiście „poète maudit”, ze wszystkimi tego konsekwencjami.

Moi współcześni to dwa tomy wspomnień Stanisława Przybyszewskiego. Pierwszy, Wśród obcych, publikowany na gorąco w „Tygodniku Ilustrowanym” w 1924 r. i „Rzeczypospolitej” w 1925 r., w formie książkowej ukazał się w Warszawie w 1928 r., a więc już po śmierci autora. Zatytułowany Wśród swoich tom drugi pozostał nieukończony, wydany pośmiertnie w Warszawie w 1930 r.

Przybyszewski niewątpliwie publikacją tą wydobywa się z gęstniejącego wokół niego z roku na rok zapomnienia. Wspominając osoby, które spotykał, obracając się w kręgach bohemy artystycznej Kristianii i Berlina u schyłku XIX w., rysuje swą sylwetkę na tle innych postaci, takich jak August Strindberg czy Knut Hamsun. Jednocześnie mieszanina megalomanii i (jednak) pokory, którą ujawnia na kartach pamiętnika, jest rozbrajająca. Główną może cechą tej niejednoznacznej postaci był rodzaj ujawniających się w wielu sferach i w odniesieniu do rozmaitych kwestii migotliwości.

Spis treści:

Tom pierwszy. Wśród obcych

1. II
2. III
3. V
4. VI
5. VII
6. VIII
7. IX
8. X
9. XI
10. XII
11. XIV
12. XV
13. XVI
14. XVII
15. XVIII
16. XIX
17. XX
18. XXI
19. XXII
20. XXIII
21. XXIV
22. XXV

Tom drugi. Wśród swoich

1. II
2. III
3. IV
4. V
5. VI

O autorze

Stanisław Przybyszewski

Ur.: 7 maja 1868 w Łojewo
Zm.: 23 listopada 1927 w Jaronty

Najważniejsze dzieła:: Confiteor (1899), Requiem aeternam (niem. Totenmesse 1893; pol. 1904), De profundis (niem. 1895; pol. 1900), Nad morzem (1899), Androgyne (1900), Homo sapiens (niem. 1895-1896, pol. 1901), Dzieci Szatana (niem. Satans Kinder 1897, pol. 1899); Dla szczęścia (niem. Das grosse Glueck 1897, pol. 1897); Matka (1902); Śnieg (1903); Gody życia (1909); Mściciel (1927)

Urodził się na Kujawach, był synem nauczyciela wiejskiego; po ukończeniu niem. gimnazjum wyjechał do Berlina, gdzie studiował architekturę i medycynę. Opublikowanie rozwijających modernistyczną koncepcję twórcy esejów filoz. Chopin i Nietzsche oraz Ola Hanson (publ. niem. jako cykl Zur Psychologie des Individuums 1892) dało mu wstęp do berlińskiej bohemy artystycznej. Przybyszewski miał okazję zaprzyjaźnić się z postaciami wyznaczającymi styl epoki, takimi jak August Strindberg, Edward Munch czy Richard Dehmel. Ożeniwszy się w 1893 r. z norweską pianistką i pisarką Dagny Juel, do 1898 r. przebywał głównie w Norwegii, gdzie poznał kolejnych ważnych twórców, m.in. Henryka Ibsena i Knuta Hamsuna. Małżeństwo odwiedziło też Hiszpanię, korzystając z zaproszenia pol. filozofa-mesjanisty Wincentego Lutosławskiego. Następnie w Paryżu Przybyszewski znalazł się w kręgu Miriama (tj. Zenona Przesmyckiego, późniejszego wydawcy pism Norwida, tłumacza literatury fr., niem. i ang.). W 1898 przyjechał do Krakowa, poprzedzany rozgłosem zdobytym w Niemczech, Czechach i krajach skandynawskich; entuzjastycznie przyjęty przez młode środowisko twórcze. W Krakowie redagował młodopolskie ,,Życie" przy współpracy artyst. Wyspiańskiego, a także przewodził cyganerii (do której należał m.in. Tadeusz ,,Boy" Żeleński), otoczony atmosferą skandalu, ze względu na tematykę erotyczną swoich utworów, jak również rozwiązły styl życia, pijaństwo i takie incydenty jak odbicie żony Janowi Kasprowiczowi.
Jego poglądy, będące adaptacją filozofii Schopenhauera i Nietzschego, eksponowały indywidualizm (przede wszystkim jednostki twórczej skłóconej z otoczeniem, wolnej od wszelkich zobowiązań społecznych i moralnych), tragizm natury ludzkiej, rozdartej między pierwiastkiem wyższym, duszą, i niższym, mózgiem (racjonalnością) oraz ideę pożądania jako siły kosmicznej. Głosił, że nowa sztuka powinna być celem samym w sobie, prowadząc artystę (poprzez analizę seksu i stanów patologicznych jako sfer wyłączonych spod kontroli świadomości) do poznania ,,nagiej duszy", wyzwolonej z więzów racjonalizmu i sensualizmu. Przyczynił się do rozwoju form artystycznych (np. powieści psychologicznej przez wprowadzenie rozbudowanych monologów wewn. i mowy pozornie zależnej) oraz postaw myślowych w Polsce. Na początku dwudziestolecia międzywojennego (1918-1920) Przybyszewski oddziałał także na środowisko poznańskich ekspresjonistów, skupionych wokół pisma ,,Zdrój" (studium programowe ,,Ekspresjonizm, Słowacki i Genesis z Ducha", 1918).
Pod koniec życia pisał pamiętniki, wyd. pt. Moi współcześni.