Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | arabski | architektura | astronomia | austriacki | białoruski | biologia, biologiczny | bez liczby pojedynczej | botanika | celtycki | chemiczny | chiński | czasownik | czeski | dopełniacz | dawne | drukarstwo, drukowany | dziecięcy | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | geografia, geograficzny | geologia | grecki | gwara, gwarowe | handel, handlowy | hebrajski | hinduski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | islandzki | japoński | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mineralogia | mitologia | mitologia germańska | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | nieodmienny | niemiecki | norweski | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | polski | polityczny | portugalski | pospolity | potocznie | prawo, prawnicze | przenośnie | przestarzałe | przymiotnik | przysłowiowy | przysłówek | psychologia, psychologiczny | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | rzymski | sportowy | środowiskowy | staropolskie | starożytny | szwedzki | teatralny | techniczny | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wschodni | wulgarne | żartobliwie | zdrobnienie | żeglarskie | zoologia
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 172259 przypisów.
Ilium — Troja; por. tytuł epopei Homera o wojnie trojańskiej: Iliada. [przypis edytorski]
Ilja a. Eliasz — jeden z proroków Starego Testamentu żyjący w IX w. p.n.e., święty Kościoła katolickiego, prawosławnego, koptyjskiego, ormiańskiego i syryjskiego; jego święto przypada 2 sierpnia. [przypis edytorski]
Ilja a. Eliasz Klimowicz (1864–1939) — przez zwolenników nazywany: prorok Ilja, przywódca sekty religijnej. [przypis edytorski]
Ilja Muromiec — bohater ruskich legend (bylin, poematów ludowych), jeden z trzech wojów, odpowiedników zachodnioeuropejskich rycerzy (obok Aloszy Popowicza i Dobryni Nikiticza); był synem chłopa, urodzonym w okolicach Muromia, w młodości po ciężkiej chorobie stracił zdolność chodzenia, został cudownie uzdrowiony przez dwóch pielgrzymów w wieku 33 lat; od olbrzyma Swiatogora, przy jego skonaniu, otrzymał nadludzką siłę; wyruszył wówczas służyć księciu kijowskiemu Włodzimierzowi i wyzwolić Kijów; sam obronił miasto Czernihów przed Tatarami, za co dostał tytuł szlachecki; w Lesie Briańskim zabił zabijającego podróżnych swoim przeraźliwym gwizdem potwora Sołowieja-Razbojnika. [przypis edytorski]
Illa-hu, Alla-hu, tymi słowami kończy się wzywanie na modlitwę czyli muczim obwoływany z wież minaretów. [przypis autorski]
Illa lingua ac character quo antiquitus scripta est (…) (łac.) — Ks. II: „Ów język i charakter, w którym z dawien dawna spisane było prawo, przetrwał tak aż do Siedemdziesięciu”. [przypis tłumacza]
illacja — zastrzeżenie. [przypis edytorski]
Illam (…) ruinam (łac.) — „Więc jeśli przemoc sroga przedwcześnie mi porwała/ Tę lepszą część mej duszy;/ To na cóż czekam jeszcze z tą drugą częścią z ciała/ Z tym „ja” mniej miłym, wiotszym?/ Wszak dzień ów, dzień rozłąki, obu nas w grobie kruszy!” (Horatius, Odae, II, 17, 5; tłum. Edmund Cięglewicz). [przypis tłumacza]
Ille (…) amor — Ovidius, Remedia amoris, 429. [przypis tłumacza]
ille beatus (…) est (łac.) — „Tego szczęście jest złote, jego pozłacane” (Seneca [Minor], Epistulae morales ad Lucilium, 115; tłum. Edmund Cięglewicz). [przypis tłumacza]
Ille (…) caput (łac.) — „Choćbyś głowę żelazem i spiżem spancerzył,/ Śmierć ją wydrze zbyt snadno z tej mocnej fortecy” (Propertius, Elegiae, III, 18, 25; tłum. Edmund Cięglewicz). [przypis tłumacza]
Ille enim magnus et nobilis est, qui more magnae ferae scit latratus canum securus exaudire (łac.) — Ten bowiem jest wielki i szlachetny, kto zwyczajem wielkiego zwierza słucha spokojnie szczekania psów (Seneka, De ira, XI, 32, 2; cytat niedokładny). [przypis redakcyjny]
Ille (…) omnia — Terentius, Adelphi, IV, 2, 9. [przypis tłumacza]
Ille (…) senis — Horatius, Satirae II, 1, 30. [przypis tłumacza]
Ille simul manibus tendit divellere nodos (łac.) — Oburącz targa z siebie dręczące kajdany. [przypis tłumacza]
Ille (…) texit — Vergilius, Georgica, I, 466. [przypis tłumacza]
illegalny — nielegalny. [przypis edytorski]
illegalny — nieprawny, nielegalny. [przypis redakcyjny]
Illiberia, właśc. Illiberis — rzym. nazwa daw. miasta w pobliżu późniejszej Grenady; kolonia grecka Elibyrge (Elybirge) założona w V w. p.n.e., opanowana przez Kartaginę, później przez Rzymian, w okresie wizygockim znana jako Elwira, w czasach kalifatu Kordoby stolica prowincji, po rozpadzie kalifatu na pocz. XI w. została porzucona na rzecz łatwiejszej do obrony Grenady. [przypis edytorski]
Illiers — miejscowość we Francji, w pobliżu Chartres; ob. Illiers-Combray. [przypis edytorski]
Illisos (…) sua — anonimowy wiersz łaciński. [przypis tłumacza]
Illiterati (…) rigent — Horatius, Epodes, 8, 17. [przypis tłumacza]
Illium — Troja, miasto opisane w Iliadzie, rządzone przez króla Priama. [przypis edytorski]
Illmo Sr. A. de A. F., chefe da commissao de Terras de Itajahy (port.) — „Szanowny Pan A. de A. F., szef do spraw kolonizacji w Itajahy” (Illmo, skrót od: ilustríssimo). [przypis edytorski]
Illmo Sr. V. de P. chefe da commissao de Terras de Blumenau (port.) — Szanowny Pan A. de A. F., szef do spraw kolonizacji w Blumenau (Illmo, skrót od: ilustríssimo). [przypis edytorski]
Illud (…) facit — Martialis, Epigrammata VII, 62, 6. [przypis tłumacza]
illuminizm — dziś w tym znaczeniu: iluminatyzm, idee charakteryzujące iluminatów. [przypis edytorski]
illusion à décrire (fr.) — iluzja do opisania. [przypis edytorski]
illustre confrère (fr.) — sławny kolega. [przypis edytorski]
ILLUSTRIS AC GENEROSE DOMINE… — list przetłumaczony w Dodatku IV. [przypis edytorski]
illustris (łac.) — oświecony. [przypis edytorski]
illustrissima (wł.) — najznakomitsza. [przypis edytorski]
illustrissimus princeps (łac.) — najjaśniejszy książę. [przypis edytorski]
Ilmen — jezioro na płd. od Petersburga, w pobliżu którego leży Nowogród Wielki. [przypis edytorski]
Ilnicka — Maria Ilnicka była wówczas redaktorką „Bluszczu”. [przypis redakcyjny]
ilnijapa do razgawor (zniekszt. fr. i ros.: Il n'y a pas du розговор) — nie ma rozmowy. [przypis edytorski]
ilnijapa (zniekszt. fr. il n'y a pas) — nie ma. [przypis edytorski]
iloczas — różnicowanie czasu wymowy głosek i wyróżnianie w języku samogłosek długich i krótkich; iloczas występował w staroż. grece i łacinie, stanowił postawę poezji antycznej. [przypis edytorski]
Iloczyn liczb skrajnych w proporcji równy jest iloczynowi środkowych — szkolna reguła wyrażająca zależność arytmetyczną: jeśli , to . [przypis edytorski]
Ilos — syn Trosa, jeden z przodków Trojan. [przypis edytorski]
iloście — dziś popr.: ilości. [przypis edytorski]
ilość członków — dziś popr.: liczba członków. [przypis edytorski]
ilość książek — popr.: liczba książek. [przypis edytorski]
ilość ludzi — dziś popr.: liczba ludzi. [przypis edytorski]
ilość — popr.: liczba (chodzi o ludzi, a więc obiekty policzalne). [przypis edytorski]
ilość spraw — dziś popr.: liczba spraw. [przypis edytorski]
ilot a. ilota — popr.: helota, niewolnik państwowy w staroż. Sparcie; helotami stawali się mieszkańcy krajów podbitych przez Spartę. [przypis edytorski]
ilot — helota. Słowacki czytał „ilot”, wedle zasad języka nowogreckiego. Opis gladiatora słuchającego oklasków na rzymskiej arenie oparty jest na rzeźbie Gala umierającego, którego poeta wówczas, zdaje się, sobie przypomniał. [przypis redakcyjny]
ilota — popr.: helota, niewolnik państwowy w staroż. Sparcie; helotami stawali się mieszkańcy krajów podbitych przez Spartę. [przypis edytorski]
ilota — popr.: helota, niewolnik państwowy w staroż. Sparcie; helotami stawali się mieszkańcy krajów podbitych przez Spartę. [przypis edytorski]
ilotów — właściwie helotów, niewolników państwowych w Sparcie; helotami stawali się mieszkańcy krajów podbitych przez Spartę. [przypis edytorski]
ils ont peche (…) (fr.) — zgrzeszyli, lecz niebo jest darem; kochali, i to jest pieczęcią przebaczenia. [przypis redakcyjny]
ils sont passés pour moi (fr.) — dla mnie już przeminęły. [przypis edytorski]
ils trouvent la situation (fr.) — dosł. znajdują sytuację; odnajdują się (w sytuacji), udaje im się usytuować, zyskują godziwy byt itd. [przypis edytorski]
Ils viendront là! (fr.) — Przyjdą tam! Nadchodzą! [przypis edytorski]
ilu (…) ludzi (…) wpadli w nędzę albo rozpili się, albo (…) kradną — dziś popr.: ilu (…) ludzi (…) wpadło (…) rozpiło się (…) kradnie. [przypis edytorski]
iluminaci a. Zakon Iluminatów (z łac. illuminatus: oświecony) — tajne stowarzyszenie założone w Bawarii w 1776, mające na celu propagowanie oświeceniowych idei równości i racjonalizmu; w 1784 razem z innymi tajnymi stowarzyszeniami zakazane przez państwo i zlikwidowane. [przypis edytorski]
iluminacja — efektowne, odświętne oświetlenie. [przypis edytorski]
iluminacja — oświetlenie, zwł. intensywne i w celach dekoracyjnych. [przypis edytorski]
iluminacja — rzęsiste, świąteczne oświetlenie. [przypis edytorski]
iluminować — tu: oświetlić. [przypis edytorski]
iluminowany (daw.) — oświetlony. [przypis edytorski]
Ilus, Assarak, Dardan, założyciel Troi (mit. gr., mit. rzym.) — Ilus założył Ilion, Assarak, jego brat, objął po nim władzę; Dardan, syn Jowisza ożeniony z córką Teukra, objął dziedzictwo poprzednich. [przypis edytorski]
ilustracja zagadki — w oryginale niemieckim znajduje się tutaj rysunek kluczyka; nie możemy jednak posłużyć się tą ilustracją, ponieważ nie ma jej w polskim tłumaczeniu, stanowiącym bazę dla publikacji Wolnych Lektur. [przypis edytorski]
„Ilustrowany Kurier Codzienny” (IKC) — wysokonakładowy dziennik informacyjny wydawany w Krakowie w latach 1910–1939; pierwszy dziennik ogólnopolski; po przewrocie majowym w 1926 prorządowy. [przypis edytorski]
„Ilustrowany Kurier Codzienny” — wysokonakładowy dziennik informacyjny wydawany w Krakowie w latach 1910–1939; pierwszy dziennik ogólnopolski. [przypis edytorski]
iluzje — złudzenia (zwł. optyczne); Dulskiej jednak chodzi o aluzje (łac. allusio): napomknienia, nawiązania do czegoś nie wprost, ale w sposób zawoalowany, przytyki. [przypis edytorski]
iluzjon (daw.) — kino. [przypis edytorski]
iluzjon — tu: kino. [przypis edytorski]
Iluż widzi się zwyczajnych ludzi (…) odmiany — Cyceron, Rozmowy tuskulańskie, V, 40. [przypis tłumacza]
Iluż wielkich dyplomatów (…) — E. i J. de Goncourt, La Femme au XVIII siècle. [przypis tłumacza]
Ilwa (łac. Ilva) — dziś: Elba, wyspa na Morzu Tyrreńskim. [przypis edytorski]
ił — drobnoziarnista skała osadowa. [przypis edytorski]
ił — miękka skała osadowa złożona z bardzo drobnych ziarenek, podobna do gliny. [przypis edytorski]
ił — rodzaj drobnoziarnistej skały osadowej. [przypis edytorski]
Iłła — Kazimiera Iłłakowiczówna (1892–1983), poetka i tłumaczka, autorka m.in. zbioru wierszy Obrazy imion wróżebne (1926, we wznowieniach pod tytułem Portrety imion), którego część druga pt. Czarodziejskie zwierciadełka (1929) stanowiła 50 wróżb wierszem. [przypis edytorski]
Iłłakowiczówna, Kazimiera (1892–1983) — poetka, tłumaczka, przed wojną związana towarzysko ze skamandrytami. [przypis edytorski]
Iłowajski, Dmitrij (1832–1920) — rosyjski historyk, autor szkolnych podręczników obowiązujących w Królestwie Polskim, fałszujących historię Polski i wykorzystywanych jako narzędzie rusyfikacji. [przypis edytorski]
Iłowajski, Dymitr (1832–1920) — historyk rosyjski. [przypis edytorski]
iłowajszczyzna — propaganda prorosyjska podobna do stosowanej przez Dmitrija Iłowajskiego (1832–1920), rosyjskiego historyka, autora obowiązujących w Królestwie Polskim podręczników szkolnych i akademickich, gloryfikujących imperialną Rosję i usprawiedliwiających rozbiory Polski, za główną przyczynę upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów uznających wrodzoną skłonność Polaków do anarchii. [przypis edytorski]
iłu — geniusz. [przypis edytorski]
im bardziej podupada potęga państwa, tym bujniej wzrosły ich fortuny — aluzja do stosunków panujących wśród finansistów ze stronnictwa rozwagi. [przypis tłumacza]
im bardziej się jej zaprzecza, tym więcej nastręcza się sposobności do ustalenia jej za pomocą nowych dowodów — silny wyraz sceptycyzmu Russa wobec pytania, czy narody takie, jakie są, naprawdę zdolne są utworzyć idealne społeczeństwo prawne. [przypis tłumacza]
im breiten Kreis Sie schaffen! (niem.) — powiedzie się panu w szerokich kręgach! [przypis edytorski]
im jest znakomitszy, tym wcześniej… — Później okaże się to jasne, dlaczego ludzie wybitni już w bardzo wczesnym wieku (np. w czwartym roku życia) potrafią się kochać. [przypis autorski]
Im ktoś był niedostępniejszy takim oględzinom, tym stawał się bardziej podejrzany — Kronikarz nie ma zamiaru uogólniać. W dalszym biegu opowieści będzie miał sposobność wysławić wspaniałe na Monumencie Nędzy Polskiej postacie tych, którzy z siebie uczynili most dla Nike Skrzydlatej lub Nike chodzącej za pługiem! [przypis autorski]
im mniej mają one wykształcenia (…) tym więcej są warte — wyłączam wychowanie tyczące form: lepiej umieją wejść do salonu przy ulicy Verte niż przy ulicy Saint-Martin. [przypis autorski]
Im Osten (niem. ) — dosłownie: na wschodzie. [przypis edytorski]
Im państwo jest bogatsze, tym bardziej jego względny zbytek je wzbogaca; wtedy trzeba się wystrzegać tworzenia względnych praw przeciw zbytkowi. Wytłumaczymy to bliżej w księdze o handlu — Patrz ks. XX, rozdz. 20. [przypis autorski]
im się (starop. forma) — chwyć się. [przypis redakcyjny]
Im Sommer (niem.) — latem. [przypis edytorski]
im (starop. forma) — dziś N.lp r.m. od „on”: nim. [przypis edytorski]
im (starop. forma) — N.lp zaimka; dziś: nim. [przypis edytorski]
im summa cum invidia (łac.) — z najwyższym niezadowoleniem. [przypis redakcyjny]
im — tj. chęciom. [przypis redakcyjny]
im — tu: nim, zanim. [przypis edytorski]
im ultro (łac.) — sami, bez przymusu. [przypis redakcyjny]
im unbemerkten Hintergrunde (niem.) — na niezauważalnym tle. [przypis edytorski]
im więcej doskonałości posiada jakaś rzecz, tym więcej jest czynna i tym mniej bierna, i odwrotnie, im więcej działa, tym jest doskonalsza — [Spinoza,] Etyka V, 40. zob. określenia czynności i bierności w Etyce III, Okr. 2. W geometryzującym układzie Etyki to twierdzenie znajduje się dopiero pod koniec, ale w streszczeniu, które jest podane w Przydatku do części IV, znajduje się na początku, w Rozdziale 2. [przypis tłumacza]
Im więcej jest ludzi razem, tym bardziej są próżni i tym bardziej rodzi się w nich ochota odznaczenia się za pomocą drobnych rzeczy — W wielkim mieście, powiada autor Bajki o pszczołach, T. I., str. 133, każdy ubiera się ponad swój stan, iżby go tłum miał za coś więcej niż jest. Dla słabych umysłów jest to przyjemność prawie tak wielka jak spełnienie pragnień. [przypis autorski]
