Przypisy

jakie — dziś: jakieś. [przypis edytorski]

jakie — dziś popr.: jakieś. [przypis edytorski]

Jakie się zwykle piszą (daw.) — dziś popr. tylko z formą bezosobową czasownika: jakie się zwykle pisze, albo z imiesłowem przymiotnikowym biernym: jakie zwykle są pisane. [przypis edytorski]

jakie to dziecię zasiadało raz w świątyni pomiędzy doktorami — aluzja do ewangelicznej opowieści (Łk 2,41–50) o dwunastoletnim Jezusie, który zgubił się swoim ziemskim rodzicom, Marii i Józefowi, gdy po święcie Paschy wracali z Jerozolimy do domu, do Nazaretu i został odnaleziony dopiero po trzech dniach poszukiwań: z całkowitym spokojem, czując się na właściwym sobie miejscu, oddawał się dysputom religijnym w świątyni, zasiadając jak wśród uczonych w Piśmie (doktorów), „Wszyscy zaś, którzy Go słuchali, byli zdumieni bystrością Jego umysłu i odpowiedziami” (Łk 2,47). [przypis edytorski]

jakiego — dziś popr.: jakiegoś. [przypis edytorski]

jakiegom nie spodziewał się ujrzeć (daw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: jakiego nie spodziewałem się ujrzeć. [przypis edytorski]

jakiegom zaznawał —- konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: jakiego zaznawałem. [przypis edytorski]

jakiegoś paszportu, z którym można wszędzie mieszkać — w Imperium Rosyjskim funkcjonowały paszporty wewnętrzne, uprawniające do wyjazdu poza granice swojej jednostki administracyjnej. [przypis edytorski]

jakiej — dziś popr.: jakiejś. [przypis edytorski]

jakiej winy karą — sens: z powodu kary za jaką winę. [przypis edytorski]

jakiem — daw. forma dla r.n. i r.ż.; dziś tożsama z formą r.m.: jakim. [przypis edytorski]

jakiem — daw. forma N. i Msc. lp zaimków r.n.; dziś tożsama z r.m.: jakim. [przypis edytorski]

jakiem (daw.) — forma N.,Msc.lp zaimka pytajnego r.n.; dziś popr.: jakim. [przypis edytorski]

jakiem kształtem (starop.) — jakimś sposobem. [przypis edytorski]

jakiem takiem (starop.) — jakim takim; znośnym. [przypis edytorski]

jakiesi (gw.) — jakieś. [przypis edytorski]

jakieś ty mógł — daw. konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: jak ty mogłeś. [przypis edytorski]

jakim był — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: jaki byłem. [przypis edytorski]

jakim czołem — jak śmiałeś; z jakiego powodu. [przypis edytorski]

jakim ja łagodny — skrócona forma; inaczej: jaki jestem łagodny. [przypis edytorski]

jakim ja — tu skrócone od: jaki ja jestem. [przypis edytorski]

jakim oni czołem — jak mieli czelność, jak śmieli. [przypis edytorski]

jakimi słowy — dziś popr. forma N. lm: jakimi słowami. [przypis edytorski]

jakimż — forma z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż. [przypis edytorski]

jakisik (gw.) — jakiś. [przypis edytorski]

jakiś na to środek znalazł — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: jaki na to środek znalazłeś. [przypis edytorski]

jakiś pisarz komedii — Arystofanes, który w komedii Chmury poddał krytyce wpływ nauk Sokratesa na młodzież. [przypis edytorski]

jakiś północny poeta spisze o tym kiedyś bardzo dziwaczny poemat epiczny — aluzja do poematu epickiego Raj utracony (1667) angielskiego poety Johna Miltona. [przypis edytorski]

jakiśmy mieli (daw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: jaki mieliśmy. [przypis edytorski]

jakiśmy posiadali — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: jaki posiadaliśmy. [przypis edytorski]

jakkolwiek ono było — tu: jakkolwiek to było; jakkolwiek tam było. [przypis edytorski]

jakkolwiekbym urósł był — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: jakkolwiekbym urósł uprzednio (wcześniej, zanim miały miejsce zdarzenia i czynności wyrażone czasem przeszłym zwykłym). [przypis edytorski]

jakmiarz (daw.) — niemal, prawie. [przypis edytorski]

jakmiarz (daw.) — niemal. [przypis edytorski]

jakmiarz — prawie, niemal. [przypis edytorski]

jakmiarz — prawie. [przypis edytorski]

jako Abramowi obiecał: iż ze krwie jego królowie wychodzić mieli — Rdz 17, 6. [przypis edytorski]

jako Apostoł mówi, bo insza głowa, inaksze oko, inakszy język i zęby, inaksze uszy, inaksza ręka i noga: jednak nie dla tego ma być niezgoda, iż głowa nie jest jako oko i noga jako ręka, iż ta niżej, a ta wyższej — por. 1 Kor 12, 12–17. [przypis edytorski]

jako Arystoteles powiada — Arystoteles, Polityka, ks. I. [przypis edytorski]

jako było w Pradze rozporządzono (daw.) — jak rozporządzono w Pradze. [przypis edytorski]

jako chcąc — jak tylko się chce. [przypis edytorski]

jako Chrystus świadczy — J 3, 34. [przypis edytorski]

jako cię zową (starop.) — jak cię zwą; jak się nazywasz. [przypis edytorski]

jako (daw., gw.) — jak. [przypis edytorski]

jako (daw., gw.) — jak; że. [przypis edytorski]

jako (daw., gw.) — tu: że. [przypis edytorski]

jako (daw., gw.) — że. [przypis edytorski]

jako (daw.) — tu: że. [przypis edytorski]

jako (daw.) — że. [przypis edytorski]

jako Dawid król i prorok święty świadczy, mówiąc — Ps. 41, 1. [przypis edytorski]

jako dziś noszą — jak się dziś nosi; tzn. według obowiązującej mody. [przypis edytorski]

jako (gw.) — że. [przypis edytorski]

jako hardzi pani (daw.) — jak hardzi panowie. [przypis edytorski]

jako historie rzymskie świadczą — Valerius Maximus ks. 4. De paupertate. [przypis edytorski]

Jako i Cyrus, zwyciężywszy Assyriany a wziąwszy je pod swą moc, mówi do nich. — Ksenofont, Wychowanie Cyrusa, ks. 4. [przypis edytorski]

Jako i Dawid pisze, iż prawda a sprawiedliwość, potkawszy się na drodze, obłapiły się i pocałowały się — por. Ps 84, 11. [przypis edytorski]

jako i inszym — tak jak i innym. [przypis edytorski]

jako i pan Chrystus poświadcza — Mt 7, 15. [przypis edytorski]

jako i wiekiem starszy, i wykształceńszy naukowo — Bolesław miał wówczas (w 1099 r.) lat 13, zaś Zbigniew ok. 27; starszy z braci kształcił się w Krakowie i za granicą w klasztorze w Saksonii. [przypis edytorski]

jako jeden powiedział — Horacy, List 2: Quidquid delirant reges, plectuntur Achivi [łac. Gdy królowie szaleją, cierpią Grecy — Red.WL]. [przypis edytorski]

jako jeden powiedział — Owidiusz, Ars Amatoria. [przypis edytorski]

jako jest w Objawieniu, bluźnią przybytek Boży, to jest ś. kościół jego i sługi święte jego, którzy w niebie mieszkają — Ap 13, 6. [przypis edytorski]

jako każde — hebr. כְּאַחַד (keachad): ‘jak jeden’. «Cały Israel będzie z nim jednością», zob. Raszi do 49:16. «Jak ten, który jest jedyny/wyjątkowy wśród plemion [w pokonywaniu wrogów], czyli jak Jehuda», zob. Ramban do 49:16. [przypis edytorski]

Jako lwi ryk, tak postrach królewski — Jako ryk lwi, tak i gniew królewski Prz 19,12 (Biblia Wujka). [przypis edytorski]

jako na kuczkę przy winnicy — Iz 1, 8. [przypis edytorski]

jako na wojnę jechać winien — rozumie tu autor o popisach, które dawnych czasów były we zwyczaju, jako jest widzieć u Ładowskiego tit. Okazowanie; z czasem potem zaniedbane, wskrzeszone widzieliśmy za panowania tegoż monarchy. [przypis edytorski]

jako nabliżej (starop. forma) — dziś: jak najbliżej. [przypis edytorski]

jako napręcej (starop.) — jak najprędzej. [przypis edytorski]

Jako Niniwczykowie od zapadnienia [się wyprosili] — zob. Jon 3, 4–10. [przypis edytorski]

jako nowatora — tj. jako człowieka dążącego do zaprowadzenia nowego, zmienionego ustroju, buntownika. [przypis edytorski]

jako o pełnym nadziei uczniu — właśc. jako o uczniu budzącym wielkie nadzieje. [przypis edytorski]

Jako obraz bólu, oblicze bez serca — Hamlet, akt IV, scena 7 (Król do Laertesa). [przypis edytorski]

jako od wichru krzew połamany — fragment pieśni z opery Halka, skomponowanej przez Stanisława Moniuszkę (1819–1872); autorem libretta jest Włodzimierz Wolski (1824–1882). [przypis edytorski]

jako ogień górolotny rące (starop.) — rączo jak górnolotny [górą lecący] ogień. [przypis edytorski]

jako osieł do lutnie przystawieni. — łacińska przypowieść Asinus ad lyram o kimś nikczemnym, co się do zacnej rzeczy nie godzi. [przypis edytorski]

jako Pan nasz nauczyć raczył: abyśmy nikogoż nie oszukiwali, jako prości i uprzejmi, a sami się też oszukać nie dali, jako mądrzy i ostrożni — rozwinięcie tematu Mt 10, 16 (w tłum. Wujka: „Oto ja was posyłam jako owce między wilki. Bądźcież tedy mądremi jako wężowie, a prostemi jako gołębice”). [przypis edytorski]

jako Paweł naucza — Rz 12, 15. [przypis edytorski]

jako Paweł, on niebieskiej nauki opowiadacz i pisarz napisał — Rz 2, 15. [przypis edytorski]

jako Paweł powiada — Kor 15, 41. [przypis edytorski]

jako Paweł powiada — Rz 13, 2. [przypis edytorski]

jako Paweł świadczy — 1 Tm 2, 14. [przypis edytorski]

jako pisze Statius — Statius, Achilleis, ks. 2. [przypis edytorski]

jako pościelesz duszy swojej** — tu kończy się obcy wtręt, zaczynający się od słów: „Ale nie wiedziałeś (…)”, odznaczony w tekście głównym dwoma gwiazdkami **, zawierający paszkwil na Prażmowskiego pisany wg Brücknera inną ręką. [przypis edytorski]

jako powiada on orator, filozof, senator i hetman — Cyceron, O powinnościach, ks. 2. [przypis edytorski]

jako powiada Paweł — 1. Tm 1, 9. [przypis edytorski]

jako powiada Paweł — Kor 13, 5. [przypis edytorski]

jako prawdziwi Normandowie, mieli nabitą głowę podbojem Anglii — rycerze z księstwa Normandii, w płn.-zach. Francji, pod wodzą Wilhelma Zdobywcy w 1066 podbili Anglię. [przypis edytorski]

jako prorok Boży powiada — Koh 10, 16. [przypis edytorski]

jako raczy (starop.) — jak tylko chce. [przypis edytorski]

jako raczysz (starop.) — tu: jak chcesz. [przypis edytorski]

Jako rózga od drzewa odcięta wnet umiera — por. J 15,6. [przypis edytorski]

Jako ryk lwi, tak gniew królewski; kto go gniewa, grzeszy na duszę swoję — Prz 20, 2. [przypis edytorski]

jako rzadki (…) dym (…) zniknie (starop.) — jak rzadki dym zniknie; rozpłynie się jak dym. [przypis edytorski]

jako sam Bóg do tych, którzy przykazaniu jego nieposłuszni, mówi — Mojż. 26, 36. [przypis edytorski]

jako sam Faraon — «Jesteś w moich oczach ważny jak król: to jest zwykłe wyjaśnienie. A wedle midrasza [powiedział]: za [zatrzymanie Binjamina] zastaniesz w końcu dotknięty trądem, tak jak został pokarany Faraon z powodu mojej prababki Sary za jedną noc, gdy ją przetrzymał (Ks. Rodzaju 12:17). Inne wyjaśnienie: tak jak Faraon wydaje prawo, ale nie wykonuje go, obiecuje a nie spełnia, tak i ty [możesz postąpić]», zob. Raszi do 44:18. [przypis edytorski]

jako sądzili (…) i jako nie brali (daw.) — że sądzili i że nie brali. [przypis edytorski]

jako skoro (starop.) — jak najszybciej; szybko. [przypis edytorski]

jako (starop.) — tu: odkąd. [przypis edytorski]

jako (starop.) — tu: ponieważ. [przypis edytorski]

jako (śpi) (daw.) — tu: że (śpi). [przypis edytorski]