Przypisy

posłał młodzieńców z synów Israela — Ramban komentuje, że chodzi o pierworodnych, tu zostali oni nazwani młodzieńcami w odróżnieniu od starszyzny Israela, o której mowa w 24:1, zob. Ramban do 24:5 [1]. „Byli to pierworodni synowie członków starszyzny, wybranych, by podeszli wraz z Mojżeszem (24:1)”, Ibn Ezra do 24:5 [1]. [przypis tradycyjny]

posochem — czyli laską pasterską. „Gdy [pasterz] wyznacza dziesięcinę, przepuszcza [zwierzęta] przez bramkę, jedno za drugim, a każdego dziesiątego dotyka laską z czerwonym barwnikiem, by było widać, [który] jest co dziesiąty i tak postępuje z jagniętami i cielętami, z każdego roku”, Raszi do 27:32 [1]. [przypis tradycyjny]

postanowił — hebr. וַיּוֹאֶל (wajoel), od rdzenia יָאַל (jaal): okazać chęć, przystać, podjąć się, przyjąć zaproszenie, zdecydować. Jednak midrasz łączy znaczenie tego słowa z hebr. אָלָה (ala): składać przysięgę, Mojżesz przysiągł Reuelowi, że nie opuści Midjanu bez zezwolenia Reuela, zob. Raszi do 2:21. [przypis tradycyjny]

postaw go przed Wiekuistym — „Czyli przed Arką [Przymierza], werset ten nie został wypowiedziany, zanim nie został zbudowany Namiot Przybytku na pustyni, ale wpisany jest tutaj, we fragmencie dotyczącym manny”, Raszi do 16:33. [przypis tradycyjny]

postawi żywego przed Wiekuistym — „Będzie stał żywy przed Wiekuistym, a jego śmierć nastąpi na skale [z której zostanie zrzucony]. Jak długo [kozioł] musiał pozostawać żywy? […] Do czasy gdy Najwyższy Kohen uzyskał odkupienie [dla Israela]”, Chizkuni do 16:10 [1]. [przypis tradycyjny]

postronnego — hebr. זָר (zar): obcy najczęściej w znaczeniu: nie-kohen, osoba, która nie należy do rodu kohenów. Raszi uczy, że zakazane było namaszczanie „które nie było na potrzeby Arcykapłana lub króla”, Raszi do 30:33 [2]. [przypis tradycyjny]

postronny — hebr. זָר (zar): obcy w znaczeniu nie-kohen, osoba, która nie należy do rodu kohenów. Była to ofiara o „najwyższym stopniu świętości, stąd ostrzeżenie dla obcego [nie-kohena], jedzącego najświętsze [ofiary], Tora daje uzasadnienie: ponieważ ma to najwyższy stopień świętości”, Raszi do 29:33 [5]. [przypis tradycyjny]

po swoim oddzieleniu [menstruacyjnym] — Raszi uczy, że mowa tu o przypadku, gdy kobieta miała upławy co najmniej przez trzy dni, po zakończeniu siedmiu dni swojej zwykłej menstruacji, zob. Raszi do 15:25 [2]. [przypis tradycyjny]

poszedł do kraju swojego — Jitro powrócił do siebie, „aby przekonwertować na judaizm członków swojej rodziny”, Raszi do 18:27. [przypis tradycyjny]

poszedł — tłumaczone jest jako „poszedł za radą swojej córki. Amram był poważanym człowiekiem swojego pokolenia, gdy usłyszał dekret Faraona, to rozwiódł się z żoną, [aby nie płodzić dzieci na zatracenie], a wówczas wszyscy inni [synowie Israela] oddalili swoje żony. Mirjam [córka Amrama] powiedziała mu: ojcze, twój dekret jest bardziej okrutny niż dekret Faraona, bo rozkaz Faraona dotyczy tylko dzieci płci męskiej, a twój dekret ma wpływ i na dzieci płci męskiej i żeńskiej […]. Wtedy Amram ponownie poślubił swoją żonę i wszyscy inni poszli w jego ślady i powrócili do swoich żon. A wedle zwykłego znaczenia [wersetu, mowa tu o ślubie], który miał miejsce przed dekretem Faraona” zob. Chizkuni do 2:1.

Chizkuni: rabi Ezechiasz ben Manoach, francuski rabin i komentator Biblii z XIII wieku, jego przydomek „Chizkuni” to tytuł jego dzieła, które stanowi jeden z pierwszych komentarzy do klasycznego komentarza Rasziego.

[przypis tradycyjny]

poszukałem winy jej na niej, i wyrzuciła — hebr. וַתָּקִא (wataki) dosł. zwymiotowała, wyrzygała. Ramban komentuje, że Ziemia Israela, która znajduje w środku zamieszkałego świata, jest dziedzictwem Wiekuistego, przeznaczonym dla Jego Imienia. A przekazał On ją Swojemu ludowi, potomkom ukochanych przez Wiekuistego praojców. I uświęcił Swój lud, mieszkający na tej ziemi, świętością przestrzegania praw przeciwko zakazanym stosunkom seksualnym oraz licznymi przykazaniami. Tak więc Ziemia, która jest dziedzictwem Wiekuistego, wypluje wszystkich, którzy ją kalają i nie będzie tolerować czcicieli bożków ani tych, którzy praktykują niemoralność, zob. Ramban do 18:25 [1]. [przypis tradycyjny]

poszukiwał — hebr. דָּרשׁ דָּרַשׁ (darosz darasz): poszukiwać poszukiwał. Raszi uczy: oznacza to, że Mojżesz poszukiwał odpowiedzi na „dwa pytania: dlaczego ten [kozioł] został spalony? I dlaczego zostały zjedzone tamte [inne kozły]?”, Raszi do 10:16 [2]. W tym miejscu, pomiędzy tymi dwoma słowami, przypada połowa Pięcioksięgu, jeśli liczyć słowa Tory. [przypis tradycyjny]

potem — po potopie, zob. Raszi i Ibn Ezra do 6:4. U Cylkowa błędnie 'w następstwie'. [przypis tradycyjny]

potop — hebr. מַבּוּל (mabul): 'potop', Raszi wyjaśnia to w odniesieniu do rdzeni בָּלָה (bala): 'zużyć, zniszczyć', בָּלַל (balal): 'pomieszać, wprowadzić zamieszanie', יָבַל (jawal): 'sprowadzać [w dół], spłukać', a nawet w odniesieniu do Babilonu [hebr. בָּבֶל, Bawel], jako że potop «sprowadził [arkę] do Babilonu, […] a wszystko, co zginęło w potopie, zostało tam strącone», zob. Raszi do 6:17. [przypis tradycyjny]

potopniało — „To co zostało na polu [topniało i] zamieniało się w strumień, z niego piły łanie i kozły, ludzie z narodów świata polowali na nie i tak mogli zakosztować smaku manny oraz poznać chwałę Israela”, Raszi do 16:21. [przypis tradycyjny]

potworny — hebr. שָׂרוּעַ (sarua): rozciągnięty, wydłużony. „Gdy jeden z jego narządów, [które występują w parach], jest większy od drugiego: jedno oko ma większe, a drugie mniejsze lub jedna noga jest dłuższa od drugiej”, Raszi do 21:18 [2]. [przypis tradycyjny]

potwory — hebr. תַנִּינִם (taninim): 'wielkie ryby, wielkie zwierzęta morskie'. Talmud odnosi to do Lewiatana, potwora morskiego opisanego w Księdze Hioba (zob. Bawa Batra 74b, zob. Hiob 41). [przypis tradycyjny]

po upływie czterystu trzydziestu lat — „Niemniej jednak w Micraim przebywali 210 ostatnich lat spośród tych 430” zob. Raszbam do 12:41. [przypis tradycyjny]

po upływie stu pięćdziesięciu dni — «[Poziom wód] zaczął się zmniejszać 1 dnia [miesiąca] siwan. Jak [to obliczono]? 27 kislew ustały deszcze, co daje 3 dni z kislew i 29 z tewet, czyli 32 dni, [miesiące] szewat, adar, nisan i ijar mają [w sumie] 118 dni: oto 150 dni», zob. Raszi do 8:3. [przypis tradycyjny]

powiadaliśmy ci w Micraim — „Kiedy to powiedzieli? [Gdy rzekli:] »Niech wejrzy Wiekuisty na was, a rozsądzi…« (Wj 5:21)”, Raszi do 14:12. [przypis tradycyjny]

Powiedz Aharonowi: […] — „Ponieważ rzeka [Nil] ochroniła Mojżesza, gdy został wrzucony do niej [w koszyku], dlatego to nie [Mojżesz] uderzył w nią, ani plagą krwi, ani plagą żab, lecz uderzał w nią Aharon”, Raszi do 7:19.1. [przypis tradycyjny]

Powiedzcie synom Israela — „Uczynił z [Mojżesza, Aharona, Eliezera i Itamara] jednakowych posłańców w tej sprawie, ponieważ jednakowo milczeli i z miłością przyjęli na siebie wyrok Boży, [gdy spotkała ich śmierć Nadaba i Abihu]”, Raszi do 11:2 [1]. [przypis tradycyjny]

powiesz Faraonowi — „Gdy zobaczysz, że jego serce jest uparte i odmawia wypuszczenia ludu, powiedz mu tak…”, zob. Raszi do 4:22. [przypis tradycyjny]

powinni tedy wykąpać się w wodzie, a nieczystymi będą do wieczora — tekst wyraźnie mówi, że oboje mają się umyć i oboje będą nieczyści, tymczasem Cylkow zmienia tekst, pisząc, że dotyczy to tylko kobiety. Jest to zgodne z komentarzem Rasziego, ale niezgodne z tekstem! [przypis tradycyjny]

powiódł Mojżesz Israela — „Powiódł ich wbrew ich woli, bo Micrejczycy ozdabiali swoje konie ornamentami ze złota, srebra oraz drogich kamieni, a synowie Israela wyciągali je [teraz] z morza, i większy był łup nad morzem niż to, co wynieśli, ogołacając Micraim”, Raszi do 15:22. Po tym jak Faraon i jego wojsko zatonęli, synowie Israela już się ich nie bali i nie musieli wędrować nocą. Słup obłoku, który szedł przed nimi, gdy wyszli z Micraim i podobnie słup ognia, co szedł nocą, nie były już konieczne do wskazywania drogi, teraz Mojżesz wiódł lud wedle rozkazu Boga. I pomiędzy morzem a Górą Synaj zrobili sześć postojów, zob. Ibn Ezra do 15:22. [przypis tradycyjny]

powleczesz ją złotem czystym — z wewnątrz i z zewnątrz — „Becalel [główny artysta Przybytku] wykonał trzy skrzynie, dwie ze złota i jedną z drewna, każda miała cztery ścianki i denko i była otwarta od góry. Wstawił drewnianą [skrzynię] do złotej, a [mniejszą] złotą [wstawił] do drewnianej i pokrył złotem górną krawędź i tak [arka] była pokryta [złotem] od wewnątrz i od zewnątrz”, Raszi do 25:11 [1]. [przypis tradycyjny]

powlókł wierzchy ich — Raszi wyjaśnia: wierzchołki kolumn pokrył srebrem, Raszi do 38:28 [1]. [przypis tradycyjny]

powstrzymywali — hebr. יִנָּזְרוּ (jinazru): poświęcić, oddzielić, zachować świętość oddzielnie. Raszi uczy, że oznacza to oddzielanie się, trzymanie się z dala, zob. Raszi do 22:2 [1]. Raszbam wyjaśnia, że koheni mieli się powstrzymywać od spożywania świętych rzeczy, gdy mieli ciała w stanie nieczystości, zob. Raszbam do 22:2 [1]. [przypis tradycyjny]

powtórzył Mojżesz słowa ludu Wiekuistemu — „Następnego dnia, czyli trzeciego [siwan], ponieważ [Mojżesz] wchodził [na górę zawsze] o poranku. Ale czy Mojżesz musiał przekazywać [Bogu słowa ludu]? Tu Tora uczy dobrych obyczajów od Mojżesza, że nie powiedział: skoro Ten, który mnie posłał wie [wszystko], to nie muszę Mu nic przekazywać”, Raszi do 19:8. [przypis tradycyjny]

Pożałował — hebr. rdzeń נָחַם (nacham) oznacza zarówno 'pożałować', jak i 'pocieszać'. Jak uczy midrasz, Bóg pocieszał się, że uczynił człowieka wśród istot niższych, a nie wśród tych wyższych, gdyż wówczas człowiek nakłaniałby niebiańskie istoty do buntu, zob. Raszi do 6:6. [przypis tradycyjny]

pożerają — hebr. מְכַלּוֹת (mechalot): wykańczające, wyczerpujące, od rdzenia כָּלָה (kala): zakończyć, zaprzestać, zużyć, [nie pochodzi to od rdzenia אָכַל (achal): jeść, zjadać, pożerać]. „Oczy [chorego] wypatrują i tęsknią, by ujrzeć nadejście ulgi i ozdrowienia, ale ostatecznie uleczenie nie następuje, a dusze w jego rodzinie pogrążają się w żalu z powodu jego śmierci. Każde niespełnione pragnienie lub odroczona nadzieja nazywane są wyniszczeniem oczu”, Raszi do 26:16 [4]. [przypis tradycyjny]

pożywać będziecie do syta — nawet gdy zjecie niewiele „to w żołądkach będziecie odczuwali błogosławieństwo [sytości]”, Raszi do 28:19 [2]. [przypis tradycyjny]

pożywał jakąkolwiek krew — Raszi uczy, że nie chodzi tu wyłącznie o krew składanych ofiar, ale zakaz ten dotyczy spożywania jakiejkolwiek krwi, zob. Raszi do 17:10 [1]. [przypis tradycyjny]

pożywienia, odzieży i małżeńskiego pożycia tej nie pozbawi — Raszi komentuje: jeśli wziąłby sobie inną żonę oprócz tej żydowskiej niewolnicy, którą sobie wyznaczył, nie może pozbawić tej pierwszej prawa do wyżywienia, odzienia i współżycia małżeńskiego, zob. Raszi do 21:10. Te prawa żydowskiej żony są do dziś zapisywane w ketubie, czyli kontrakcie ślubnym. [przypis tradycyjny]

poza obóz na miejsce czyste — „Ponieważ [w czasach Świątyni], poza Jerozolimą znajdowało się miejsce nieczyste, gdzie wyrzucano kamienie dotknięte zarazą, dlatego konieczne było napisanie, że poza obozem, czy poza miastem, istniało też miejsce czyste”, Raszi do 4:12 [1]. [przypis tradycyjny]

poza obóz — „Poza trzy obozy, za które [trędowaty] był odesłany wtedy, gdy ogłoszono go nieczystym”, Raszi do 14:3 [1]. [przypis tradycyjny]

poza obóz — według tradycji (por. Joma 68a i Sanhedrin 42b) obóz podzielony był na trzy obozy, jeden wewnątrz drugiego: w samym środku był Obóz Szechiny, gdzie znajdował się Przybytek, wokół niego był Obóz Lewitów, a wokół Obozu Lewitów rozciągał się Obóz Israela, gdzie przebywała reszta ludu. Raszi uczy, że »poza obóz« oznacza tu: poza wszystkie trzy obozy, a w czasach Świątyni: poza miasto, zob. Raszi do 4:12 [2]. [przypis tradycyjny]

poza obozem — „Poza trzema obozami [obozem Szechiny, obozem Lewitów i obozem Israela]”, Raszi do 13:46 [2]. [przypis tradycyjny]

poznał Bóg — Bóg „widział” otwartą przemoc Micrejczyków wobec Israela i „poznał” też te krzywdy, które wyrządzali im w ukryciu, zob. Ibn Ezra do 2:25. [przypis tradycyjny]

poznał — hebr. יָדָע (jada): 'znać, wiedzieć' jest tu użyte jako eufemizm na współżycie seksualne. Z formy przeszłej czasownika komentatorzy wyciągają wniosek, że poczęcie i narodziny Kaina miały miejsce jeszcze przed grzechem i wygnaniem z Edenu, zob. Raszi do 4:1. [przypis tradycyjny]

pozostań ty dla ludu upełnomocnionym Boga — „Bądź posłańcem i pośrednikiem pomiędzy nimi a Bogiem i zwracaj się do Niego z zapytaniem o wyroki”, Raszi do 18:19. [przypis tradycyjny]

pozostanie wam sobotni plon ziemi na pokarm — [Bóg mówi] „chociaż zabroniłem ci [żniw twoich plonów w roku szabatowym], nie zabroniłem ani spożywania ani korzystania z nich, jedynie tylko abyś nie traktował ich jako wyłączny ich właściciel, niech wszyscy mają równy dostęp do nich: i ty i twój najemnik, i osiadły przybysz”, Raszi do 25:6 [1]. [przypis tradycyjny]

pozostanie w oddzieleniu swoim — będzie nieczysta „nawet gdy zaobserwowała u siebie [wypływ krwi] tylko jeden raz”, Raszi do 15:19 [4]. [przypis tradycyjny]

pozrzucał koła wozów jego — „Od mocy ognia spaliły się koła i musieli ciągnąć wozy, a ci, co siedzieli na nich, byli podrzucani [tak, iż] członki ich ciała wypadały [ze stawów]”, Raszi do 14:25. [przypis tradycyjny]

Prawa Moje — hebr. מִשְׁפָּטַי (miszpataj), „to są sprawy wymienione w Torze jako prawo i nawet gdyby nie zostały powiedziane, powinny być nakazane [bo są zgodne z ogólnym poczuciem sprawiedliwości]”, Raszi do 18:4 [1]. [przypis tradycyjny]

prawa Moje odtrąci dusza wasza — czyli „znienawidzicie mędrców Tory”, Raszi do 26:15 [2]. [przypis tradycyjny]

prawica Twoja — dwukrotnie użyte jest tu słowo prawica, co midrasz wyjaśnia: gdy Israel spełnia wolę Wszechmogącego, Jego lewa ręka, która zazwyczaj wymierza kary, staje się jak prawa ręka, która nagradza, zob. Raszi do 15:6. [przypis tradycyjny]

prawo wykupu im służy — „Od razu, jeśli [sprzedający] zapragnie, pod tym względem [domy na wsi] mają przewagę nad polami, gdyż pola można było wykupić dopiero po dwóch latach”, Raszi do 25:31 [3]. [przypis tradycyjny]

prawo wykupu każdego czasu służy Lewitom — „[Lewici] mogli wykupić [majątek] od razu, nawet przed upływem dwóch lat, jeśli sprzedali pole z nadanych im działek, które sięgały na 2000 amot wokół ich miast, lub gdy sprzedali dom w mieście otoczonym murem: mogli odkupić to w każdej chwili i nie stawało się to niemożliwe [do wykupienia] po upływie jednego roku”, Raszi do 25:32 [2]. [przypis tradycyjny]

pręt — hebr. קָנֶה (kane): trzcina, trzon, gałąź, łodyga. „Centralna gałąź, wznosząca się w górę z środka podstawy, na niej znajdowała się środkowa lampa w kształcie kielicha, do którego wlewano oliwę i wkładano knot”, Raszi do 25:31 [5]. [przypis tradycyjny]

proch ziemi — „Proch nie zasługiwał, aby Mojżesz w niego uderzył, ponieważ proch wspomagał go, gdy Mojżesz zabił Micrejczyka i zagrzebał go w piasku (por. Wj 2:12)”, Raszi do 8:12. [przypis tradycyjny]

promieniała powierzchnia oblicza jego — hebr. קָרַן (karan): promieniować, słowo to oznacza zarówno promień jak i róg. „Światło rzutuje, rozchodząc się na podobieństwo rogów. Od kiedy Mojżesz zasłużył sobie na promienie chwały? Nasi mędrcy uczą, że od [chwili, gdy przebywał w] grocie, kiedy to Święty Błogosławiony przesłonił jego twarz dłonią, (por. Wj 33:22)”, Raszi do 34:29 [2]. [przypis tradycyjny]

prorokiem twoim — hebr. נְבִיאֶךָ (newiecha). Zdaniem Raszbama w tym kontekście oznacza to raczej „rzecznika”, „przedstawiciela”; zob. Raszbam do 7:1. [przypis tradycyjny]

przędły wełnę kozią — „To wymagało szczególnych umiejętności, ponieważ przędły one [kozią wełnę] bezpośrednio z grzbietów [żywych] kóz”, Raszi do 35:26 [1]. [przypis tradycyjny]

przechodźcie tam i na powrót, od bramy do bramy, po obozie, a zabijajcie — „Ci co czcili cielca, byli liczni i nie można było ich postawić przed sądem, dlatego [Mojżesz] nakazał wszystkim synom Lewiego przypasać miecze, zgodnie z tym, co powiedzieli nasi mędrcy, że jeśli nie można ukarać winnego tą karą śmierci, na którą zasłużył, to wolno go uśmiercić w jakikolwiek sposób (Sanhedrin 45b). I była to jednorazowa decyzja, dla uświęcenia Imienia Bożego […]. Oto wszyscy synowie Lewiego byli po stronie Wiekuistego i to oni ostrzegali resztę ludu, by nie składali pokłonów ani ofiar [cielcowi], a Aharon ogłosił, że święto będzie jedynie dla Wiekuistego (32:5)”, Ramban do 32:27 [2]. [przypis tradycyjny]

Przechowujący miłość — Bóg przechowuje czyny miłosierdzia, „które człowiek spełnia w Jego obecności”, Raszi do 34:7 [1]. [przypis tradycyjny]

Przechowujący miłość tysiącom — „Przez dwa tysiące pokoleń”, Raszi do 34:7 [2]. [przypis tradycyjny]

przeciw któremu ze wszystkich przykazań Wiekuistego, wzbraniających cokolwiek czynić, — Raszi komentuje, że opisana tu ofiara przynoszona była w przypadku grzechu, który jest zakazany wprost przykazaniem, a popełniony z rozmysłem zagrożony jest karą zwaną כָּרֵת (karet) dosł. odcięcie, zob. Raszi do 4:2 [1]. Jest to szczególnie dotkliwa kara odłączenia, Tora wymienia 36 takich przypadków, gdy złamanie prawa pociąga za sobą karet (zob. Miszna, Keritot 1:1). Istnieją różne interpretacje rabiniczne, czym jest ta kara, może to być ostracyzm społeczny, przedwczesna śmierć (przed 60 rokiem życia), rodzaj śmierci duchowej, czy bezpotomność. Lecz jest to kara wymierzana przez Boga, nie przez ludzi. [przypis tradycyjny]

przeciwległe będą pętlice jedna drugiej — „Pętle miały być jednakowego rozmiaru i odstępy między nimi miały być takie same […] tak że gdy rozpostarło się jedną grupę [zszytych pięciu] tkanin obok drugiej, pętle jednej były naprzeciw pętli tej drugiej”, zob. Raszi do 26:5 [1]. [przypis tradycyjny]

przeciw Micrejczykom — Raszi zauważa, że można to także odczytać jako „w ziemi Micraim, tak jak ci [Micrejczycy] otrzymywali ciosy w morzu, tak samo uderzani byli ci, co pozostali w Micraim”, Raszi do 14:25. [przypis tradycyjny]

przed Bogiem — „Przed ołtarzem, na którym złożyli te ofiary”, Sforno do 18:12. „Stąd [midrasz] uczy, że ten, kto czerpie przyjemność z udziału w uczcie, gdzie biesiadują mędrcy Tory, to jakby czerpał przyjemność z blasku Szechiny (Boskiej Obecności)”, Raszi do 18:12. [przypis tradycyjny]

przedłużeniem jego będzie — pas efodu „będzie razem z nim utkany, nie zaś tkany oddzielnie i przyłączony”, Raszi do 28:8 [4]. [przypis tradycyjny]

przednia mąka — Raszi uczy, że słowo סֹלֶת (solet): przednia mąka odnosi się zawsze do mąki pszennej, zob. Raszi do 2:1 [3]. [przypis tradycyjny]

przed obliczem Moim — „Tak długo jak Ja istnieję, abyś nie powiedział, że zakaz bałwochwalstwa został dany tylko temu pokoleniu, [które wyszło z Micraim]”, Raszi do 20:3. [przypis tradycyjny]

przed oblicze Wiekuistego — oznacza to „zachodnią stronę [ołtarza], czyli od strony Namiotu Przybytku”, Raszi do 6:7 [3]. [przypis tradycyjny]

przed oczyma całego ludu — z tego wyrażenia midrasz wyciąga wniosek, ze nie było wśród nich ludzi niewidomych, zob. Raszi do 19:11. [przypis tradycyjny]

przed ślepym nie kładź zawady — „Osobie ślepej w jakiejś sprawie nie dawaj niekorzystnej rady, nie mów: sprzedaj swoje pole i kup sobie osła, gdy ty sam działasz przeciwko niemu, by mu to zabrać”, Raszi do 19:14 [2]. [przypis tradycyjny]

przed sędziów — hebr. אֱלֹהִים (elohim) w tym przypadku słowo to oznacza sędziowie, nie Bóg. „Idą do sądu żydowskiego, a [niewolnik] musi zwrócić się do [sędziów], którzy go sprzedali jego panu”, Raszi do 21:6 [1]. [przypis tradycyjny]

przedstawią ją kapłanowi — właściciel ofiary przedstawi ją kohenowi, zob. Raszi do 2:8 [2]. [przypis tradycyjny]

przedstawi je jako dowód — „Przyprowadzi świadków, że [zwierzę] zostało rozszarpane i był to wypadek, i będzie zwolniony z odpowiedzialności”, Raszi do 22:12 [2]. [przypis tradycyjny]

przedtem odesłaną — „Gdyby nie ten werset, nie wiedzielibyśmy, że Mojżesz odesłał ją i że nie była z nim [w Micraim], po tym jak zabrał ją ze sobą w drogę (por. Wj 4:20). To uczy, że gdy Aharon i Mojżesz spotkali się, lud Israela cierpiał wtedy w niewoli, Jitro zaś żył dostatnio: Mojżesz odesłał więc [żonę do teścia]”, Chizkuni do 18:2. [przypis tradycyjny]

przed Wiekuistym — Raszi uczy, że w czasach Świątyni Jerozolimskiej kohen stawiał go w Bramie Nikanora, ponieważ oczyszczany człowiek nie miał jeszcze odkupienia, nie mógł wejść na dziedziniec świątynny, zob. Raszi do 14:11 [1]. [przypis tradycyjny]

przed zasłoną — Raszi zwraca uwagę, że w przypadku, gdy zgrzeszył tylko Najwyższy Kohen napisane jest »przed zasłoną świątyni« (4:6), a tutaj jedynie »przed zasłoną«. „Gdy zgrzeszył Najwyższy Kohen nadal miano świętości powiązane było z Przybytkiem, ale gdy zgrzeszyli wszyscy (uchowaj Boże), świętość zanikła”, Raszi do 4:17 [1]. [przypis tradycyjny]

przed zasłoną świątyni — „Naprzeciw miejsca świętości, czyli naprzeciw miejsca pomiędzy drążkami [arki], krew nie padała na samą zasłonę, ale jeśli spadła nie zaburzało to [ceremonii]”, Raszi do 4:6 [1]. [przypis tradycyjny]

przedział — hebr. פְדֻ֔ת (pedut): oddzielenie. Ibn Ezra zauważa, że słowo to ma konotacje ze słowem פִּדְיוֹן (pidjon): odkupienie, wybawienie, zob. Ibn Ezra do 8:19; Sforno komentuje: „Nawet ci spośród mojego ludu, którzy przyjdą do miejsca plagi, nie doznają od niej żadnej szkody, a twoi ludzie zostaną nią dotknięci w tym samym miejscu”, Sforno do 8:19. [przypis tradycyjny]

przegrody — hebr. קִנִּים (kinim): dosł. 'gniazda', oddzielne pomieszczenia dla wszystkich rodzajów zwierząt, zob. Raszi do 6:14. [przypis tradycyjny]

przejdę po ziemi Micraim — „Jak król, który przechodzi z miejsca do miejsca, ale [pierworodni] zostali porażeni wszyscy w jednym [akcie] przejścia, jednocześnie”, Raszi do 12:12. [przypis tradycyjny]

Przejdź przed ludem — „…i zobacz, czy cię ukamienują! Dlaczego oskarżasz Moje dzieci?”, Raszi do 17:5. [przypis tradycyjny]

przeklętą niech będzie ziemia — «Ziemia będzie ci szczędzić swojej dobroci i nie będzie wydawać plonu w pełni, bo zasiejesz a nie zbierzesz tyle, ile by się należało, gdyż większość nasion w ziemi ulegnie zniszczeniu i nie wyrosną», zob. Radak do 3:17. «Ziemia będzie ci dawać rzeczy przeklęte, takie jak muchy, pchły czy mrówki», zob. Raszi do 3:17. [przypis tradycyjny]

przeklęty Kanaan — Noach powiedział do Chama: «ty sprawiłeś, że nie spłodzę już czwartego syna, by mi służył, [zatem] niech przeklęty będzie twój czwarty syn i niech stanie się sługą dla potomków starszych braci. […] Co kierowało Chamem, że okaleczył [Noacha]? Powiedział do braci: pierwszy człowiek miał dwóch synów, i jeden zabił drugiego, żeby odziedziczyć świat, a nasz ojciec ma już trzech synów i jeszcze chce czwartego?!», zob. Raszi do 9:25. [przypis tradycyjny]

przełożony — hebr. בַּעַל (baal): mąż, współmałżonek. Raszi wyjaśnia: gdy kohen poślubił kobietę ze swojego ludu, która była mu zakazana i poprzez to zbezcześcił siebie [oraz zniweczył status kapłański swoich dzieci], nie może narażać się na nieczystość rytualną od zwłok tej żony, o ile ma ona innych krewnych, którzy ją pochowają, zob. Raszi do 21:4 [1]. [przypis tradycyjny]

przepiórki — „Rodzaj bardzo tłustego ptactwa”, Raszi do 16:13. „Dar przepiórek był tylko na ten jeden raz […], ale manna spadała dla nich na pustyni przez 40 lat, każdego dnia porcja na dany dzień”, Chizkuni do 16:13. [przypis tradycyjny]

przestrzegajcie przaśników — hebr. וּשְׁמַרְתֶּם אֶת הַמַּצּוֹת (uszmartem et hamacot) dosł. pilnujcie mac; to przykazanie interpretowane jest, że trzeba dołożyć najwyższych starań przy wyrabianiu i wypieku mac, aby ciasto nie uległo najmniejszemu choćby zakwaszeniu. „Rabi Joszia powiedział: nie czytaj הַמַּצּוֹת (hamacot): mace ale czytaj הַמִּצְוֹת (hamicwot): przykazania. Pilnujcie przykazań, czyli tak jak nie dopuszcza się, aby zakwasiła się maca, tak i nie pozwala się, aby przykazanie stało się skwaśniałe, tzn. gdy tylko nadarza się okazja do zrobienia micwy, zrób ją od razu!”, Raszi do 12:17. [przypis tradycyjny]

przestrzegajcie przykazań Moich — „To oznacza studiowanie [przykazań]”, Raszi do 22:31 [1]. [przypis tradycyjny]

przestrzeż lud — „Ostrzeż lud, aby nie wchodzili na górę”, Raszi do 19:21. [przypis tradycyjny]

przestwór — hebr. רָקִיעַ (raki'a): 'rozciągająca się przestrzeń, sklepienie niebieskie', firmament, który zastygł w bezruchu i podtrzymywał „wody” znajdujące się ponad sklepieniem. «Pomimo tego, że niebiosa zostały stworzone pierwszego dnia, nadal były płynne. Zastygły dopiero na drugi dzień, zdjęte grozą [rozkazu] Bożego», zob. Raszi do 1:6. [przypis tradycyjny]

przetykana — „Wykonana w formie ozdobnej kratki, czyli czegoś na podobieństwo wgłębień w złotych przedmiotach, gdzie osadza się drogie kamienie i perły”, Raszi do 28:4 [4]. Raszbam wyjaśnia: wydziergany jako rodzaj siatki z połączonych otworków, zob. Raszbam do 28:4 [4]. [przypis tradycyjny]

przetykane — Raszi utrzymuje, że słowo to odnosi się do sposobu sporządzenia tkaniny: były one wydziergane przy pomocy igły, jako rodzaj siatki, zob. Raszi do 31:10 [2]. Ibn Ezra uczy, że były to „tkaniny, którymi podczas podróży okrywano arkę, stół, ołtarz i świecznik”, Ibn Ezra do 31:10 [1]. [przypis tradycyjny]

przez całą noc — „Nawet w czasie gdy Israel przechodził, wiatr nie ustawał”, Ibn Ezra do 14:21. [przypis tradycyjny]

przez którą się zanieczyszcza — „To włącza też dotknięcie kogoś, kto odbył stosunek z menstruującą kobietą. Także tego, kto połknął padlinę z ptaka czystego rytualnie”, Raszi do 5:3 [3 i 4]. [przypis tradycyjny]

przez to poznasz, żem Ja Wiekuisty — Raszbam komentuje: „Powiedziałeś «nie znam Wiekuistego» (Wj 5:2) to teraz «przez to poznasz, żem Ja Wiekuisty»”; zob. Raszbam do 7:17. [przypis tradycyjny]

przez trzy lata pozostaną u was nieobrzynanymi — „Od kiedy liczy mu się [trzy lata]? Od chwili zasadzenia [drzewa]. Można by pomyśleć, że jeśli ktoś schowa [owoce], to po trzech latach będą dozwolone, ale Tora uczy, że [te owce] pozostaną w stanie zakazanym [na zawsze]”, Raszi do 19:23 [2]. [przypis tradycyjny]

przez wiele dni — Raszi komentuje, że odnosi się to do sytuacji, gdy kobieta obserwowała u siebie upławy co najmniej przez trzy dni, zob. Raszi do 15:25 [1]. [przypis tradycyjny]

Przybytek — hebr. מִשְׁכָּן (miszkan) od rdzenia שָׁכַן (szachan): przebywać, mieszkać. Sforno wyjaśnia, że konstrukcja z tkanin została nazwana słowem Miszkan: mieszkanie, bo wewnątrz przestrzeni Miszkanu znajdowały się arka, stół i menora, co czyniło miejsce zamieszkania dla przebywającej tam Szechiny [Bożej obecności], zob. Sforno do 26:1 [1].

Sforno: (1475–1549) rabi Owadja ben Jaakow Sforno, włoski rabin, komentator Biblii, filozof i lekarz.

Przenośna świątynia na pustyni określana jest terminami Miszkan: miejsce zamieszkania (przebywania) oraz Ohel moed: namiot, w którym odbywało się coś cyklicznie, w ustalonym, wyznaczonym czasie (por. Wj 27:1), które Cylkow tłumaczy jako Przybytek i Przybytek zboru, natomiast w innych przekładach najczęściej spotyka się przybytek i namiot spotkania. Te dwa słowa odnoszą się do różnych części konstrukcji: Miszkan to wewnętrzna przestrzeń świątyni, utworzona przez rozpięte tkaniny. Nad całym Miszkanem rozpostarta była druga warstwa zasłon i ona nazwana jest namiotem. Na tym spoczywała jeszcze jedna warstwa tkanin, z kozich skór, określana jako pokrowiec namiotu (por. Wj 40:19).

[przypis tradycyjny]

Przybytek — hebr. מִשְׁכָּן (Miszkan). „Zasłony spodnie (czyli wewnętrzne), widoczne od środka [namiotu], określane były jako Miszkan”, Raszi do 35:11 [1]. Szczegółowy opis konstrukcji; zob. przypis do Wj 26:1. [przypis tradycyjny]

Przybytek Mój — to oznacza „Świątynię Jerozolimską”, Raszi do 26:11 [1]. „Moja Szechina (Boska Obecność) będzie pomiędzy wami tak, jak jest pomiędzy aniołami”, Bechor Szor do 26:11 [1]. [przypis tradycyjny]

Przybytkiem zboru — hebr. אֹהֶל מוֹעֵד (ohel moed): namiot, gdzie odbywa się coś cyklicznie, w ustalonym, wyznaczonym czasie. W innych przekładach: namiot spotkania. „Mojżesz określał go jako Ohel moed, czyli miejsce spotkania dla tych, co szukali [pouczeń] Tory”, Raszi do 33:7 [4]. [przypis tradycyjny]

przybytku — hebr. נְוֵה (newe): miejsce zamieszkania, siedlisko. „Cała Ziemia Israela nazywana jest świętym miejscem zamieszkania [Boga]”, Chizkuni do 15:13. „[To odnosi się do] Góry Synaj, gdzie spoczęła chwała Boża”, Ibn Ezra do 15:13. [przypis tradycyjny]

Przybytku świadectwa — „[Był] świadectwem dla Israela, że Święty Błogosławiony odpuścił im postępek ze [złotym] cielcem, bo oto Szechina (Boska Obecność) spoczęła pomiędzy nimi”, Raszi do 38:21 [3]. [przypis tradycyjny]

przygotuj ich — hebr. קִדַּשְׁתָּם (kidasztam) dosł. uświęć ich. Raszi komentuje, że powinni być oddzieleni od tego co powszednie, oczyszczeni. „Niech się przygotują na dzisiaj i na jutro”, Raszi do 19:10. „Niech obmyją się wodą”, Ibn Ezra do 19:10. „Uświęcenie oznacza tu: aby nie współżyli ze swoimi żonami i nie mieli kontaktu z czymkolwiek, co jest rytualnie nieczyste”, Rabeinu Bachja do 19:10. [przypis tradycyjny]