Przypisy

piastować — pielęgnować, niańczyć dziecko; por. piastunka: niania. [przypis edytorski]

piastować — tu w zn. przechowywać. [przypis edytorski]

piastr — drobna moneta, będąca w obiegu w Egipcie, Libanie i Syrii. [przypis edytorski]

piastr — drobna moneta używana w kilku krajach Bliskiego Wschodu, mająca wartość 1/100 gł. jednostki monetarnej. Od 1921 w Palestynie oficjalną walutą był funt egipski, dzielący się na 100 piastrów lub na 1000 milimów. W 1927 wprowadzono mający niemal tę samą wartość funt palestyński, dzielący się na 1000 milów. Mimo braku oficjalnej jednostki pośredniej w praktyce używano nazwy piastr jako synonimu 10 milów. [przypis edytorski]

piastr — moneta używana na Bliskim Wschodzie. [przypis edytorski]

piastr (piaster, piastra) — dawna srebrna moneta. [przypis edytorski]

piastr — srebrna moneta bita w imperium osmańskim od 1687; początkowo odpowiadająca talarowi, wskutek szybkiej dewaluacji stała się drobną, zdawkową monetą. [przypis edytorski]

piastr — tu: piastr egipski, jednostka monetarna używana w Egipcie; do roku 1834 była to główna jednostka; z powodu utraty wartości spowodowanej obniżaniem zawartości szlachetnego kruszcu w monecie w 1834 jako główną jednostkę wprowadzono funt egipski, dzielący się na 100 piastrów. [przypis edytorski]

piastr (wł.) — także: piaster a. piastra: moneta używana na Bliskim Wschodzie, a także na Cyprze i Sycylii. [przypis edytorski]

piastr (z wł. piastra: blaszka) — tu: talar hiszpański (peso), duża srebrna moneta, bita od XV do XIX w. zarówno w Hiszpanii, jak i w jej koloniach w Nowym Świecie. [przypis edytorski]

piastry (z wł. piastra: blaszka) — drobna moneta w krajach Bliskiego Wschodu. [przypis edytorski]

piastunka (daw.) — kobieta opiekująca się dziećmi. [przypis edytorski]

piastunka (daw.) — kobieta zatrudniona do opieki nad małym dzieckiem. [przypis edytorski]

piastunka — opiekunka małych dzieci. [przypis edytorski]

piat'ju (…) tridcat' (ros.) — pięć razy sześć, trzydzieści. [przypis edytorski]

piatiletka — nazwa planów gospodarczych ZSRR począwszy od roku 1928. [przypis edytorski]

piatiletka (ros. пятилетка: pięciolatka) — pięcioletni plan rozwoju gospodarki narodowej ZSRR. Od 1928 przyjmowano kolejne takie plany: pierwszy z nich, na lata 1928–1932, zakładał zlikwidowanie prywatnej własności środków produkcji, rozwój rolnictwa i przemysłu ciężkiego; drugi, na lata 1933–1937, przewidywał likwidację resztek kapitalizmu i podziałów klasowych, zaprowadzenie socjalistycznego sposobu produkcji jako jedynego w państwie oraz dalszą szybką przebudowę przemysłu. Ostatnia, trzynasta pięciolatka (1991–1996) została przerwana z powodu rozpadu Związku Radzieckiego. [przypis edytorski]

piatiletka (z ros.: pięciolatka) — pięcioletni plan rozwoju gospodarki narodowej ZSRR. Od 1928 przyjmowano kolejne takie plany: pierwszy z nich, na lata 1928–1932, zakładał zlikwidowanie prywatnej własności środków produkcji, rozwój rolnictwa i przemysłu ciężkiego; drugi, na lata 1933–1937, przewidywał likwidację resztek kapitalizmu i podziałów klasowych, zaprowadzenie socjalistycznego sposobu produkcji jako jedynego w państwie oraz dalszą szybką przebudowę przemysłu. Ostatnia, trzynasta pięciolatka (1991–1996) została przerwana z powodu rozpadu Związku Radzieckiego. [przypis edytorski]

piatiletka (z ros.) — plan pięcioletni. [przypis edytorski]

piatiletka (z ros. пятилетка: pięciolatka) — pięcioletni plan rozwoju gospodarki narodowej realizowany w ZSRR; kolejne takie plany przyjmowano od 1928 r.: pierwszy, na lata 1928–1932, zakładał zlikwidowanie prywatnej własności środków produkcji, rozwój rolnictwa i przemysłu ciężkiego; drugi, na lata 1933–1937, przewidywał likwidację resztek kapitalizmu i podziałów klasowych, zaprowadzenie socjalistycznego sposobu produkcji jako jedynego w państwie oraz dalszą szybką przebudowę przemysłu itd.; ostatnia, trzynasta pięciolatka (1991–1996) została przerwana z powodu rozpadu Związku Radzieckiego. [przypis edytorski]

piatiletka (z ros. пятилетка: pięciolatka) — pięcioletni plan rozwoju gospodarki narodowej realizowany w ZSRR; kolejne takie plany przyjmowano od 1928 do rozpadu ZSRR w 1991. [przypis edytorski]

Piave (wł.), pol. Piawa — rzeka w północno-wschodnich Włoszech, zasadnicza linia oporu włoskiego przeciw Austriakom podczas I wojny światowej, miejsce zwycięskiej dla Włochów bitwy nad Piawą. [przypis edytorski]

Piavesella — rzeka w prowincji Treviso. [przypis edytorski]

Piazetta (wł.: placyk) — przedłużenie placu św. Marka w Wenecji. [przypis edytorski]

Piazza Colonna — historyczny plac rzymski. [przypis edytorski]

Piazza del Duomo — zespół zabytkowy w Pizie, składający się z czterech arcydzieł architektury średniowiecznej: katedry, baptysterium, kampanili, zwanej „Krzywą Wieżą” oraz cmentarza. [przypis edytorski]

Piazza del Popolo — jeden z najbardziej znanych placów w płn. części Rzymu. [przypis edytorski]

Piazza di San Marco — Plac św. Marka, znajdujący się w najstarszej części Wenecji; najbardziej znany plac tego miasta. [przypis edytorski]

piazzeta (wł.) — placyk. [przypis edytorski]

piazzetta (wł.) — placyk. [przypis edytorski]

piąci (daw.) — pięciu. [przypis edytorski]

piąci — dziś popr.: pięciu. [przypis edytorski]

piąci (starop. forma) — pięciu (synów). [przypis edytorski]

piąciu (daw.) — dziś popr. D.lm: pięciu. [przypis edytorski]

piąciuset (starop. forma) — dziś: pięciuset. [przypis edytorski]

„piąta kuria” — nowa ordynacja wyborcza. [przypis edytorski]

piąta noc ostatniej kwadry — na dwa dni przed nowiem, tj. niecałe dwa tygodnie po pełni księżyca opisanej na początku opowiadania. [przypis edytorski]

piąte pokolenie (…) pięćdziesiąt młodych dziewic niechcących małżeństwa — chodzi o córki Danaosa, Danaidy, które uciekając przed małżeństwem ze swymi braćmi stryjecznymi, synami Aigyptosa (brata Danaosa), przybyły z ojcem do Argos (a więc „porzuciły rozłogi” Egiptu). Wkrótce nadciągnęli za nimi syno­wie Aigyptosa, chcąc je zmusić do małżeństwa. Danaos zgodził się pozornie na małżeństwo córek, ale nakazał im zgładzić mężów w nocy poślubnej Córki wykonały rozkaz z wyjątkiem jednej, Hypermestry, która ocaliła męża swego, Lynkeusa. Dalekim potomkiem Lynkeusa i Hypermestry był Herakles, wybawca Prometeusza. [przypis edytorski]

piątego października — powinno być: piątego listopada. [przypis edytorski]

piątek, przez nieszczęsne ryby oczekiwany z rozpaczą — ponieważ piątek w tradycji katolickiej jest dniem postu, kiedy wiernym nie wolno jeść mięsa, ale można spożywać ryby. [przypis edytorski]

piąter — dziś popr. forma D. l.mn.: pięter. [przypis edytorski]

piąterko — dziś: pięterko. [przypis edytorski]

piąterko — dziś popr.: pięterko. [przypis edytorski]

piątr — dziś popr. forma D.: pięter. [przypis edytorski]

piątr — dziś popr.: pięter. [przypis edytorski]

piątro — dziś popr.: piętro. [przypis edytorski]

Pic de Teneriffa, właśc. Teide a. Pico del Teide — szczyt wulkaniczny na Teneryfie, 3718 m.n.p.m. [przypis edytorski]

Pic de Teyde — dziś popr.: Pico del Teide (3718 m n.p.m.), najwyższy szczyt Teneryfy, jednocześnie najwyższy szczyt Hiszpanii. [przypis edytorski]

Picador — prawdop. chodzi o Carmen Bizeta. [przypis edytorski]

Picard, Louis Benoît (1769–1828) — francuski dramaturg, aktor, powieściopisarz. [przypis edytorski]

picardia (hiszp.) — przewrotność. [przypis edytorski]

picardia (hiszp.) — żart, psota. [przypis edytorski]

picaro (hiszp.) — hultaj. [przypis edytorski]

picaro (hiszp.) — łotr, szelma. [przypis edytorski]

Picasso, Pablo (1881–1973) — hiszpański malarz, grafik i rzeźbiarz, uznawany za jednego z najwybitniejszych artystów XX w., współtwórca nurtu malarstwa zwanego kubizmem. [przypis edytorski]

Picavet, François (1851–1921) — filozof i tłumacz fr.; znawca filozofii Kanta; autor Mémoire sur le scepticisme (1884), l'Histoire de la philosophie, ce qu'elle a été, ce qu'elle peut être (1888), La Mettrie et la critique allemande (1888), Maine de Biran de l'an IX à l'an XI (1889) oraz najbardziej znanego eseju Les idéologues. Essai sur l'histoire des idées et des théories scientifiques, philosophiques, religieuses, etc. en France depuis 1789 (1891). [przypis edytorski]

Piccadilly — historyczna ulica w Londynie. [przypis edytorski]

Piccadilly — jedna z głównych ulic w Londynie, biegnąca od Hyde Park Corner na zachodzie do placu Piccadilly Circus na wschodzie. [przypis edytorski]

Piccadilly — ulica w Londynie, na terenie gminy City of Westminster. [przypis edytorski]

Piccadilly — ulica w Westminsterze, biegnąca między Hyde Parkiem a Piccadilly Circus, skrzyżowaniem, stanowiącym część centrum teatralno-kulturalnego miasta. [przypis edytorski]

Piccini i Gluck — Niccolò Piccinni (1728–1800), włoski kompozytor operowy, oraz Christoph Willibald Gluck (1714–1787), kompozytor niemiecki, uważani za rywali; obaj wystawili w Paryżu opery o tytule Ifigenia w Taurydzie (Ifigénie en Tauride): Gluck w 1779, Piccinni w 1781, opera Glucka odniosła wielki sukces, wersja Piccinniego poniosła porażkę. [przypis edytorski]

Piccini, Niccolò (1728–1800) — wł. kompozytor, działał w Neapolu, Rzymie, a od 1774 r. w Paryżu; dyrektor włoskiego oddziału opery w Paryżu, profesor śpiewu i deklamacji; autor ponad 130 oper w stylu włoskim, oratoriów, kantat i dzieł instrumentalnych (m.in. symfonii klawesynowej); do jego najważniejszych dzieł należą: Zenobia, Alessandro nell'Indie, La Cecchina ossia La buona figliuola (Neapol 1760), L'Olimpiade (Neapol 1761), Roland (Paryż 1778) oraz stanowiąca rodzaj artystycznej dyskusji ze zmodernizowanym stylem operowym Glucka Ifigénie en Tauride (Ifigenia na Taurydzie, Paryż 1781). Jego styl operowy funkcjonował jako koronny argument przeciw reformom proponowanym przez Glucka, ponieważ Piccini podejmował „wielkie tematy” (mitologiczne czy historyczne), nie odmawiając przy tym publiczności popisów śpiewaczych w dramatycznych duetach wieńczonych długimi scenami finałowymi, do których była przyzwyczajona. [przypis edytorski]

picciolo (wł.) — szypułka. [przypis edytorski]

piccolo (wł., dosł.: mały) — chłopak usługujący w restauracji, hotelu itp. [przypis edytorski]

Picht — Klebt. [przypis edytorski]

piciać (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć; piciać bych ci dała: dałabym ci picia. [przypis edytorski]

pick-nick, popr.: picnic (ang.) — piknik, forma wypoczynku polegająca na spożywaniu posiłku na świeżym powietrzu. [przypis edytorski]

Pickford, Mary, właśc. Gladys Marie Smithur (1892–1979) — aktorka, producentka filmowa i scenarzystka amerykańska kanadyjskiego pochodzenia, gwiazda kina niemego, znana m.in. z ekranizacji filmowych powieści dla młodzieży (Mała księżniczka 1917, Polyanna 1920), roli w Rosicie (1923) Ernsta Lubitscha, a także roli w filmie dźwiękowym Kokietka (1929); prywatnie żona Douglasa Fairbanksa, z którym założyła w 1919 r. pierwszą niezależną wytwórnię filmową, United Artists przy współudziale Charliego Chaplina i D.W. Griffithem. [przypis edytorski]

Pico della Mirandola, Giovanni (1463–1494) — wszechstronnie wykształcony włoski filozof, filolog i poeta okresu renesansu; autor m.in. mowy O godności człowieka, uznawanej za manifest humanizmu. [przypis edytorski]

Pico, Giovanni della Mirandola (1463–1494) — włoski filozof, humanista, teolog, filolog, matematyk, astronom, przyrodnik, retor i poeta. [przypis edytorski]

Pico Ruivo — najwyższy szczyt na wyspie Maderze (1861 m). [przypis edytorski]

picowanie — zbieranie żywności dla żołnierzy (rycerzy) i paszy dla bydła wśród ludności okolic, w których stacjonuje wojsko. [przypis edytorski]

Picquart, Georges (1854–1914) — francuski oficer i minister wojny; znany przede wszystkim ze związku z aferą Dreyfusa: w 1896, służąc w wywiadzie wojskowym, odkrył, że przypisywane Dreyfusowi pismo do ambasady niemieckiej, stanowiące koronny dowód w sprawie, zostało sporządzone przez współpracującego z Niemcami majora Ferdinanda Walsina Esterhazyego; został oskarżony o wymuszenie zeznań Esterhazyego, po uniewinnieniu Dreyfusa w 1906 awansowany na stopień generała brygady; w latach 1906–1909 był ministrem wojny. [przypis edytorski]

pictures (ang.) — fotografie. [przypis edytorski]

pić białego i czerwonego bękarta — istniało wino hiszp. o nazwie „Bastard”. [przypis edytorski]

pidem (z ukr.) — pójdziemy. [przypis edytorski]

pidgin — uproszczony język angielski używany w krajach podlegających wpływom kultur anglosaskich w celach transakcyjnych, urzędowych itp. [przypis edytorski]

pidsusidok (ukr.) — sąsiad. [przypis edytorski]

pidswynok (z ukr.) — prosiak. [przypis edytorski]

pidu, pane (ukr.) — pójdę, panie. [przypis edytorski]

pidżak (daw.) — marynarka; kurtka. [przypis edytorski]

piec — hebr. תַּנּוּר (tanur): piec do wypieków, przenośny piec do gotowania. [przypis edytorski]

piec niepolewany — piec zbudowany z cegieł lub gliny, bez ozdoby emaliowanych kafli, skromny, ubogi. [przypis edytorski]

piec raka — zarumienić się, zaczerwienić się z zawstydzenia itp. [przypis edytorski]

piec raki (daw.) — czerwienić się. [przypis edytorski]

piec (starop.) — tu: loch. [przypis edytorski]

Piechal, Marian (1905–1989) — poeta, eseista i wydawca. [przypis edytorski]

piechota łanowa — wojsko zaciężne narodowego autoramentu, złożone z chłopów z dóbr królewskich, szlacheckich i kościelnych, powoływanych po jednym z każdych 15 łanów, tj. z ok. 200 ha. [przypis edytorski]

piechotni — żołnierze piesi, piechota. [przypis edytorski]

piechotnik (daw.) — piechur. [przypis edytorski]

piechotnik — dziś: pieszy. [przypis edytorski]

piechta (daw.) — piechur. [przypis edytorski]

piechtami (gw.) — pieszo, na piechotę. [przypis edytorski]

piechtą (daw.) — na piechotę. [przypis edytorski]

piechtą (pot.) — pieszo. [przypis edytorski]

piecuch (daw.) — leniuch, próżniak, wygodniś. [przypis edytorski]

piecyk szamotowy — piecyk wykonany z szamoty; szamot a. szamota: ogniotrwała glina, wypalona w wysokiej temperaturze i zmielona, używana jako dodatek przy wytwarzaniu materiałów ogniotrwałych. [przypis edytorski]

piecysko (gw.) — forma augmentatywna od piec; wielki piec. [przypis edytorski]

piecza (daw.) — opieka, kontrola. [przypis edytorski]

piecza (daw.) — opieka. [przypis edytorski]