Przypisy

Wspomnę wtedy na przymierze Moje z Jakubem, i na przymierze Moje z Icchakiem i na przymierze Moje z Abrahamem wspomnę — „Dlaczego [praojcowie] wymienieni są tu w odwrotnej kolejności? Aby nauczyć, że sam Jakub, najmłodszy [z nich], jest wart tego, [by przez jego zasługi uratowani zostali jego potomkowie], a jeśli on nie jest dość wart, to jest z nim Icchak, a jeśli i ten nie jest wart, to oto jest z nim Abraham, który [bez wątpienia] zasługuje na to. I dlaczego [słowo] „wspomnę” nie jest powiedziane w przypadku Icchaka? [Bóg mówi]: ponieważ prochy Icchaka są widoczne przede Mną, [jakby] były usypane i leżały na ołtarzu, [bowiem Icchak było gotów stać się ofiarą całopalną]”, Raszi do 26:42 [2]. [przypis tradycyjny]

wspomniał Bóg na przymierze Swoje — Bóg przysiągł wszystkim trzem [Praojcom], że da im Ziemię Kanaan, a teraz zbliżał się koniec 400 lat, o których mówił Abrahamowi (por. Rdz 15:13-21), zob. Raszbam do 2:24. [przypis tradycyjny]

Wspomnij na Abrahama — „Jeśli zgrzeszyli przeciwko Dziesięciu Przykazaniom, to [pomnij, że] ich Praojca, Abrahama, wystawiłeś na dziesięć prób, a nie otrzymał za to nagrody, daj mu ją teraz i niech tamte dziesięć zrównoważy za te Dziesięć”, Raszi do 32:13 [1]. [przypis tradycyjny]

wstąpisz potem — ty i Aharon z tobą; a kapłani i lud — Zdaniem Rasziego nie oznaczało to, że wejdą tam Mojżesz, Aharon i koheni wszyscy razem, ale Bóg powiedział do Mojżesza: „ty masz wydzielony obszar dla siebie, Aharon ma wydzielony obszar dla siebie i koheni (kapłani) mają wydzielony teren dla siebie. Mojżesz zbliżył się dalej niż Aharon, Aharon dalej niż koheni, a lud pod żadnym pozorem miał nie przedrzeć się się poza swoją strefę, aby wejść na górę do Wiekuistego”, Raszi do 19:24. [przypis tradycyjny]

wstał Faraon w nocy — on i wszystkie sługi jego — Raszi komentuje, że Faraon wstał z łóżka w nocy, co nie jest zwyczajem królów, i chodził po domach swoich sług, i budził ich, zob. Raszi do 12:30. [przypis tradycyjny]

wstał rano — „5 siwan”, Raszi do 24:4 [2]. [przypis tradycyjny]

Wstań, zrób nam bogi — Rosz uczy, że lud Israela nie miał intencji bałwochwalstwa, a jedynie pragnęli oni mieć sędziego, przywódcę w miejsce Mojżesza, zob. Rosz do 32:1 [1]. [przypis tradycyjny]

wstawał cały lud, stanąwszy — Raszi wyjaśnia, że za każdym razem, gdy Mojżesz wychodził z obozu do namiotu, lud wstawał z szacunku i podziwu dla niego, i nie usiedli, póki nie wszedł do namiotu, zob. Raszi do 33:8 [1,2,3,4]. [przypis tradycyjny]

wstrętną dla Micrejczyków ofiarę — Raszi zauważa, że baran jest jednym z bóstw egipskich, i z tego powodu ofiara z barana, którą składają Żydzi, będzie dla nich czymś odstręczającym; zob. Raszi do 8:22. [przypis tradycyjny]

Wszak będę z tobą — „[Bóg] odpowiedział mu najpierw na pierwsze pytanie potem na drugie. Powiedziałeś: »któż ja jestem, abym poszedł do Faraona?« To nie twoja [misja] tylko [misja] ode Mnie, bo »wszak będę z tobą«”, zob. Raszi do 3:12. [przypis tradycyjny]

wszak nie wiemy, czym służyć mamy Wiekuistemu — „Nie wiemy jak ciężkie będą [wymagania] tej służby, bo może [Bóg] zażąda od nas więcej niż to, co posiadamy”, zob. Raszi do 10:26. [przypis tradycyjny]

wszakże — hebr. אַךְ (ach): wyłącznie, tylko, jednakże, wszakże. Raszi uczy, że wyrażenie to oznacza wykluczenie czegoś, tu ma wykluczyć Szabat z dni pracy nad Przybytkiem. „Mimo tego, że będziecie popędzani gorliwością, śpiesząc się z tą pracą, nie odkładajcie Szabatu z tego powodu!”, Raszi do 31:13 [2]. [przypis tradycyjny]

Wszakże to jadać możecie — Raszi wyjaśnia, że obecnie nie jesteśmy w stanie rozróżniać, które gatunki szarańczy należą do czystych a które nie, zatem nie mamy już tradycji spożywania szarańczy, zob. Raszi do 11:21 [2]. [przypis tradycyjny]

W szałasach mieszkać będziecie — w czasie święta Sukot „nawet ci, którzy mają domy, muszą mieszkać w szałasach”, Raszbam do 23:42 [1]. [przypis tradycyjny]

wszedł Mojżesz i Aharon do Przybytku zboru — Raszi wyjaśnia, że Mojżesz wszedł tam z Aharonem, by nauczyć go jak sprawować rytuał z kadzidłem, zob. Raszi do 9:23 [1]. [przypis tradycyjny]

wszedł Mojżesz w środek obłoku — „Obłok ten był [gęsty] jak dym, ale Święty Błogosławiony zrobił dla Mojżesza ścieżkę przez środek [obłoku]”, Raszi do 24:18 [1]. [przypis tradycyjny]

wszelkie drewniane naczynie — „Nie dotyczy to naczyń z kamienia ani z ziemi”, Raszbam do 11:32 [1]. [przypis tradycyjny]

wszelkiego bydła czystego — chodzi o zwierzęta „czyste rytualnie”, czyli te, które w przyszłości zostaną dozwolone Żydom do spożywania; po siedem sztuk, aby Noach mógł złożyć z nich ofiarę po potopie, zob. Raszi do 7:2. [przypis tradycyjny]

wszelkie naczynie, którym się spełnia robotę — „Nie takie, które służy jako osłona, którą nie wykonuje się żadnych czynności”, Raszbam do 11:32 [3]. [przypis tradycyjny]

wszelkie pierworodne — „Gdy w domu był pierworodny, był on ukarany [tą plagą], tam gdzie nie było pierworodnego, uśmiercony został najstarszy domownik”, Chizkuni do 12:12. [przypis tradycyjny]

wszelkie pierworodne w ziemi Micraim — Raszi sądzi, że dotyczyło to także pierworodnych z innych ludów, którzy przebywali w Micraim, a także pierworodnych Micrejczyków, którzy przebywali poza Micraim, zob. Raszi do 12:12. [przypis tradycyjny]

wszelkie pierworodne z bydła — „[Zwierzęta zostały uśmiercone] ponieważ [Micrejczycy] oddawali im kult, a gdy Święty Błogosławiony wymierza karę jakiemuś ludowi, to karze również ich bóstwa”, Raszi do 11:5. [przypis tradycyjny]

Wszelkie zaklęte, które zaklętym zostało z ludzi — „Gdy ktoś prowadzony jest na egzekucję a inny czlowiek powie: 'zobowiązuję się zapłacić jego wartość', słowa te są bez znaczenia”, Raszi do 27:29 [1]. [przypis tradycyjny]

wszelki pierworodny — „Zarówno pierworodny ojca, [który nie jest pierworodnym dla swojej matki], jak i pierworodny matki, [który nie jest pierworodnym dla swojego ojca]”, Chizkuni do 11:5. [przypis tradycyjny]

Wszelki płaz, który się czołga po ziemi — oznacza to „wszystkie stworzenia rojące się na ziemi, włączając w to osiem pełzających zwierząt, wymienionych [w wersetach 11:29-30] i tu wspomniane jest, że nie wolno ich jeść”, Ibn Ezra do 11:41 [1]. [przypis tradycyjny]

Wszelki pokarm, który się jada, na którym była woda — Raszi uczy, że rośliny jadalne mogą stać się podatne na wchłonięcie nieczystości rytualnej, gdy po oderwaniu od ziemi ulegną zamoczeniu wodą. Nawet wtedy, gdy woda już wyschła, rośliny nadal są podatne na nieczystość. I nie musi być to woda, mogą to być także inne płyny, takie jak wino czy oliwa, zob. Raszi do 11:34 [1]. Pozostałe płyny, do których odnosi się to prawo to krew, mleko, rosa i miód pszczeli, zob. Machszirin 6:4. [przypis tradycyjny]

wszyscy, którzy to słyszeli — Raszi uczy, że to odnosi się do świadków i do sędziów, zob. Raszi do 24:14 [1 i 2]. [przypis tradycyjny]

Wszyscy pomrzemy — כֻּלָּנוּ מֵתִים (kulanu metim) może być także rozumiane jako wszyscy umieramy; „Gdy Hebrajczyk mówił Micrejczykowi: zaczekaj, to oddam ci sprzęty, któreś mi pożyczył, ten mówił mu: zatrzymaj sobie wszytko, tylko idź już, żebyśmy nie pomarli!”, Chizkuni do 12:33. [przypis tradycyjny]

wszyscy synowie Lewiego — „Stąd wniosek, że całe plemię [Lewiego pozostało] praworządne”, Raszi do 32:26 [2]. [przypis tradycyjny]

wszystek pierworodny — status poświęcenia pierworodnych, koszernych zwierząt płci męskiej (bydła, owiec i kóz) oznaczał, że winno się je oddać kapłanom na ofiarę, por. Lb 18:15-18. Ramban komentuje, że zapis ten dotyczy również ludzi, i dlatego konieczne jest wykupienie synów, patrz następny werset, zob. Ramban do 13:12. [przypis tradycyjny]

Wszystkich pierworodnych synów twoich — wykupisz — Raszi uczy, że cena tego wykupu była stała i wynosiła pięć szekli, por. Lb 18:16, zob. Raszi do 34:20 [4]. [przypis tradycyjny]

wszystkich przykazań Moich — „Podważając to, że Ja je nakazałem”, Raszi do 26:15 [4]. [przypis tradycyjny]

wszystkich synów Ebera — hebr. imię Eber (hebr. Ewer) pochodzi od rdzenia עָבַר (awar): 'przechodzić', w znaczeniu 'lud, który przywędrował zza rzeki (Eufrat)'. «Ojcem wszystkich synów [wywodzących się] zza rzeki Eufrat był Szem», zob. Raszi do 10:21. Szem miał syna Arpachszada, ten miał Szelacha, ten zaś miał syna o imieniu Eber. A Jefet był bratem Szema. [przypis tradycyjny]

wszystkie klęski Moje — „Napisane jest klęski, ponieważ grzmoty, grad, deszcz i ogień połączyły się [w tej pladze]. I nie widzimy, żeby Faraon uląkł się poprzednich plag tak bardzo, jak przestraszył się tej, tak iż nawet powiedział: »Wiekuisty jest sprawiedliwy« (9:27)”, zob. Ibn Ezra do 9:14. [przypis tradycyjny]

Wszystkie naczynia Przybytku — narzędzia, „które były potrzebne do rozstawiania i składania [całej konstrukcji Przybytku i jego podwórza], jak np. młoty do wbijania kołków i słupów”, Raszi do 27:19 [1]. [przypis tradycyjny]

 wszystkie prawa — „[Obejmowało to] siedem przykazań, które zostały nakazane potomkom Noacha (Noego), prawa dotyczące Szabatu i szanowania rodziców, prawo o Czerwonej Jałówce (por. Lb 19) i przepisy karne, o których zostali pouczeni w Mara (por. Wj 15:25)”, Raszi do 24:3 [3]. Termin „potomkowie Noacha” to przenośnia na określenie całej ludzkości (ponieważ w potopie zginęli wszyscy poza Noachem i jego dziećmi, uznaje się że wszyscy ludzie urodzeni później są jego potomkami). Siedem przykazań Noachidów to prawa, które w Torze zostały nadane do czasu potopu. Tradycja żydowska wywodzi z tego, że są to prawa uniwersalne i obowiązują wszystkich ludzi, a każdy nie-Żyd który ich przestrzega uważany jest za sprawiedliwego i ma udział w Przyszłym Świecie. Na prawa te składa się sześć zakazów i jeden nakaz: 1. zakaz bałwochwalstwa: nie wolno czcić bożków ani przedmiotów; 2. zakaz bluźnierstwa: nie wolno złorzeczyć Bogu; 3. zakaz zabójstwa: nie wolno mordować ani przelewać krwi bliźniego; 4. zakaz niemoralności: nie wolno cudzołożyć ani żyć w sposób rozpustny; 5. zakaz kradzieży: nie wolno kraść ani rabować; 6. zakaz jedzenia mięsa wyciętego z żywego zwierzęcia: nie wolno być okrutnym wobec zwierząt; 7. nakaz ustanowienia sądów: społeczność musi stworzyć system prawny. [przypis tradycyjny]

wszystkie słowa Wiekuistego — czyli „nakaz trzymania się z dala od kobiet i odgrodzenia [Góry Synaj]”, Raszi do 24:3 [2]. [przypis tradycyjny]

wszystkie słowa Wiekuistego — „Opowiedział mu wszystkie słowa, które padły między Bogiem a nim, jak starał się odmówić tej misji i że jest posłańcem wbrew swojej woli”, Tur do 4:28. [przypis tradycyjny]

Wszystkie też dziesięciny z ziemi — „Mowa tu o drugiej dziesięcinie”, Raszi do 27:30 [1]. Dziesięcina, hebr. מַעֲשֵׂר (maaser), to dziesiąta część plonów, która oddzielana była każdego roku w siedmioletnim cyklu. Najpierw z plonu wydzielano תְּרוּמָה (truma), zwaną też תְּרוּמָה גְּדוֹלָה (truma gdola), wielka truma, był to dar dla kohenów, a ilość trumy nie była ściśle wyznaczona. Z pozostałego plonu oddzielano מַעֲשֵׂר רִאשׁוֹן (maaser riszon), pierwszą dziesięcinę, przeznaczaną dla lewitów. Z tego daru sami lewici wydzielali dla kohenów część zwaną תְּרוּמַת מַעֲשֵׂר (trumat maaser). Z reszty plonu w pierwszym, drugim, czwartym i piątym roku cyklu rolnicy oddzielali מַעֲשֵׂר שֵׁנִי (maaser szeni), drugą dziesięcinę. Tę dziesięcinę należało zanieść do Jerozolimy i tam spożyć. Jeśli przenoszenie plonów do Jerozolimy było zbytnim trudem, można było tę drugą dziesięcinę wykupić, wówczas produkty stawały się dozwolone do spożycia gdziekolwiek, ale dochód ze sprzedaży drugiej dziesięciny trzeba było zanieść do Jerozolimy i tam nabyć za to i spożyć dowolne produkty, wedle upodobania. W trzecim i szóstym roku cyklu zamiast drugiej dziesięciny wydzielano מַעְשַׂר עָנִי (maaser oni) czyli dziesięcinę oddawaną ubogim. W siódmym roku następował rok szbatowy, kiedy nie uprawiano ziemi. [przypis tradycyjny]

wszystkie wozy Micraimu — „Ale skąd mieli zwierzęta do [ciągnięcia] tych wozów? Jeśli powiesz, że od Micrejczyjów, to jest wszak napisane: »pozdychało wszystko bydło Micraimu« (Wj 9:6), jeśli powiesz, że z israelskich, to czyż nie jest napisane: »a i dobytek nasz pójdzie z nami« (Wj 10:26)? Zatem czyje to były [zwierzęta]? Tych [Micrejczyków], którzy bali się słów Boga [i wprowadzili stada swoje do domów] (por. Wj 9:20)”, Raszi do 14:7. [przypis tradycyjny]

wszystkim synom Israela — Raszi uczy, że Mojżesz skierował te słowa także do zwykłych Żydów, choć nie dotyczyły ich prawa dla kohenów, ponieważ sąd żydowski miał nadzorować stan świętości kohenów, gdy przystępowali oni do służby w świątyni, zob. Raszi do 21:24 [2]. [przypis tradycyjny]

wszystko, co pełza — „To włącza także robaki i wszystko to, co jest im jakkolwiek podobne”, Raszi do 11:42 [2]. [przypis tradycyjny]

wszystko, co przykazał Wiekuisty Mojżeszowi — „Nie jest napisane »co nakazał Mojżesz«, ale »co przykazał Wiekuisty Mojżeszowi«, nawet w tych rzeczach, których jego nauczyciel [czyli Mojżesz] nie powiedział mu wprost, idee [Becalela] były zgodne z tym, co oznajmione zostało [Mojżeszowi] na Synaju. Mojżesz nakazał mu wykonać sprzęty a potem Przybytek, lecz Becalel powiedział mu: zazwyczaj na świecie najpierw stawia się dom, a potem wnosi się do niego sprzęty. A Mojżesz odrzekł mu: tak właśnie słyszałem z ust Świętego Błogosławionego! I dodał: w cieniu Boga byłeś [co jest aluzją do imienia בְּצַלְאֵל (Becalel) czyli בְּצֵל אֵל (becel El): w cieniu Boga], bo rzeczywiście tak nakazał mi Święty Błogosławiony. Najpierw zatem uczynił Przybytek a potem wykonał sprzęty”, Raszi do 38:22 [1]. [przypis tradycyjny]

Wszystko, co rozwiera łono — czyli pierwsze, pierworodne dziecko. Raszi kometuje, że słowa te dotyczą ludzi, zob. Raszi do 34:19 [1]. [przypis tradycyjny]

Wszystko, co się rusza i co żyje, wam będzie na pokarm — od tej pory potomkom Noacha dozwolone zostało jedzenie mięsa zwierząt, gdyż pierwszemu człowiekowi wolno było spożywać tylko pokarm roślinny, por. Ks. Rodzaju 1:29, zob. Raszi do 9:3. [przypis tradycyjny]

wszystko pierworodne — początkowo rytuały religijne były sprawowane przez pierworodnych mężczyzn, później te obowiązki zostaną przeniesione na kohenów (kapłanów) i lewitów, zob. Chizkuni do 13.2 i Raszbam do 13:2. [przypis tradycyjny]

wtedy obchodzić ma ziemia Szabat — oznacza tzw. rok szabatowy: po sześciu latach uprawiania ziemi następował rok siódmy, określany jako szabatowy, kiedy to wszelkie prace na roli były zakazane, ziemia miała przez rok odpoczywać, a jej owoce były dostępne dla wszystkich. Rok ten określany jest także jako שְׁמִטָּה (szmita), od rdzenia שָׁמַט (szamat): odłączyć, opuścić. [przypis tradycyjny]

wtedy poczyta go kapłan za nieczystego: trądem jest — „Gdy tylko [kohen] orzeknie nieczystość, [człowiek ten] jest bezspornie nieczysty, [a gdy zazna uleczenia] musi przynieść dwa ptaki, ogolić [ciało] i złożyć ofiarę, omówioną w rozdziale 14.”, Raszi do 13:8 [1]. [przypis tradycyjny]

w tenże sam dzień — w pierwszym dniu miesiąca siwan, zob. Chizkuni do 19:1. [przypis tradycyjny]

w te słowa — „Przez całe 38 lat, gdy lud Israela przebywał na pustyni w niełasce, począwszy od czasu wydarzeń ze szpiegami (por. Lb 14), [Bóg] nie rozmawiał z Mojżeszem w zażyły sposób”, Raszi do 1:1 [6]. [przypis tradycyjny]

wtrącił — hebr. וַיְנַעֵר (wajenaer): potrząsnął, strząsnął, wytrząsł. „Jak człowiek, co opróżnia garnek, odwracając to, co było na górze, ku dołowi, a to, co było na dole, ku górze, tak [Micrejczycy byli podrzucani] w górę i w dół i rozbijali się w morzu”, Raszi do 14:27. [przypis tradycyjny]

w tym kraju — „W miejscu waszego przebywania, ale nie idźcie na pustynię”, Raszi do 8:21. Chizkuni komentuje: Faraon zobaczył, że Bóg oddzielił pomiędzy miejscem zasięgu plagi a ziemią Goszen, gdzie był lud Israela, i z lęku przed karą Bożą dał im zezwolenie na złożenie ofiar na miejscu, w Micraim, zob. Chizkuni do 8:21. [przypis tradycyjny]

Wybierz nam mężów — „[Ludzi] dzielnych, bojących się grzechu, aby ich zasługi [moralne] wspomagały ich [w walce]. Inne wyjaśnienie: wybierz nam ludzi, którzy wiedzą, jak niweczyć czary, ponieważ synowie Amaleka byli czarownikami”, Raszi do 17:9. [przypis tradycyjny]

Wybierz nam — Mojżesz zrównał tu Jehoszuę ze sobą, wyrażając tym szacunek dla swojego ucznia, zob. Raszi do 17:9. [przypis tradycyjny]

wybrańców synów Israela — czyli na „Nadaba, Abihu i starszyznę”, Raszi do 24:11 [1]. [przypis tradycyjny]

wybujałość oparzelizny — „Objawy oparzenia i wrzodu są takie same, dlaczego więc Tora opisuje je oddzielnie? Aby nauczyć, że jeden z drugim nie łączą się, [by być potraktowane jako najmniejsza oznaka trądu]”, Raszi do 13:24 [1]. [przypis tradycyjny]

wyczyścić je i wypłukać wodą — Raszi uczy, że naczynia metalowe szoruje się, aby wypuściły wchłonięte substancje, ale w przypadku glinianego naczynia nigdy nie da się usunąć tego, czym nasiąkły jego ścianki, zob. Raszi do 6:21 [3]. [przypis tradycyjny]

wydani będą na śmierć — Raszi komentuje, że skazywani byli na karę śmierci przez uduszenie, zob. Raszi do 20:10 [4]. [przypis tradycyjny]

wydani będą na śmierć — Raszi wyjaśnia, że jeśli byli świadkowie czynu i winny został wcześniej ostrzeżony o karze, to za popełnienie przestępstwa karą było ukamienowanie, gdy popełnił czyn z premedytacją a nie było wcześniej ostrzeżenia spadała na nie kara odcięcia (karet), jeśli zrobił to niechcący przynosił ofiarę zagrzeszną i podobne prawo obowiązywało we wszystkich przypadkach, za które Tora wyznacza karę odcięcia, zob. Raszi do 20:27 [1]. [przypis tradycyjny]

wydawać będzie ziemia owoc swój — „Nie będziecie musieli martwić się, że będzie rok suszy”, Raszi do 28:19 [1]. [przypis tradycyjny]

wydrze je z szaty — „Wydrze zakażony kawałek szaty i spali go”, Raszi do 13:56 [1]. [przypis tradycyjny]

wygłosił Bóg — hebr. אֱלֹהִים (Elohim): Bóg. „Odnosi się to do Boga jako Sędziego. Są takie prawa Tory, za wypełnienie których jest nagroda, ale gdy się ich nie czyni nie ma za to kary, można by pomyśleć, że dotyczy to także Dziesięciu Oświadczeń, dlatego werset mówi: »wygłosił Elohim« Bóg czyli Sędzia, który wymierzy karę [za odstąpienie od Dziesięciu Przykazań]”, Raszi do 20:1. [przypis tradycyjny]

wygłosił Bóg wszystkie słowa te — „To uczy, że Święty Błogosławiony oznajmił Dziesięć Oświadczeń w jednej wypowiedzi i nie jest możliwy taki sposób mowy w przypadku człowieka, […] a następnie [Bóg] powtórzył [dwa pierwsze] przykazania (Wj 20:2 i 20:3-6) oddzielnie”, Raszi do 20:1. [przypis tradycyjny]

wygłosił imię Wiekuistego — według Ibn Ezry przemówił tu sam Wiekuisty, zob. Ibn Ezra do 34:5 [2]. Według Targum Onkelos i Rasziego to Mojżesz wezwał Imienia Wiekuistego, zob. Raszi do 34:5 [1]. [przypis tradycyjny]

wygłoszę imię Wiekuisty przed tobą — „Nauczę cię wzoru modlitwy o miłosierdzie, [skutecznej] nawet, gdyby zasługi Praojców się skończyły. I nauczysz Israela, by postępował w taki sposób, jak ujrzysz, że Ja zrobię: gdy owinięty [w szatę] będę recytował Trzynaście Cech Miłosierdzia (patrz Wj 34:6). Zostaną wysłuchani dzięki temu, że wspomną przede Mną »Miłosierny i litościwy…« , bo Moje miłosierdzie jest niewyczerpane”, Raszi do 33:19 [2]. [przypis tradycyjny]

wyjdź, walcz — „Wyjdź z Obłoku, [który ochraniał lud Israela] i walcz”, Raszi do 17:9. „Wyjdź z obozu Israela, by walczyć z Amalekiem”, Ibn Ezra do 17:9. [przypis tradycyjny]

 wyjdzie darmo, bez wykupu — Raszi zauważa, że Tora dodaje jeszcze jedną okoliczność, kiedy żydowska niewolnica może wyjść na wolność: gdy pojawią się u niej wczesne oznaki dojrzewania płciowego. Pozostaje ona u swojego pana dopóki nie pojawią się u niej te oznaki i wyrażenie „wyjdzie darmo” oznacza, że jeśli oznaki dojrzewania ukażą się przed końcem sześciu lat, żydowska służąca może już opuścić swojego pana, natomiast wyrażenie „bez wykupu” oznacza, że może odejść także, kiedy osiągnie już pełnię dojrzałości fizycznej, czyli osiągnie wiek 12 i pół lat, zob. Raszi do 21:11. [przypis tradycyjny]

wykąpiesz ich w wodzie — „Oznacza to zanurzenie [w wodzie] całego ciała”, Raszi do 29:4 [1]. [przypis tradycyjny]

wykąpie w wodzie ciało swoje — „Tego dnia [Najwyższy Kohen] musiał zanurzać się w [wodzie] przy każdej zmianie szat. I pięć razy przebierał się, przechodząc od służby wewnątrz do służby na zewnątrz [świątyni] i z zewnątrz do wewnątrz, zmieniał złote szaty na białe ubrania i białe na złote, a z każdą zmianą wymagane było zanurzenie [w mykwie] i dwukrotne obmycie rąk i nóg [wodą] z umywalni”, Raszi do 16:4 [4]. [przypis tradycyjny]

wykonywaj wszelką robotę twoją — „A gdy nadejdzie Szabat, postrzegaj swoją pracę tak, jak gdyby w całości została już wykonana [i ukończona], abyś nie rozmyślał o pracy w Szabat”, Raszi do 20:9. [przypis tradycyjny]

Wykuj sobie — hebr. פְּסָל לְךָ (pesol lecha): wykuj sobie, rdzeń פָּסַל (pasal) oznacza wykuwać, wyciosywać, rzeźbić, od tego rdzenia pochodzi też słowo פְּסֹלֶת (pesolet): resztki, odpady, odłamki. Dlatego midrasz interpretuje słowa wersetu: resztki, odłamki pozostałe z wykutych tablic, będą dla ciebie. Bóg „ukazał [Mojżeszowi] we wnętrzu jego namiotu kamieniołom z szafirami i powiedział: odłamki będą dla ciebie. W ten sposób Mojżesz bardzo się wzbogacił”, Raszi do 34:1 [1]. [przypis tradycyjny]

wykupionym być nie może — „Nie wróci w posiadanie tego, kto je poświęcił”, Raszi do 27:20 [3]. [przypis tradycyjny]

wykupisz jagnięciem — rzecz, która jest poświęcona, nie może być wykorzystywana do zwykłych, nieświętych celów, aby można jej było używać, należało ją wykupić, w tym wypadku „podarować jagnię kohenowi (kapłanowi), a wówczas pierworodne osła było dozwolone do użytku”, Raszi do 13:13. [przypis tradycyjny]

wykwit — u Cylkowa: przyrzut; jw. [przypis tradycyjny]

wykwit — u Cylkowa: przyrzut; termin kojarzy się ze strzelectwem nie z objawem choroby skórnej. [przypis tradycyjny]

wylazły żaby — hebr. צְפַרְדֵּעַ (cefardea): żaba. Ponieważ słowo to jest w liczbie pojedynczej, midrasz interpretuje, że „była to jedna żaba, ale gdy ją uderzyli rozpadła się na wielką ilość żab”, Raszi do 8:2. [przypis tradycyjny]

wylezą — żaby wyjdą z rzeki, zob. Raszi do 7:28. [przypis tradycyjny]

wymyślaniu pomysłów — to odnosi się do „tkactwa artystycznego”, Raszi do 31:4 [1]. [przypis tradycyjny]

wynieśli ich w spodnich szatach ich — niosąc zmarłych „za ich szaty, co uczy, że nie uległy spaleniu ich ubrania, a jedynie ich dusze, coś jakby dwie nici ognia weszły im do nozdrzy [i wypaliły ich od wewnątrz]”, Raszi do 10:5 [1]. [przypis tradycyjny]

wyniesiecie kości moje stąd ze sobą — midrasz uczy, że także kości pozostałych synów Jakuba zostały wyniesione wraz z kośćmi Josefa, zob. Raszi do 13:19. [przypis tradycyjny]

wyniesie popiół poza obóz — Raszi wyjaśnia, że chodzi tu o popiół, który gromadził się na środku ołtarza, gdy było go już za dużo i nie było więcej miejsca na stosie, ale czynność ta nie była obowiązkowa każdego dnia, jednak wyjmowanie porcji popiołu, (trumat hadeszn), o którym mowa w 6:3, było codziennym obowiązkiem, zob. Raszi do 6:4 [2]. [przypis tradycyjny]

wypędzi ich — „Wbrew własnej woli synowie Israela zostaną wygnani i nie zdążą nawet zrobić zapasów na drogę”, Raszi do 6:1. [przypis tradycyjny]

wypierzesz powtórnie — Raszi uczy, że tym razem oznacza to zanurzenie w mykwie, nie pranie, zob. Raszi do 13:57 [2]. [przypis tradycyjny]

wyplenią was — „To oznacza uśmiercenie dorosłych”, Ibn Ezra do 26:22 [3]. [przypis tradycyjny]

wypowiadając ustami — Raszi uczy, że chodzi o przysięgę wypowiedzianą ustnie, nie o postanowienie uczynione w sercu, zob. Raszi 5:4 [1]. U Cylkowa: a wymknęło mu się z ust; korekta dla zgodności z oryginałem, chodzi o wypowiedzenie świadome a nie przypadkowe. [przypis tradycyjny]

wyprosi każda kobieta u sąsiadki swojej — nakaz ten dotyczył i mężczyzn i kobiet, ale Tora „wymienia kobiety, ponieważ to one mają w zwyczaju, częściej niż mężczyźni, pożyczać od sąsiadek złote i srebrne ozdoby itp.”, zob. Ibn Ezra do 3:22. [przypis tradycyjny]

wypuści go na wolność za oko jego — „To samo odnosi się do [uszkodzenia pozostałych] 24 wierzchołków ciała: palców u rąk i nóg, dwojga uszu, nosa i członka”, Raszi do 21:26 [2]. [przypis tradycyjny]

wypuścił gołębicę — Ponieważ dalej (8:10) napisane jest, że odczekał kolejne siedem dni, wynika z tego, że i przed pierwszym wypuszczeniem gołębicy odczekał 7 dni po wysłaniu kruka, z myślą, że jeśli wody opadły, gołębica znajdzie sobie miejsce na odpoczynek i już nie wróci do Noacha, zob. Raszi do 8:8. [przypis tradycyjny]

wypuścił kruka — Noach wypuścił kruka z myślą, że ptak ten żywi się mięsem, więc jeśli wody rzeczywiście opadły na tyle, że kruk znajdzie padlinę, wówczas przyniesie kawałek mięsa w dziobie, i po tym Noach pozna, że wody ustąpiły, zob. Radak do 8:7. [przypis tradycyjny]

wyrób z najjaśniejszego szafiru — hebr. כְּמַעֲשֵׂה֙ לִבְנַ֣ת הַסַּפִּ֔יר (kemaase liwnat hasapir), dosł. jak wykonana posadzka szafirowa. Opis podnóżka boskiego tronu nastręcza kłopotów translacyjnych: słowo liwnat dosłownie oznacza cegłę, ceramiczną posadzkę, ale rdzeń słowa jest taki sam jak słowa לָבָן, lawan: biały, jasny. Zarówno komentatorzy jak i tłumacze próbowali w różny sposób zinterpretować i opisać te konotacje. Cylkow całkowicie pomija słowo cegła albo posadzka, i skupia się na aspekcie jasności. Dla Rasziego z kolei to cegła jest najważniejsza, bo nawiązuje do cegieł, jakie Żydzi wyrabiali w Egipcie, por. Raszi do 24:10. Chizkuni zauważa z kolei, że większość ludzi nigdy nie widziała szafiru [który ma kolor niebieski], dlatego Tora dodatkowo opisuje ten kolor porównując go z jasnym niebem, zob. Chizkuni do 24:10. Dzisiaj powszechnie utożsamia się sapir z lapis lazuli, a nie szafirem. [przypis tradycyjny]

wyrobie skórzanym — „Tu chodzi o skórę, z której coś wykonano”, Raszi do 13:48 [3]. [przypis tradycyjny]

wyrobu tkackiego — Raszi wyjaśnia, że brzeg otworu na głowę miał być skierowany do wewnątrz, tak że jego fałda tworzyła rąbek, i został wykonany metodą tkania, a nie zszyty, zob. Raszi do 28:32 [2]. [przypis tradycyjny]

wyrobu wzorzystego — Raszi wyjaśnia, że chodzi o haftowanie igłą, ornamenty wykonane w ten sposób były jednakowe po obu stronach, wielkość kotary (masach) była taka sama jak wielkość zasłony (parochet): 10 na 10 łokci, zob. Raszi do 26:36 [2 i 3]. [przypis tradycyjny]

wyruszyli z Sukot — „Drugiego dnia, bo pierwszego dotarli z Ramses do Sukot”, Raszi do 13:20. [przypis tradycyjny]

wyrzuciła — hebr. לֹא תָקִיא (lo taki) dosł. nie zwymiotowała. [przypis tradycyjny]

wyświęcenia — hebr. מִלּוּאִים (miluim): upełnomocnienie, napełnienie. Raszi uczy, że ta ofiara składana była w dniu, gdy koheni wyświęcani byli do swojej kapłańskiej służby, zob. Raszi do 7:37 [1]. [przypis tradycyjny]

wyschła ziemia — powierzchnia ziemi stwardniała i była znów taka, jak dawniej, zob. Raszi do 8:14. [przypis tradycyjny]

wysmażoną na kołacze — „Ciasto nasycane wrzącą oliwą, w takiej ilości ile jej wchłonie”, zob. Raszi do 7:12 [3]. [przypis tradycyjny]

wysmażoną przyniesiesz ją — hebr. מֻרְבֶּכֶת (murkewet) oznacza tu: nasycona wrzącą oliwą, zob. Raszi do 6:14 [1]. [przypis tradycyjny]

wystąpił syn kobiety Israelskiej, będący jednak synem męża Micrejskiego — Raszi wyjaśnia: choć jego ojciec był Micrejczykiem, jego matka pochodziła z plemienia Dana, chciał więc rozbić swój namiot w obozie tego plemienia, lecz zapytano go, jakie ma do tego prawo, skoro napisane jest, że każdy ma obozować zgodnie z przynależnością plemienną swojego ojca (por. Lb 2:2). Zatem udał się on do sądu Mojżesza, ale wyszedł przegrawszy sprawę i wtedy zbluźnił, zob. Raszi do 24:10 [1]. [przypis tradycyjny]