Przypisy

wyszedł Mojżesz na spotkanie teścia swojego — „Wielkim honorem został zaszczycony Jitro w tej chwili, bo skoro wyszedł Mojżesz, wyszli i Aharon, i Nadaw i Awihu [synowie Aharona], a któż widząc, że ci wyszli, nie wyszedł także [z nimi na powitanie Jitro]?”, Raszi do 18:7. [przypis tradycyjny]

wyszedł ogień sprzed Wiekuistego — ogień wyszedł „z Najświętszego Miejsca w Przybytku, idąc przez złoty ołtarz, spalił na nim kadzidło, co zawsze poprzedzało spalanie codziennych ofiar całopalnych, tam też potem dosięgnął synów Aharona, gdy ich spalił (por. Kpł 10:2); następnie wyszedł, wspiął się na ołtarz i pochłonął na ołtarzu ofiarę całopalną i opłatną”, Raszbam 9:24 [1]. [przypis tradycyjny]

wyszedł ogień — wyszedł ogień, „aby najpierw spalić kadzidło na wewnętrznym [ołtarzu, por. przypis do Kpł 9:24], ale natknął się tam na synów Aharona i uśmiercił ich, po czym [ogień] wyszedł stamtąd i dotarł do ołtarza zewnętrznego, gdzie pochłonął ofiarę całopalną”, Raszbam do 10:2 [2]. [przypis tradycyjny]

wyszła za męża postronnego — Raszi precyzuje: gdy poślubi ona lewitę lub zwykłego Żyda (israela), nie kogoś z rodu kohenów, zob. Raszi do 22:12 [1]. [przypis tradycyjny]

wyszłych z biodra — hebr. יֶרֶךְ (jerech): biodro, udo, niekiedy tłumaczone jako lędźwie. Biodro jest tu eufemizmem na męski organ rozrodczy, który znajduje się w pobliżu bioder, zob. Ibn Ezra do 1:5.

Ibn Ezra: rabi Abraham ben Meir ibn Ezra (1092–1167), żył w Hiszpanii; uczony, poeta, filozof i komentator Biblii.

[przypis tradycyjny]

wyszli, i pobłogosławili lud — „Wypowiedzieli słowa: »I niech będzie upodobanie Boga Pana naszego nad nami, a sprawę rąk naszych utwierdź pośród nas; tak, sprawę rąk naszych, utwierdź ją« (Ps 90:17), czyli: oby było wolą, że Szechina [Boża obecność] spocznie na dziele waszych rąk. Jako że całe siedem dni upełnomocniania, gdy Mojżesz ustawiał Przybytek i pełnił w nim służbę [kapłańską], po czym każdego dnia składał go z powrotem, Szechina nie spoczęła na [Przybytku], lud Israela czuł się zawstydzony i mówił do Mojżesza: Mojżeszu, nauczycielu nasz, cały trud, który podjęliśmy był to po, aby Szechina zamieszkała pomiędzy nami, byśmy wiedzieli, że odkupiony nam został grzech [złotego] cielca. Dlatego [Mojżesz] powiedział im: »To, co rozkazał Wiekuisty, uczyńcie a ukaże się wam Majestat Wiekuistego« (9:6), Aharon mój brat, jest bardziej znamienity i ważniejszy ode mnie, to poprzez jego ofiary i jego posługę spocznie na was Szechina i będziecie wiedzieć, że to Bóg go wybrał”, Raszi do 9:23 [2]. [przypis tradycyjny]

wyszli niektórzy z ludu, aby zbierać — „Pomimo tego, że nie potrzebowali [pożywienia], wyszli sprawdzić, czy rzeczywiście nie będzie [manny] w tym dniu”, Bechor Szor do 16:27. [przypis tradycyjny]

wytępionym będzie — hebr. יָחֳרָם (jochoram) od rdzenia חָרַם (charam) całkowicie wytępić, poświęcić na zniszczenie, objąć zakazem, wykląć, ekskomunikować. Ramban komentuje, że tu oznacza to karę śmierci z wyroku sądu, zob. Ramban do 22:19 [1]. Raszi wyjaśnia, że kara śmierci groziła nie tylko za składanie ofiar, ale także za palenie kadzidła, lanie wina na ołtarz i inne rytuały podobne tym, które odprawiane były w Świątyni na cześć Boga. Jednak nie za takie czynności, które nie przypominały rytuałów żydowskich, jak np. spryskiwanie wody przed figurą czy całowanie bożka, chyba że była to czynność obrzędowa wymagana dla kultu tego bożka, zob. Raszi do 22:19 [2]. [przypis tradycyjny]

wytłoczonej, dla oświetlania — „Oliwki były tłuczone w moździerzu, a nie mielone w tłoczni, aby nie było [w oliwie] żadnego osadu. Po tym jak utoczono [w ten sposób] pierwszą kroplę [oliwy do oświetlania], można było przełożyć oliwki do tłoczni i zmielić je, ta druga oliwa była niezdatna do świecznika, ale odpowiednia do ofiar pokarmowych”, Raszi do 27:20 [2]. [przypis tradycyjny]

wytracę go — Raszi komentuje, że jednak cała rodzina nie jest skazywana na karę odcięcia, ale na inne cierpienia, zob. Raszi do 20:5 [2]. [przypis tradycyjny]

wytracona będzie dusza ta — hebr. וְנִכְרְתָה הַנֶּפֶשׁ הַהִוא (wenichreta hanefesz hahi) dosł. odcięta będzie dusza ta. Mowa tu o karze zwanej karet, zob. przypis do Kpł 4:2, która wymierzana była przez Boga, nie przez ludzi. [przypis tradycyjny]

wytracona będzie dusza ta — Raszi uczy, że to kara wymierzana z Nieba, w przypadku gdy nie było ostrzegania przez świadków, zob. Raszi do 31:14 [2]. [przypis tradycyjny]

wytracona będzie dusza ta spośród Israela — hebr. נִכְרְתָה הַנֶּפֶשׁ (nichreta hanefesz) dosł. dusza zostanie odcięta; כָּרֵת (karet) odcięcie to szczególnie dotkliwa kara odłączenia od ludu żydowskiego. Tora wymienia 36 takich przypadków, gdy złamanie prawa pociąga za sobą karet (zob. Miszna, Keritot 1:1). Istnieją różne interpretacje rabiniczne, czym jest ta kara, może to być ostracyzm społeczny, przedwczesna śmierć (przed 60 rokiem życia), rodzaj śmierci duchowej czy bezpotomność. Lecz jest to kara wymierzana przez Boga, nie przez ludzi. „Można by wywnioskować, że człowiek zostanie odcięty od Israela, ale pójdzie sobie do innego ludu, lecz na innym miejscu (Kpł 22:3) napisane jest sprzed oblicza Mojego, co oznacza: na każdym miejscu, które jest Moim terenem [czyli wszędzie], człowiek będzie jak odcięty”, zob. Raszi do 12:15. [przypis tradycyjny]

wytracone — u Cylkowa: zatracone, ale do tej pory tłumaczył ten czasownik jako wytracić. Jest to odniesienie do kary odcięcia (karet). Raszi uczy, że kara ta spada i na mężczyznę i na kobietę, którzy dopuszczają się zakazanych stosunków, zob. Raszi do 18:29 [1]. [przypis tradycyjny]

wyuzdany — „Byli bezwstydni i całkowicie zepsuci, popełniający grzechy publicznie”, Sforno do 32:25 [1]. [przypis tradycyjny]

wywieść komary — „Próbowali je stworzyć i wydobyć z czego innego [niż proch ziemi]”, Raszi do 8:14. [przypis tradycyjny]

wywiódł — spowodował, że rośliny zaczęły rosnąć; werset odnosi się tylko do roślinności w ogrodzie, zob. Raszi do 2:9. [przypis tradycyjny]

wywiódł synów Israela z Micraimu — „Kimże ja jestem, żebym mógł wyprowadzić tak wielki lud jak Israel?”, zob. Ibn Ezra do 3:11. „Miałbym zasługę wyprowadzić synów Israela, którzy sami obecnie nie zasługują na to?”, zob. Sforno do 3:11. [przypis tradycyjny]

wywiodę was spod brzemienia Micraimu, i wybawię was od służby ich, i wyswobodzę was — w tym wersecie i w następnym (6:7) pojawiają się cztery wyrażenia oznaczające wyzwolenie synów Israela z niewoli: וְהוֹצֵאתִי (wehoceti): wywiodę, וְהִצַּלְתִּי (wehicalti): wybawię, וְגָאַלְתִּי (wegaalti): wyswobodzę, i וְלָקַחְתִּי (welakachti) dosł. wezmę tu: przyjmę. Była to zapowiedź czterech etapów wyzwalania: pierwszy, gdy zostaną uwolnieni od prac niewolniczych, ale nadal pozostaną we władzy Fraona i jego ludu, drugi, gdy zostaną wybawieni całkowicie spod władzy Micrejczyków i opuszczą ich kraj, trzecia obietnica zapewniała im przejście przez Morze Czerwone [u Cylkowa: „morze Sitowe”], a czwarta zapowiedź odnosiła się do nadania im Tory na Synaju, zob. Rabeinu Bachja i Sforno do 6:6. W literaturze rabinicznej określane jest to jako אַרְבַּע לְשׁוֹנוֹת גְּאוּלָּה (arba leszonot geula): cztery wyrażenia [opisujące] wybawienie. [przypis tradycyjny]

wyżyny wasze — czyli „wieże wasze i zamki”, Raszi do 26:30 [1]. „Nie będziecie mieli miejsca, gdzie moglibyście modlić się i wołać o wybawienie od głodu, ponieważ zniszczę wasze wyżyny czyli miejsca składania ofiar”, Ibn Ezra do 26:30 [1]. [przypis tradycyjny]

wzgardziwszy nią — hebr. בְּבִגְדוֹ בָהּ (bewigdo wah) dosł. zdradziwszy ją. „Jeśli zamierzał ją zdradzić czyli nie wypełnił wobec niej przykazania wyznaczenia jej sobie [na żonę]. I to samo odnosi się do jej ojca, który zdradził ją i sprzedał temu mężczyźnie”, Raszi do 21:8 [5]. [przypis tradycyjny]

wziął (…) człowieka — zachęcił go i przekonał miłymi słowami, zob. Raszi do 2:15. [przypis tradycyjny]

wziął lud swój ze sobą — „[Faraon] sam zaprzągł swój wóz i przekonał swój lud przemową: zostaliśmy pobici i zabrali nasz majątek, a my pozwoliliśmy im odejść! Wyruszcie ze mną, a ja nie będę jak inni królowie, bo u innych zazwyczaj słudzy idą przed królem na czele bitwy, ale ja pójdę na przedzie, przed wami!”, Raszi do 14:6. [przypis tradycyjny]

wziął Szem i Jefet — nie jest napisane 'wzięli', lecz czasownik występuje tu w liczbie pojedynczej, z czego uczymy się, że Szem wykazał się większą gorliwością niż Jefet, zob. Raszi do 9:23. [przypis tradycyjny]

wziął to Mojżesz z rąk ich, i puścił z dymem na ołtarzu — „Przez całe siedem dni Mojżesz pełnił służbę w białej szacie [choć nie był kohenem]”, Raszi do 8:28 [1]. [przypis tradycyjny]

wziątek zaślepia widzących — „Nawet gdy jest to mędrzec biegły w znajomości Tory, a weźmie łapówkę, w końcu zaburzy to jego umysł tak, iż zapomni czego się nauczył i zmąci się światłość jego oczu”, Raszi do 23:8 [2]. [przypis tradycyjny]

wziątku nie bierz — Raszi komentuje, że sędzia nie może brać łapówki „nawet gdy [chce] osądzić sprawiedliwie [na korzyść dawcy], a tym bardziej, aby nagiąć wyrok”, Raszi do 23:8 [1]. [przypis tradycyjny]

wziąwszy Mojżesz połowę krwi — Raszi komentuje, że to anioł przyszedł i rozdzielił krew na połowy, zob. Raszi do 24:6 [1]. [przypis tradycyjny]

wzięli tedy kamień i podłożyli podeń, i usiadł na nim — „Ale nie usiadł na miękkiej poduszce, bo powiedział: Israel poddany jest udręce, to i ja będę z nimi w udręce”, Raszi do 17:12. [przypis tradycyjny]

w ziemi Micraim — „Poza miastem […] dlaczego [Bóg] nie rozmawiał z [Mojżeszem] w mieście? Ponieważ było ono pełne bożków”, Raszi do 12:1. [przypis tradycyjny]