Przypisy

dependent — praktykant u adwokata lub notariusza. [przypis redakcyjny]

dependent — prawnik, pracujący u adwokata. [przypis redakcyjny]

dependentias (łac.) — skutki. [przypis redakcyjny]

dependentów — pomocników obrońcy. [przypis redakcyjny]

dependowali — byli zależni. [przypis redakcyjny]

dependowali — byli zależni, zależeli. [przypis redakcyjny]

dependowało od zdarzenia — zawisło, było zależne [od przypadku]. [przypis redakcyjny]

depopulacja — spustoszenie. [przypis redakcyjny]

depopulatores totius mundi et possessores quadraginta regnorum (łac.) — łupieżcy całego świata i panowie czterdziestu królestw. [przypis redakcyjny]

deposito (łac. depositum) — przedmiot złożony na przechowanie; tu: przechowalnia. [przypis redakcyjny]

depozycje — zeznania. [przypis redakcyjny]

depozyt — nakład. [przypis redakcyjny]

depozyt — tu: skarb. [przypis redakcyjny]

deprecor primum (łac.) — przepraszam naprzód. [przypis redakcyjny]

deprekacja — przeprosiny. [przypis redakcyjny]

deprekacją — [daw. B.lp r.ż.] przeproszenie. [przypis redakcyjny]

deprekacją — przeproszeniem. [przypis redakcyjny]

deprekacją — [z] przeproszeniem. [przypis redakcyjny]

deprekacji — przeproszenia. [przypis redakcyjny]

deputacja — poselstwo. [przypis redakcyjny]

deputat — sędzia na trybunał kor. [przypis redakcyjny]

deputatom — posłom z wyboru na trybunał. [przypis redakcyjny]

deputatos administratores (łac.) — obranych administratorów. [przypis redakcyjny]

der Hauptagitator (niem.) — główny podżegacz. [przypis redakcyjny]

der Kaffee war ja immer gut… (niem.) — kawa była przecież zawsze dobra i przy obiedzie najadał się do syta… Dlaczego więc to zrobił?… [przypis redakcyjny]

derelicta vidua (łac.) — pozostała wdowa. [przypis redakcyjny]

deresz — tu: koń niezdecydowanej maści, białej pomieszanej z żółtą lub brunatną. [przypis redakcyjny]

deresz (z węg.) — koń maści czarnej lub czerwonej, pomieszanej z białą (szronek). [przypis redakcyjny]

deresz (z węg.) — tu: mętny, słaby trunek, lura. [przypis redakcyjny]

derha — dera, koc. [przypis redakcyjny]

derwisz — mnich mahometański. [przypis redakcyjny]

derwisz — mnich, pustelnik mahometański. [przypis redakcyjny]

derywacją — pochodzenie. [przypis redakcyjny]

Desaix, Louis Charles — generał francuski, zginął pod Marengo (1800), przyczyniwszy się walnie do zwycięstwa Bonapartego nad wojskami austriackimi. [przypis redakcyjny]

desertor castrorum (łac.) — zbiegiem z obozu. [przypis redakcyjny]

deses (łac.) — bezczynnie. [przypis redakcyjny]

desiderabilem praesentiam (łac.) — pożądanej obecności. [przypis redakcyjny]

desideriis (łac.) — do życzeń. [przypis redakcyjny]

desideriis nostris (łac.) — dla naszych żądań. [przypis redakcyjny]

desiderium (łac.) — żądanie. [przypis redakcyjny]

Desmunda — hrabstwo Desmond w Anglii. [przypis redakcyjny]

despekt (z łac.) — obraza. [przypis redakcyjny]

despekt (z łac.) — uchybienie, obelga. [przypis redakcyjny]

desperatos in quieta Republica honores in turbido posse assequi arbitrantur (łac.) — mniemają, że w zamęcie mogą osiągnąć zaszczyty, o których czasu spokoju rzeczypospolitej zwątpili. [przypis redakcyjny]

despotyczną władzą — dla Staszica cechą despotyczną w ustroju ang. są prawa króla w stosunku do Parlamentu (prawo odmowy zatwierdzenia uchwał, prawo zwoływania i rozwiązywania Izby); por. Monteskiusza, Duch Praw XI 6, który właśnie w tym upatruje rękojmię praworządności trwałej. [przypis redakcyjny]

despotyzm — chodzi o wszelkie jedynowładztwo nieograniczone, zarówno oświecone, ożywione poczuciem prawa i ceniące godność poddanych („monarchia” Monteskiusza), jak to, w którym samowola władcy starczy za prawo („despotyzm” Monteskiusza). [przypis redakcyjny]

dessous (fr.) — spodnia bielizna. [przypis redakcyjny]

destynowany — wyznaczony. [przypis redakcyjny]

desudavit (łac.) — napociło się. [przypis redakcyjny]

desuper (łac.) — z góry. [przypis redakcyjny]

deszczarnia — studnia z wodą deszczową. [przypis redakcyjny]

determinizm jest w tym wypadku określony motywacją (…) — zob. niniejszą rozprawę, ustęp 64. [przypis redakcyjny]

determinował — naznaczył. [przypis redakcyjny]

determinowano — określano, oznaczano. [przypis redakcyjny]

determinują — ograniczają, skłaniają. [przypis redakcyjny]

detestabile scriptum (łac.) — przeklęte pismo. [przypis redakcyjny]

detrimenta (łac.) — szkody. [przypis redakcyjny]

detrimentum (łac.) — szkodę. [przypis redakcyjny]

detulit (łac.) — doniósł. [przypis redakcyjny]

deturbare (łac.) — strącić. [przypis redakcyjny]

Deus avertat (…) nostra civitas (łac.) — Boże uchowaj, by się nam po lewej ukazało; po prawej powinno być nasze miasto. [przypis redakcyjny]

Deus ex machina (łac.) — Bóg z maszynerii. [przypis redakcyjny]

deus ex machina (łac.) — nagłe i niespodziewane rozwiązanie (określenie zaczerpnięte z dziejów dramatu i teatru greckiego). [przypis redakcyjny]

Deus, venerunt gentes (…) psalmodyję słodką — Psalm 79, poczynający się od słów: „Boże, poganie weszli w dziedzictwo twoje”. Słowa te w tekście jak i w przekładzie są po łacinie napisane. [przypis redakcyjny]

Devenez reine, je serai votre page, au revoir! (fr.) — Stań się królową, a ja będę twoim paziem, do widzenia! [przypis redakcyjny]

devoré d'ambition — pożerany ambicją, pragnieniem sławy. [przypis redakcyjny]

devotissime (łac.) — jak najpobożniej. [przypis redakcyjny]

dewizka — łańcuszek przy zegarku wraz z jakąś ozdobą czy figurką. [przypis redakcyjny]

dewizki — krótkie łańcuszki do zegarka. [przypis redakcyjny]

dewocji — gorliwości. [przypis redakcyjny]

Dewona — hrabstwo Devonshire w Anglii. [przypis redakcyjny]

dewotom i dewotkom — pobożnisiom. [przypis redakcyjny]

dextram porrigere (łac.) — prawicę podać. [przypis redakcyjny]

dextre (łac.) — zręcznie. [przypis redakcyjny]

dezabil (z fr.) — ranny albo nocny strój. [przypis redakcyjny]

dezinwoltura (fr.) — swobodne zachowanie wobec kogoś, które sugeruje brak szacunku dla tej osoby. [przypis redakcyjny]

dezolacja — spustoszenie. [przypis redakcyjny]

Dezorganizacja nie może się zreorganizować — w korespondencji Krasiński często stosował tę formułę zarówno do stanu własnego zdrowia, jak do współczesnego mu stanu stosunków społecznych. [przypis redakcyjny]

Dębicki, Marcin Michał — podczaszy, następnie chorąży, wreszcie podkomorzy sandomierski. [przypis redakcyjny]

Dębowa Góra — majątek Lewińskiej, siostry Narcyzy. [przypis redakcyjny]

dębowa kapica — dla leczenia przymiotu. [przypis redakcyjny]

Défontaines żądał, aby, nim się zada fałsz, pozwolono się wypowiedzieć trzem sędziom; i nie powiada, aby trzeba było walczyć ze wszystkimi trzema, a tym mniej, aby były wypadki, w których trzeba by walczyć ze wszystkimi, którzy oświadczali za ich zdaniem — powiada tylko, że płacono każdemu grzywnę. [przypis redakcyjny]

Di persona (…) alcun velo — Ariosto, Orlando Furioso, Canto VII, s. 11–15. [przypis redakcyjny]

diable — tu w znaczeniu: diablo, diabelnie. [przypis redakcyjny]

diabła Bohomolec dał w swojej postaci — mowa o dziele Jana Bohomolca Diabeł w swojej postaci z okazji pytania, jeśli są upiory (Warszawa 1772), zwalczającym powszechne jeszcze wówczas przesądy i zabobony. [przypis redakcyjny]

diaboł po niemiecku — diabła wyobrażano sobie często w obcisłym stroju niemieckim. [przypis redakcyjny]

dialektyk — tu: biegły w sztuce dyskutowania. [przypis redakcyjny]

diallela (διαλληλος τρόπος) — znaczy tyle co kołowanie w dowodzeniu, circulus in probando. Trentowski nazwał ją błażkiem i tak określił: „Wszędzie tam rodzi się nieloiczne kółko, czyli błażek, gdzie dowodzimy rzeczy naszej tym, co było właśnie do dowiedzenia; gdzie ogólnikiem robimy będący celem wyniknik, wyraziwszy go inaczej, gdzie np. m opieramy na r, a znowu r na m, czyli, jak mówią, gdzie cygan daje świadectwo żydowi a żyd cyganowi. Nieraz największy filozof może się zaplątać w błażek, rozwijając całokształt swej nauki. Grecy mianowali go diallele i uważali za głównego sprawcę Dialektyki” (Myślini II, 423, 424). [przypis redakcyjny]

dialog — prosta forma sceniczna do poł. XVIII w. uprawiana w teatrach konwiktów zakonnych. [przypis redakcyjny]

dialogi a là Lukian — Lukian z Samosaty (II w.n.e.), gr. pisarz i filozof, był autorem dzieł: Dialogi bogów i Dialogi umarłych. [przypis redakcyjny]

diametru — średnicy. [przypis redakcyjny]

Diana de Cadignan — bohaterka opowiadania Balzaka, do którego p. de Charlus robi aluzję (Sekrety księżnej de Cadignan). [przypis redakcyjny]

Diana — starorzymska bogini łowów i lasów, przedstawiana w sztuce starożytnej jako kobieta będąca uosobieniem piękna i zdrowia. [przypis redakcyjny]

Diana — w mit. rzym. dziewicza bogini księżyca i śmierci, opiekunka lasów i myślistwa (odpowiedniczka gr. Artemidy), siostra Apollina. Słynęła z urody; przedstawiano ją z łukiem i pękiem strzał w kołczanie, w krótkiej do kolan tunice przepasanej szarfą. [przypis redakcyjny]

Diana z gajów wygnała Helicę — Diana w mitologii starożytnej była symbolem czystości. Spostrzegłszy ta bogini, że jej nimfa Halice nie dość pilnie strzegła tej cnoty, ze swoich świętych gajów ją wygnała. [przypis redakcyjny]

diariusze — dzienniki, protokoły. [przypis redakcyjny]

Diatryba — krytyka gorzka i gwałtowna. [przypis redakcyjny]

Diavolo maledetto del Christo! (wł.) — Diabeł przeklęty przez Chrystusa. [przypis redakcyjny]

Dicas (…) piscatores (łac.) — Powiedz, że jesteśmy rybakami. [przypis redakcyjny]

Dicebant mihi sodales (…) levatas — Mówili mi towarzysze, że, gdybym odwiedził mogiłę kochanki, ulżyłbym nieco mym smutkom. [przypis redakcyjny]