Przypisy

kostrzewa — roślina z rodziny wiechlinowatych, potocznie bywa określana jako wysoka trawa, biologia rozróżnia ok. 650 gatunków zasiedlających całą strefę umiarkowaną Ziemi i tworzących wspólnie rząd kostrzewy (łac. Festuca). Bolesław Leśmian pisząc o zwiewnych nurtach kostrzewy, wskazuje, że powierzchnia porośniętej kostrzewą łąki porusza się na wietrze w sposób przywodzący na myśl powierzchnię wody. [przypis edytorski]

Kostrzewski, Franciszek (1826–1911) — malarz, ilustrator. [przypis edytorski]

Kostrzewski, Franciszek — malarz, rysownik, autor ilustracji obyczajowych z zacięciem humorystycznym; współpracownik warszawskich czasopism, takich jak „Tygodnik Ilustrowany” czy „Kłosy”; autor pierwszych polskich komiksów (Historya Jedynaczka drukowana w latach 1859 i 1860). [przypis edytorski]

kostur — długa laska wędrowna; pielgrzymi kostur jest tu metaforą emigracji [przypis edytorski]

kostur — kij, laska używany przez wędrowców do podpierania się. [przypis edytorski]

kostur — kij, mało elegancka laska do podpierania się. [przypis edytorski]

kostur — kij podróżny, laska używana przez wędrowców do podpierania się. [przypis edytorski]

kostur — tu: kij służący do podpierania się. [przypis edytorski]

kostusia (pot.) — kostucha, śmierć wyobrażana jako kościotrup w białych szatach z kosą. [przypis edytorski]

kostyczny — obdarzony złośliwym, jadowitym poczuciem humoru. [przypis edytorski]

kostyczny — uszczypliwy a. złosliwy. [przypis edytorski]

kostyczny — uszczypliwy, złośliwy. [przypis edytorski]

kostyczny — złośliwy a. uszczypliwy. [przypis edytorski]

kostyra (daw.) — gracz w kości, hazardzista. [przypis edytorski]

kostyra — ryzykant, hazardzista, karciarz. [przypis edytorski]

kosy (daw.) — krzywy, także: zezowaty. [przypis edytorski]

kosy (daw.) — tu: warkocze. [przypis edytorski]

kosy (daw.) — warkocze. [przypis edytorski]

kosy — krzywy a. zezowaty. [przypis edytorski]

kosy — (o oczach) skośny, krzywy bądź zezowaty. [przypis edytorski]

kosy — pochyły, ukośny. [przypis edytorski]

kosy — skośny a. zezowaty. [przypis edytorski]

kosy — skośny, z ukosa. [przypis edytorski]

kosy (tu daw.) — warkocze; Żemajtys znowu kosy zaplatała — Żmudź (personifikacja krainy jako młodej dziewczyny) znowu była szczęśliwa. [przypis edytorski]

kosy — tu: spode łba. [przypis edytorski]

Kosynier — uczestnik powstania kościuszkowskiego z 1794 r. [przypis edytorski]

kosz (daw.) — odmowa na propozycję zawarcia związku. [przypis edytorski]

kosz (hist.) — tatarski lub kozacki obóz; oddział wojska. [przypis edytorski]

kosz — kozacki lub tatarski oddział wojska lub obóz warowny takiego oddziału. [przypis edytorski]

kosz — oprawa rękojeści broni białej (pałasze, szable, szpady) w postaci gęsto splecionych ze sobą kabłąków i obłęków tworzących osłonę dla dłoni. [przypis edytorski]

kosz — tatarski lub kozacki obóz. [przypis edytorski]

kosz — tatarski obóz wojskowy. [przypis edytorski]

kosz — tu prawdop.: obóz. [przypis edytorski]

koszałka (daw.) — wiklinowy koszyk z przykrywką, służący zwykle do noszenia jedzenia. [przypis edytorski]

koszarny — dziś: koszarowy; taki jak w koszarach, tj. budynkach, w których stacjonuje wojsko. [przypis edytorski]

koszary kadeckie — budynek położony opodal Pałacu Kazimierzowskiego w Warszawie (wówczas stanowiącego gł. siedzibę Szkoły Rycerskiej założonej przez króla Stanisława Augusta, obecnie znajdującego się w obrębie kampusu głównego Uniwersytetu Warszawskiego), wzniesiony w 1781 r. pod kierunkiem majora Stanisława Zawadzkiego, w l. 1777–1795 pełniącego urząd architekta wojsk koronnych. [przypis edytorski]

koszary — tu: zagrody dla zwierząt. [przypis edytorski]

koszatka — drobny gryzoń z rodziny popielicowatych. [przypis edytorski]

koszatka — drobny gryzoń z rodziny popielicowatych. [przypis edytorski]

koszatka — gatunek nadrzewnego gryzonia o nocnym trybie życia. [przypis edytorski]

koszatka — gatunek nadrzewnego gryzonia. [przypis edytorski]

koszatki — gryzonie znane z tego, że od października do kwietnia zapadają w sen zimowy. [przypis edytorski]

koszenila — kwas karminowy; czerwony barwnik naturalnego pochodzenia pozyskiwany z wysuszonych i zmielonych owadów (czerwców kaktusowych). [przypis edytorski]

koszenila — kwas karminowy, organiczny związek chemiczny, naturalny ciemnoczerwony, niezwykle trwały barwnik pozyskiwany z wysuszonych, zmielonych owadów, zwanych czerwcami kaktusowymi (Dactylopius coccus), żyjących w Meksyku. [przypis edytorski]

koszenila — naturalny ciemnoczerwony barwnik pozyskiwany z wysuszonych i zmielonych owadów z Ameryki Środkowej, zwanych czerwcami kaktusowymi. [przypis edytorski]

koszenilowy — czerwony (od nazwy barwnika). [przypis edytorski]

koszer, koszerny (z hebr. dosł.: właściwy) — określenie rodzajów pokarmów dozwolonych do spożycia przez prawo żydowskie (halachę) oraz warunków, w jakich powinny być przechowywane i spożywane; zasady te wywodzą się z Tory, zostały uściślone w Talmudzie. [przypis edytorski]

koszerny (hebr. dosł.: właściwy) — przymiotnik określający rodzaje pokarmów dozwolonych do spożycia przez prawo żydowskie (halachę) oraz warunki w jakich powinny być przechowywane i spożywane. Zasady te wywodzą się z Tory, zostały uściślone w Misznie i Talmudzie. [przypis edytorski]

koszerny — w religii żydowskiej: nadający się do spożycia zgodnie z żydowskimi przepisami religijnymi. [przypis edytorski]

koszlawo — dziś popr.: koślawo. [przypis edytorski]

koszlawy — dziś: koślawy; krzywy, niezgrabny. [przypis edytorski]

koszlawy — dziś popr.: koślawy. [przypis edytorski]

koszlawy — koślawy. [przypis edytorski]

koszlon (daw.) — coś niezgrabnego, koślawego; tu o literach. [przypis edytorski]

koszowy — ataman koszowy, dowódca kosza, tj. oddziału kozackiego. [przypis edytorski]

koszowy — ataman koszowy rządził na Zaporożu w czasie pokoju, miał też obowiązek przygotować Sicz do wojny; kosz — obóz kozacki. [przypis edytorski]

koszowy — ataman koszowy rządził na Zaporożu w czasie pokoju, miał też obowiązek przygotować Sicz do wojny. [przypis edytorski]

koszt portoryjny — opłata za posłańca. [przypis edytorski]

koszta położyć (daw.) — ponieść koszty. [przypis edytorski]

kosztować — tu: smakować, próbować smaku. [przypis edytorski]

kosztowności — hebr. כָּל טוּב (kol tuw): ‘wszelkie dobro’. «[Abraham] spisał dokument darowizny wszystkiego co posiadał, na rzecz swojego syna Icchaka, aby chcieli mu wysłać swoją córkę», zob. Raszi do 24:10. [przypis edytorski]

kosztowności — hebr. מִגְדָּנֹת (migdanot) ‘wyborne, doskonałe rzeczy’. «Słowo to obejmuje wszelkie wspaniałości czy to owoce, sprzęty czy stroje», zob. Radak do 24:53. [przypis edytorski]

kosztur a. kostur — kij używany do podpierania się, często krzywy i sękaty. [przypis edytorski]

kosztur (daw.) — narzędzie do sadzenia drzewek, por. kostur. [przypis edytorski]

kosztur — dziś: kostur; kij służący do podpierania się. [przypis edytorski]

kosztur — dziś popr.: kostur, tj. kij, laska. [przypis edytorski]

kosztur — kij podróżny, laska. [przypis edytorski]

koszula á la Słowacki» — koszula z szeroko wykładanym na boki kołnierzem. [przypis edytorski]

koszula Dejaniry — Dejanira podarowała Herkulesowi koszulę nasączoną krwią centaura Nessosa, bo ten przekonał ją, że w ten sposób zapewni sobie wierność męża. Krew ta jednak okazała się trucizną, która sprawiła, że szata przywarła do ciała Herkulesa i spaliła go żywcem. „Koszula Dejaniry” to synonim nieznośnego, zabójczego cierpienia, które więzi ofiarę w swej mocy i od którego nie ma ucieczki. [przypis edytorski]

koszula Nessusa (mit. gr.) — suknia, którą Dejanira dostała od umierającego centaura Nessosa, gdy założył ją Herkules, zaczęła się palić, powodując śmierć. [przypis edytorski]

koszuli — dziś popr. forma D.: koszul. [przypis edytorski]

koszulka — tu: kolczuga. [przypis edytorski]

Koszyce — historyczne miasto węgierskie, obecnie znajdujące się na Słowacji. [przypis edytorski]

Koszyce (węg. Kassa, niem. Kaschau) — miasto, niegdyś węgierskie, obecnie na Słowacji. [przypis edytorski]

koszyczek — tu: mebelek z wikliny. [przypis edytorski]

koszyk (daw.) a. kosz — tu: odmowa w odniesieniu do propozycji małżeństwa. [przypis edytorski]

koszyki — dziś popr. forma N. lm: koszykami. [przypis edytorski]

koszykowe (daw.) — przywłaszczona przez kogoś część pieniędzy, jakie otrzymał na zrobienie zakupów. [przypis edytorski]

kośba — czynność koszenia. [przypis edytorski]

kośba (daw.) — koszenie. [przypis edytorski]

kośba (daw.) — żniwa. [przypis edytorski]

kośba (daw.) — żniwo, tu przen.: wojna, walka. [przypis edytorski]

kośba — koszenie. [przypis edytorski]

kośba — koszenie trawy lub zboża. [przypis edytorski]

kośba — koszenie trawy lub zboża; tu przenośnie: mord. [przypis edytorski]

kośba — koszenie trawy lub zboża; tu: rzeź. [przypis edytorski]

kośba — koszenie zboża lub trawy. [przypis edytorski]

kośba — koszenie; żniwa. [przypis edytorski]

kości jemu na szczęście padną — chodzi o grę w kości. [przypis edytorski]

kości są rzucone, łac. Alea iacta est — słowa Juliusza Cezara wypowiedziane 49 p.n.e. podczas przekraczania na czele swojej armii granicznej rzeki Rubikon, oddzielającej Galię Przedalpejską od Italii, co było jednoznaczne ze sprzeciwieniem się rozkazom senatu i rozpoczęciem wojny domowej w republice rzymskiej przeciwko Pompejuszowi i optymatom; zwrot oznaczający obecnie podjęcie ryzykownej i nieodwołalnej decyzji. [przypis edytorski]

kościany — zrobiony ze zwierzęcej kości. [przypis edytorski]

kościarz (daw.) — człowiek zbierający kości, handlujący kośćmi. [przypis edytorski]

kościarz — krypta grobowa. [przypis edytorski]

kością i ciałem moim ty — Laban powiedział mu: «nie mam powodu, żeby przyjmować cię do domu, skoro nic nie posiadasz, ale ze względu na pokrewieństwo przygarnę cię na jakiś miesiąc. Tak też uczynił, jednak nie było to za darmo, bo [Jakub] zajmował się wypasem jego owiec», zob. Raszi do 29:14. [przypis edytorski]

koście (daw. forma) — dziś M.lm: kości. [przypis edytorski]

koście — dziś popr. forma B. lm: kości. [przypis edytorski]

koście — dziś popr. forma B. lm rzecz. kość: kości. [przypis edytorski]

koście — dziś popr. forma M. lm: kości. [przypis edytorski]

koście — dziś popr. M.lm: kości. [przypis edytorski]

Kościej a. Kościej Nieśmiertelny (ros. Кощей Бессмертный) — postać ze wschodniosłowiańskich baśni i podań ludowych; czarny charakter, czarodziej mieszkający w zamku w górach, posiadacz ogromnych skarbów oraz magicznych mocy i substancji, m.in. żywej i martwej wody (pierwsza przywracała do życia umarłych lub bliskich śmierci, druga leczyła rany i pijącym ją zapewniała długowieczność); Kościej był nieśmiertelny, ponieważ miał ukryte poza swym ciałem serce, a dopiero zniszczywszy je można było zabić i samego czarodzieja; poza folklorem postać występuje w literaturze pięknej, w tym m.in. w powieści fantastycznej Poniedziałek zaczyna się w sobotę braci Strugackich. [przypis edytorski]