Przypisy

Narwik to norweskie miasto portowe położone za kołem polarnym nad Morzem Norweskim. Wiosną 1940 r. o kontrolę nad portem toczyły się starcia pomiędzy siłami niemieckimi a alianckimi. Znaczenie strategiczne portu Narwik wiązało się z odbywającym się w nim przeładunkiem szwedzkiej rudy żelaza.

Bitwa o Narwik była pierwszym testem współpracy różnych sił wojskowych: brytyjskich, francuskich, polskich i norweskich. W bitwie wzięła udział polska Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich. Z liczącej 4,7 tys. żołnierzy brygady w czasie tej operacji zginęło 97 żołnierzy, 28 zaginęło, 189 zostało rannych. W walkach brały udział także polskie okręty niszczyciele ORP Grom, Burza i Błyskawica. Natomiast statki pasażerskie MS Chrobry, Batory i Sobieski posłużyły jako transportowce dla wojska.

Zwycięstwo nad armią niemiecką w tej bitwie uważane jest za pierwszą znaczącą klęskę Hitlera w czasie II wojny światowej.

[przypis edytorski]

nary (blp) — prycza; tak samo w ros.: нары. [przypis edytorski]

nary (daw.) — prycza, legowisko, być może przenośne. [przypis edytorski]

nary (daw.) — prycza, legowisko, także przenośne. [przypis edytorski]

nary (daw.) — prycza, proste łóżko. [przypis edytorski]

nary (daw.) — prycza. [przypis edytorski]

nary (daw.; tylko lm) — wykonane z żerdzi lub desek miejsce do spania, niekiedy piętrowe, prymitywne łoże. [przypis edytorski]

nary — prycza, prymitywne łóżko. [przypis edytorski]

nary — prymitywne łóżko; tu: prycza więzienna. [przypis edytorski]

narychlej (daw.) — dziś: najrychlej; najszybciej. [przypis edytorski]

narychtować (daw.) — naszykować, przygotować. [przypis edytorski]

narychtować — przygotować. [przypis edytorski]

narychtowane — wycelowane. [przypis edytorski]

Narymundowicz — jeden z synów Narymunta Gleba (1300–1348), brata Olgierda: Michał, książę piński lub Aleksander, książę Bełzu, lub Patrycy, książę Starodubowski. [przypis edytorski]

Narymunt (1300–1348) — postać znacznie późniejsza, pierworodny syn wielkiego księcia litewskiego Giedymina, nie przejął władzy po ojcu; Trojden przejął władzę po Szwarnie (lit. Švarnas, 1230–1269). [przypis edytorski]

naryty — tu: opatrzony wyrytym znakiem a. napisem; naznaczony. [przypis edytorski]

narywać się — przepracowywać się, przedźwigać się. [przypis edytorski]

narzan — woda mineralna. [przypis redakcyjny] [przypis edytorski]

narządzać (daw.) — przygotowywać. [przypis edytorski]

narządzić (daw.) — przygotować. [przypis edytorski]

narzec — nazwać. [przypis edytorski]

narzecze — odmiana języka mówionego charakterystyczna dla określonej grupy społecznej, używana na pewnym terytorium. [przypis edytorski]

narzeczon — nazwany. [przypis edytorski]

narzeczona Tezeusza — według popularniejszej wersji mitu żoną Tezeusza została Antiope, siostra Hippolity. [przypis edytorski]

narzekalniczka (daw.) — płaczka, kobieta wynajmowana do lamentowania i opłakiwania zmarłych na pogrzebach. [przypis edytorski]

narzekarz (daw.) — dziś: narzekasz. [przypis edytorski]

narzędzie muzyczne — instrument. [przypis edytorski]

narzuciła się — dziś: rzuciła się. [przypis edytorski]

nas dla (starop.) — dla nas. [przypis edytorski]

nas (gw.) — nasz. [przypis edytorski]

nas, którzy stanowiliśmy, prawem kaduka, codzienną kompanię Stacha. — tu w tekście umieszczono ilustrację z podpisem: „Sylwester” w Paonie (od lewej do prawej: Rakowski, Boy, Dagny, Janikowski, Oszacki, Antoni Wysocki, Przybyszewski, Starzewski, aktorka d'Yllier, Alfred Wysocki). [przypis edytorski]

Nas, mówią, wielu. — ślad rosyjskiej składni, pomijającej orzeczenie; po polsku raczej: Nas, mówią, jest wielu. lub: Mówią, że jest ich dużo. [przypis edytorski]

nas — Niemców (wg. objaśnienia tłumacza). [przypis edytorski]

nas rządź — dziś popr.: nami rządź. [przypis edytorski]

nas zaszły święta ruskie, to jest Bożego Narodzenia — w prawosławnej Rosji stosowano kalendarz juliański, który wówczas różnił się o 11 dni od kalendarza gregoriańskiego, używanego w Rzeczpospolitej oraz innych europejskich państwach katolickich i protestanckich; „ruskie” Boże Narodzenie przypadało wg kalendarza gregoriańskiego na 5 stycznia 1795. [przypis edytorski]

nasadlony — nasmarowany sadłem. [przypis edytorski]

nasadzać — nasyłać, przygotowywać zasadzki. [przypis edytorski]

nasadzać się (daw.) — przygotowywać zasadzkę. [przypis edytorski]

nasadzić (daw.) — nasłać. [przypis edytorski]

nasadzić — tu: nasłać. [przypis edytorski]

nasamprzód a. najsamprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski]

nasamprzód (daw.) — najpierw. [przypis edytorski]

nasamprzód (daw.) — tu: najpierw. [przypis edytorski]

nasamprzód — najpierw. [przypis edytorski]

nasamprzód (przestarz.) — najpierw. [przypis edytorski]

nascentes (łac.) — zrodzone. [przypis edytorski]

nascy (gw.) — nasi. [przypis edytorski]

Nash, John Forbes (1928–2015) — amerykański matematyk, który wniósł zasadniczy wkład w teorię gier, laureat nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii; od 1959 cierpiał na schizofrenię paranoidalną; na podstawie jego biografii powstała książka oraz film pt. Piękny umysł. [przypis edytorski]

nash — samochód firmy Nash Motors, amerykańskiego przedsiębiorstwa branży motoryzacyjnej z siedzibą w Kenosha, założonego przez Charlesa Williamsa Nasha, daw. dyrektora generalnego General Motors; przedsiębiorstwo istniało w latach 1916–1957, zajmując się produkcją samochodów osobowych. Marka należała do amerykańskiego koncernu American Motors. [przypis edytorski]

Nashua — miasto w Stanach Zjednoczonych (w stanie New Hampshire). [przypis edytorski]

nasiadł się — tu: zawziął się. [przypis edytorski]

nasiąkniony (daw.) — dziś: nasiąknięty. [przypis edytorski]

nasiona znowu i rośliny od innych bóstw — od Demeter, bogini zbóż, pól uprawnych i rolnictwa, oraz Dionizosa, boga winnej latorośli. [przypis edytorski]

nasionek, zwanych zarodnikami — obrazowy język autora, gdyż zarodniki to pojedyncze komórki rozrodcze, podczas gdy nasiona zawierają wielokomórkowy zarodek otoczony tkanką spichrzową z substancjami zapasowymi. [przypis edytorski]

naskręcano wiór smolnych — dziś popr. forma: naskręcano wiórów (…). [przypis edytorski]

nasłuchać — dziś: nasłuchać się. [przypis edytorski]

nasnadniejszy (starop. forma) — najsnadniejszy; tj. najłatwiejszy. [przypis edytorski]

Naso — Owidiusz (Publius Ovidius Naso, 43 p.n.e.–18 n.e.) był jednym z najwybitniejszych, ale też ostatnich wielkich rzymskich poetów. Znany głównie z twórczości o tematyce miłosnej. Napisał Sztukę kochania oraz Pieśni miłosne, a także poemat epicki Metamorfozy. [przypis edytorski]

naspisz się (starop.) — naśpisz się. [przypis edytorski]

naspiżować (daw.) — zaopatrzyć w żywność. [przypis edytorski]

naspiżowany (daw.) — zaopatrzony w żywność. [przypis edytorski]

nasprawować (daw.) — sporządzić, przygotować. [przypis edytorski]

nasrożyć — tu: uzbroić. [przypis edytorski]

nassi a. nasi (hebr.: książę) — jeden z pary zugot, tj. uczonych i żydowskich przywódców duchowych między I w. p.n.e. a I w. n.e.; nasi był przewodniczącym Sanhedrynu (tj. Wielkiej Rady, najwyższej instytucji sądowniczej i religijnej staroż. Izraela), drugi z pary mędrców był jego zastępcą (aw bet din) i przewodniczącym Izby Sądowej. [przypis edytorski]

nastalać — utwierdzać, utwardzać. [przypis edytorski]

nastał był — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: nastał wcześniej, uprzednio, kiedyś itp. [przypis edytorski]

nastarczać (starop.) — nadążać. [przypis edytorski]

nastarczać — zapewniać odpowiednią ilość czegoś. [przypis edytorski]

Nastarczało (gw.) — wystarczyło. [przypis edytorski]

nastawa (daw.) — 3. os. lp: nastaje; nastawać: nalegać, usilnie do czegoś dążyć. [przypis edytorski]

nastawa — dziś popr. forma: nastaje. [przypis edytorski]

nastawa (starop. forma) — dziś: nastaje. [przypis edytorski]

nastawia — dziś popr.: nadstawia. [przypis edytorski]

nastawywać — nastawiać. [przypis edytorski]

nastąp się (gw.) — przesuń się (do krowy a. konia). [przypis edytorski]

nastąp się — odsuń się, przesuń się (zwrot stosowany w gospodarstwach rolnych wobec koni i bydła). [przypis edytorski]

nastąp się (pot. pogard.) — odsuń się, przesuń się (gw.: do krowy a. konia). [przypis edytorski]

nastąpić na kogoś (daw.) — zaatakować kogoś. [przypis edytorski]

nastecznik drogowy (Pompilus viaticus) — obecnie: swędosz pajęczarz (Anoplius viaticus), z rodziny nastecznikowatych (Pompilidae). [przypis edytorski]

następ — tu: następstwo. [przypis edytorski]

następca Fryderyka II — chodzi o bratanka Fryderyka II Wielkiego, Fryderyka Wilhelma II (1744–1797), króla pruskiego i elektora brandenburskiego od 1786 r. [przypis edytorski]

następcę tronu Saxe-Gotha — księcia Saksonii-Gotha-Altenburg Fryderyka Ludwika (1735–1756), syna Fryderyka III. [przypis edytorski]

następców Aleksandra, niezdolnych do zdzierżenia społem królestwa — po śmierci Aleksandra Wielkiego w 323 r. p.n.e. najwyżsi dowódcy jego armii rozpoczęli tzw. wojny diadochów, które doprowadziły do podziału macedońskiego imperium między dowódców. [przypis edytorski]

Następczyni tronu — chodzi o delfinę Francji, żonę następcy tronu, najstarszego syna Ludwika XV, Ludwika Ferdynanda; była nią Maria Józefa Saska (1731–1767), córka Augusta III, elektora Saksonii i króla Polski. [przypis edytorski]

następna (daw.) — tu: następująca. [przypis edytorski]

następne — dziś: następujące. [przypis edytorski]

następnie — wedle tradycyjnego pojmowania wiedzy biologicznej pierworodnym z dwojga bliźniąt był w rzeczywistości Jakub, ponieważ «Jakub został poczęty z pierwszej kropli [nasienia] a Esaw z drugiej […], zatem Esaw, który został ukształtowany później wyszedł jako pierwszy, a Jakub stworzony jako pierwszy wyszedł ostatni. I Jakub chciał go powstrzymać i być pierwszym urodzonym, tak jak był spłodzony jako pierwszy, by „otworzyć łono [swojej matki]” i dostać należny mu prawnie status pierworodnego», zob. Raszi do 25:26. [przypis edytorski]

następnieś się cofnął — inaczej: następnie się cofnąłeś (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]

następny (daw.) — następujący. [przypis edytorski]

następny (daw.) — następujący; taki oto. [przypis edytorski]

następny (daw.) — tu: następujące. [przypis edytorski]

następny (daw.) — tu: następujący. [przypis edytorski]

następny (daw.) — tu: następujący; taki oto. [przypis edytorski]

następny — dziś: następujący. [przypis edytorski]

następny — kolejny. [przypis edytorski]

następny — tu: następujący. [przypis edytorski]

następnych dni — dziś: w następne dni; w ciągu następnych dni. [przypis edytorski]

następnych dwóch dni — dziś raczej: w następnych dwóch dniach. [przypis edytorski]

Następnym znakiem jest C2 (…) Rozdział drugi — jeśli litera „C” występuje jako skrót angielskiego słowa chapter: rozdział. [przypis edytorski]

następnymi — następującymi. [przypis edytorski]