Przypisy

Duse, Eleonora Giulia Amalia (1858–1924) — włoska aktorka ciesząca się ogromną sławą oraz uznaniem ze względu na zaangażowanie w odtwarzane role, przy jednoczesnym ascetyzmie wyrazu. [przypis edytorski]

duser (daw.) — cukierek, słodycz; tu przen.: komplement. [przypis edytorski]

duser (daw.) — pochwała, komplement. [przypis edytorski]

duser — komplement. [przypis edytorski]

dusery (daw.) — pochlebstwa, słodkie słówka, komplementy. [przypis edytorski]

dusie — zdrobniale: dukaty; ogólniej: pieniądze. [przypis edytorski]

dusiołek — demon odwiedzający nocą śpiących i próbujący ich dusić, potrafi przybierać postać jakiegoś przedmiotu lub istoty żywej. [przypis edytorski]

dusiołek — w polskich wierzeniach ludowych demon odwiedzający nocą śpiących i próbujący ich dusić, potrafi przybierać postać jakiegoś przedmiotu lub istoty żywej. [przypis edytorski]

dusna — čia: nelaimė. [przypis edytorski]

Dussault, Fiévée, Geoffroy — umiarkowani rojaliści francuscy, współpracownicy pisma „Journal des débats”: Jean Joseph Dussault (1769–1824): bibliotekarz, dziennikarz i krytyk literacki; Joseph Fiévée (1767–1839): dziennikarz, pisarz, dramaturg; Julien Luis Geoffroy (1760–1828): krytyk literacki. [przypis edytorski]

dusysz mene, panyczu (z ukr.) — dusisz mnie, paniczu. [przypis edytorski]

dusz (daw.) — osób. [przypis edytorski]

Dusz Odkupiciel — obecnie częściej śpiewa się: dusz ludzkich odkupiciel. [przypis edytorski]

dusza — hebr. נֶפֶשׁ (nefesz): 'dusza, istota żywa, jaźń, siła żywotna, siedlisko emocji, substancja lub istota oddychająca, anima, wewnętrzna istota [człowieka]'. W judaizmie istnieje sześć różnych słów na określenie różnych rodzajów/poziomów duszy. [przypis edytorski]

dusza i serce — Charles Rollin (1661–1741), francuski historyk i pedagog, często używał wyrażenia „dusza i serce” w popularnym dziele Traite des Etudes (1726–1728), z czego Wolter żartuje w swoich powiastkach filozoficznych. [przypis edytorski]

Dusza jak marny dym pod ziemię poszła… — Iliada XXIII 100–101, widmo Patroklosa. [przypis edytorski]

dusza — kawałek żelaza, po rozgrzaniu wkładany do żelazka. [przypis edytorski]

dusza mu patrzy w oku — w jego oczach widać jego duszę. [przypis edytorski]

dusza w żelazku — daw. żelazko składało się z dwóch części: obudowy z rączką i z podstawą zwężającą się łukowato ku przodowi oraz dopasowanego kształtem do obudowy wsadu, zwanego duszą, który rozgrzewano na piecu i umieszczano wewnątrz; całość była wykonana z żelaza (stąd dzisiejsza nazwa: żelazko). [przypis edytorski]

dusza z żelazka — dawniej żelazko składało się z dwóch części: obudowy z rączką i żelazną podstawą, zwężającą się łukowato ku przodowi, oraz dopasowanego kształtem do obudowy żelaznego wsadu, zwanego duszą, który rozgrzewano na palenisku pieca i umieszczano wewnątrz. [przypis edytorski]

Dusza zaś z ciała jak ptak wymknęła się w bramy Hadesa… — Iliada XXII 362–363, śmierć Hektora. [przypis edytorski]

duszą kinie (starop.) — przeżyje chwilę ekstazy. [przypis edytorski]

dusze — dziś popr. forma D.lp: duszy. [przypis edytorski]

dusze — «Oddaj mi uprowadzonych moich ludzi, których uratowałeś», zob. Raszi do 14:21. [przypis edytorski]

dusze — tzn. majątek ziemski, którego wielkość mierzono ilością posiadanych chłopów pańszczyźnianych, czyli tzw. dusz. [przypis edytorski]

duszegub (z ros.) — zabójca dusz, bandyta, morderca. [przypis edytorski]

duszegubka (reg.) — łódka dłubanka, wydrążona w pniu drzewa, bardzo wywrotna, stąd określenie, oznaczające ”gubicielka dusz”. [przypis edytorski]

duszko (daw.) — zwrot wskazujący na serdeczne uczucia wobec drugiej osoby (dziś powiedzielibyśmy: „skarbie”, „kochanie”). [przypis edytorski]

duszne (daw.) — dziś: duchowe. [przypis edytorski]

dusznie (daw.) — duchowo, na duszy. [przypis edytorski]

dusznie (daw.) — dziś popr. forma: duchowo; w sferze duchowej. [przypis edytorski]

dusznie (daw.) — koniecznie. [przypis edytorski]

dusznie (daw.) — koniecznie; szybko. [przypis edytorski]

duszno mu było (starop.) — był w trudnej sytuacji; był osaczony, zagnany w kozi róg. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — duchowy, dotyczący duszy. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — duchowy; dotyczący duszy. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — duchowy. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — duchowy; związany z duszą. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — duchowy, związany z duszą. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — dziś: duchowy. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — odbywający się w duszy; duchowy. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — odnoszący się do duszy; duchowy. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — tu: duchowy. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — tu: duchowy, żywiony w głębi duszy. [przypis edytorski]

duszny (daw.) — właściwy duszy; dziś: duchowy. [przypis edytorski]

duszny — dziś: duchowy; właściwy duszy, dotyczący duszy. [przypis edytorski]

duszny (przestarz.) — duchowy, dotyczący duszy. [przypis edytorski]

duszny (tu daw.) — duchowy. [przypis edytorski]

duszny — tu: dotyczący duszy. [przypis edytorski]

duszny — tu: duchowy, niematerialny. [przypis edytorski]

duszny — tu: duchowy. [przypis edytorski]

dusznych — duchowych. [przypis edytorski]

duszu moju, świtło moje (z ukr.) — duszę moją, światło moje. [przypis edytorski]

Duszy kobiecej — tyt. oryg. L'anima della donna, 1920. [przypis edytorski]

duśba — tłok; por. czas. dusić. [przypis edytorski]

dušia — siela. [przypis edytorski]

dutka — dolna część ptasiego pióra. [przypis edytorski]

dutki — jelita, wnętrzności. [przypis edytorski]

duumwir — w staroż. Rzymie jeden z dwóch urzędników sprawujących wspólnie władzę, np. nad miastem. [przypis edytorski]

Duval — gehobeneres Restaurant. [przypis edytorski]

Duval — tu: lokal należący do sieci popularnych paryskich restauracji (tzw. bouillons), założonej przez rzeźnika Pierre-Louisa Duvala, serwujących po przystępnych cenach tradycyjne dania francuskie, w szczególności bulion, czyli rosół. [przypis edytorski]

dux (łac.) — wódz. [przypis edytorski]

Dux (niem.) — ob. Duchcov, miasteczko w płn.-zach. Czechach. [przypis edytorski]

duza (gw.) — dużo. [przypis edytorski]

duza scęścia, małe kosta (gw.) — dużo szczęścia, małe koszty. [przypis edytorski]

duzom (gw.) — dużą. [przypis edytorski]

duża (daw.) — tu: dużo. [przypis edytorski]

…… — duża luka w rękopisie. [przypis edytorski]

dużanie (daw.) — zmaganie; od: dużać się: siłować się, mocować się, zmagać. [przypis edytorski]

duże hirke, nechaj jomu sto czertiw i odna wydma — bardzo gorzka, niech ją sto diabłów i jedna wiedźma. [przypis edytorski]

duże treszczyt, nechaj sto czertiw i odna wydma — bardzo trzeszczy, niech ją sto diabłów i jedna wiedźma. [przypis edytorski]

Dużo ludzi zaczęło przychodzić z kopertami, na których nie było marek pocztowych — najprawdopodobniej chodzi o weksle: pisemne zobowiązanie danej osoby do zapłacenia (zwrócenia) posiadaczowi weksla konkretnej sumy w konkretnym czasie. Swoisty odpowiednik kredytu. [przypis edytorski]

dużo razy — poprawniej: wiele razy. [przypis edytorski]

dużość (starop.) — dojrzałość; wiek męski. [przypis edytorski]

dużoż — czy dużo (daw. konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż). [przypis edytorski]

duższy (starop. forma) — dziś popr.: większy. [przypis edytorski]

duży — tu: silny. [przypis edytorski]

duży — tu: w pełni. [przypis edytorski]

dūlinti — pamažu eiti. [przypis edytorski]

dūluoti — būti neaiškiam. [przypis edytorski]

dūma (brus.) — mintis, apmąstymas. [przypis edytorski]

dūma (brus.) — mintis. [przypis edytorski]

dūmoti (brus.) — galvoti, mąstyti. [przypis edytorski]

Dűrer, Albrecht (1471–1528) — niemiecki malarz, rysownik i grafik okresu renesansu. [przypis edytorski]

dūsuoti — sunkiai kvėpuoti. [przypis edytorski]

dūšia (brus.) — siela. [przypis edytorski]

dūšia (lenk.) — siela. [przypis edytorski]

dūšia — siela. [przypis edytorski]

dūšia (sl.) — siela. [przypis edytorski]

dūšią — sielą. [przypis edytorski]

dūšytė — maloniai apie kitą žmogų, brangenybė. [przypis edytorski]

dvėsena — nudvėsusio gyvulio mėsa. [przypis edytorski]

dwa a dwa (daw.) — dwa razy dwa. [przypis edytorski]

Dwa cienie (…) zwrócili się — dziś popr. forma czasownika: zwróciły się. [przypis edytorski]

dwa-dzie-ścia je-den ty-się-cy — dziś historycy podają mniejsze liczby, sięgające kilku tysięcy brańców obu płci. [przypis edytorski]

dwa gatunki długonogich sępów (Polyborus brasiliensis i P. tharus) — w Ameryce sępy nie występują; gatunki określone przez podane dawne nazwy łacińskie w ob. klasyfikacji są uznawane za dwa podgatunki tego samego gatunku Caracara plancus, dużego drapieżnego ptaka z rodziny sokołowatych: karakara czubata i karakara białorzytna. [przypis edytorski]

dwa gipsowe mickiewicze (…) jeden z mickiewiczów okazał się być słowackim — dwa popiersia Mickiewicza i Słowackiego; pisownia małą literą oryginalna, świadczy o przedmiotowym traktowaniu tych pamiątek narodowych przez piszącego komornika. [przypis edytorski]

dwa grosze zamieniły się na czterdzieści groszy — dziś popr.: dwa grosze zamieniły się w czterdzieści groszy. [przypis edytorski]

dwa księżyce [Marsa], które obsługują planetę, a które uszły bystrości wzroku naszych astronomów — Mars rzeczywiście ma dwa księżyce, Fobos i Deimos, które z powodu niewielkich rozmiarów odkryto dopiero w r. 1877, ponad sto lat po napisaniu Mikromegasa (1752). Wzmiankę o dwóch księżycach Marsa zawierają także Podróże Guliwera (1726). Po odkryciu przez Galileusza księżyców Jowisza (1610), na podstawie filozoficznych założeń o matematycznym porządku świata, można było przypuszczać, że Mars ma dwa księżyce, zaś trudności w ich dostrzeżeniu wynikają z ich małych rozmiarów. [przypis edytorski]

dwa lata — u Cylkowa: 'na dwa lata' słowo 'na' usunięte; uzasadnienie korekty: nielogiczna obecnie konstrukcja 'spłodzić kogoś na dwa lata'. [przypis edytorski]