Przypisy

dwadzieścia jeden lat — w Stanach Zjednoczonych prawa wyborcze na początku XX w. nabywało się, kończąc 21 lat., dopiero w 1971 r. 26. Poprawka do konstytucji przyznawała prawa wyborcze obywatelom, którzy skończyli 18. rok życia. [przypis edytorski]

dwadzieścia k temu cztyrzy lata (starop.) — dwadzieścia i do tego cztery lata; dwadzieścia cztery lata. [przypis edytorski]

dwadzieścia pięć od sta — dwadzieścia pięć procent. [przypis edytorski]

dwadzieścia procentów — dziś popr.: dwadzieścia procent. [przypis edytorski]

dwadzieścia siedem złotych — przedwojenne złote polskie miały wielokrotnie większą wartość od obecnych: przeciętne zarobki robotników wynosiły ok. 100–150 zł miesięcznie, a zarobki górników i nauczycieli szkoły podstawowej ok. 200 zł. [przypis edytorski]

dwadzieścia srebrników — «Czemu tak urodziwy mężczyzna jak Josef był sprzedany za tak niską cenę? Ponieważ twarz Josefa straciła blask z lęku przed wężami [i skorpionami] w tym dole i nie mogli go sprzedać drożej. Każdy z braci wziął dwa srebrniki jako swoją część, żeby kupić sobie buty, por. Amos 2:6», zob. Chizkuni do 37:28. [przypis edytorski]

dwadzieścia stopni Réaumura poniżej zera — -25°C. [przypis edytorski]

dwadzieścia — tu popr. forma D. lm r.mos.: dwudziestu (jako że mowa o łapaczach, czyli mężczyznach zajmujących się łapaniem zbiegów). [przypis edytorski]

Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi — powieść przygodowa i fantastyczno-naukowa Juliusza Verne'a, wyd. 1869–1870. [przypis edytorski]

dwadzieście — dziś popr. forma: dwadzieścia. [przypis edytorski]

dwaj Arcades — dwaj Arkadyjczycy, por. Wergiliusz, Bukoliki, Ekloga VII. [przypis edytorski]

dwaj draby w strojach scytyjskich — w staroż. Atenach miejskie siły porządkowe stanowił oddział Scytów, członków koczowniczego ludu z płd. Ukrainy i Krymu. [przypis edytorski]

dwaj gołębiowie — dziś popr. forma lm: dwa gołębie. [przypis edytorski]

Dwaj Holendrzy wpadli na myśl zbadania pod mikroskopem płynu nasiennego człowieka… — holenderscy konstruktorzy mikroskopów i badacze: Antonie van Leeuwenhoek (1632–1723), twórca mikrobiologii, który po raz pierwszy zaobserwował mikroorganizmy, odkrył i opisał m.in. ciałka krwi i plemniki (1677), a także jaja much w mięsie wołowym, co podważało teorię samorództwa; oraz Nicolaas Hartsoeker (1656–1725), który uważał, że organizmy rozwijają się z miniaturowych wersji samych siebie, a zatem nasienie ludzkie zawiera miniaturowego człowieczka (homunculusa): odpowiadająca temu ilustracja z jego książki z 1664 przyczyniła się do przekonania, że widział ludzkie plemniki pod mikroskopem. [przypis edytorski]

dwaj — «Jeden, aby zniszczyć Sedom, drugi, aby uratować Lota, trzeci [anioł], który zjawił się, by ogłosić nowinę Sarze, odszedł gdy tylko zakończył swoją misję», zob. Raszi do 19:1. [przypis edytorski]

[dwaj] mężowie owi — dwaj owi aniołowie, którzy przybyli do Lota. [przypis edytorski]

dwaj młodzieńce — dziś popr.: dwaj młodzieńcy. [przypis edytorski]

dwaj orłowie (daw.) — dawna forma lm rzeczownika orzeł, dziś: dwa orły. [przypis edytorski]

Dwaj przyjaciele — bajka La Fontaine'a (ks. VIII, bajka 11). [przypis edytorski]

dwaj synowie Jakuba — «[Szymon i Lewi] byli synami [Jakuba], mimo to postąpili jak pospolici Szymon i Lewi, jakby nie byli jego synami, gdyż nie zasięgnęli rady [Jakuba]», zob. Raszi do 34:25. [przypis edytorski]

Dwaj Zygmunci — chodzi zapewne o Zygmunta I Starego (1467–1548), od 1506 r. króla Polski i wielkiego księcia litewskiego oraz jego syna, Zygmunta II Augusta (1520–1572), od 1543 r. wielkiego księcia litewskiego, od 1548 r. króla Polski. Byli to dwaj ostatni władcy z linii Jagiellonów. Na Wawelu spoczywa również Zygmunt III Waza (1566–1632), król Polski od 1587 r. i Szwecji (1592–1599). [przypis edytorski]

dwakroć — dwukrotnie, dwa razy. [przypis edytorski]

dwakroć zbici Frygowie — Trojańczycy zostali dwukrotnie pobici, ponieważ dwa razy zburzono ich stolicę; raz uczynił to Herkules, drugi raz Grecy pod wodzą Agamemnona. [przypis edytorski]

dwanaście koszy — odniesienie do biblijnej historii o rozmnożeniu chleba i ryb, kiedy to po nakarmieniu tysięcy głodnych zebrano jeszcze dwanaście koszy pełnych resztek. [przypis edytorski]

dwanaście stopni Réaumura — 15° C. [przypis edytorski]

dwasta (gw.) — dwieście. [przypis edytorski]

Dwernicki, Józef (1779–1857) — polski wojskowy, generał, dowódca kawalerii w powstaniu listopadowym. [przypis edytorski]

Dwernicki, Józef (1779–1857) — polski wojskowy, generał; w 1809 na czele ok. 100 ochotników ze swoich dóbr połączył się z oddziałami Piotra Strzyżewskiego i walczył z Austriakami; w 1810 mianowany szefem szwadronu pułku ułanów; pod Lipskiem jako ostatni wycofał się z pola bitwy; w 1814 otrzymał dowództwo świeżo utworzonego Pułku Krakusów; dowódca kawalerii w powstaniu listopadowym. [przypis edytorski]

dwie (…) alternatywy — oznaczałoby to cztery możliwe wyjścia, ponieważ alternatywa to wybór między dwiema ewentualnościami (albo-albo). [przypis edytorski]

dwie babie — dziś popr.: dwie baby. [przypis edytorski]

dwie babie — relikt występującej niegdyś w języku polskim liczby podwójnej. [przypis edytorski]

dwie bań — dziś popr. forma B.lm.: dwie banie. [przypis edytorski]

dwie chorób, dwie dżum (daw.) — dziś popr. składnia z M. (zam. D.): dwie choroby, dwie dżumy. [przypis edytorski]

dwie części — domyślnie: dwie trzecie. [przypis edytorski]

dwie drodze — relikt liczby podwójnej; dziś popr.: dwie drogi. [przypis edytorski]

dwie drodze (starop. forma) — daw. liczba podwójna, dziś popr.: dwie drogi. [przypis edytorski]

dwie drzewie — dziś popr.: dwa drzewa (archaiczna forma liczby podwójnej). [przypis edytorski]

dwie dziewczynie (starop.) — daw. forma liczby podwójnej; dziś: dwie dziewczyny. [przypis edytorski]

dwie godzin — dziś popr. forma: dwie godziny. [przypis edytorski]

dwie gumy „z myszką” — gumki do ścierania z obrazkiem myszki. [przypis edytorski]

dwie gwiazdek — dziś popr. forma M.lm: dwie gwiazdki; tu: łzy. [przypis edytorski]

dwie (…) i pół godzin — dziś popr.: dwie i pół godziny. [przypis edytorski]

dwie już dramy piorunem bardzo skończyłem wygodnie — tj. Balladynę i Lillę Wenedę. [przypis edytorski]

dwie kolumny w bramie — chodzi o tzw. Bramę Kantaka. [przypis edytorski]

dwie kwarcie — daw. forma liczby podwójnej; dziś: dwie kwarty. [przypis edytorski]

dwie lecie (daw.) — dwa lata. [przypis edytorski]

dwie lecie — daw. forma liczby podwójnej; prawdop. sens: dwa lata temu. [przypis edytorski]

dwie lecie — daw. gramat. liczba podwójna, dziś: dwa lata. [przypis edytorski]

dwie lecie — liczba podwójna, dziś: dwa lata. [przypis edytorski]

dwie mili — dziś popr.: dwie mile. [przypis edytorski]

dwie mocy (daw.) — dziś popr. forma: dwie moce. [przypis edytorski]

dwie niedziele mam zostawionych — dziś: mam zostawione dwie niedziele; tzn. zostało mi dwa tygodnie. [przypis edytorski]

dwie niedzieli (daw.) — dwa tygodnie. [przypis edytorski]

dwie nocy — dziś popr.: dwie noce. [przypis edytorski]

dwie oczy — dziś: dwoje oczu. [przypis edytorski]

dwie osobie — dziś: dwie osoby (relikt archaicznej liczby podwójnej). [przypis edytorski]

dwie osobie — relikt tzw. liczby podwójnej; dziś: dwie osoby. [przypis edytorski]

„Dwie poczty” (Evening and Morning) — tj. „Evening Post” (Poczta Wieczorna) oraz „Morning Post” (Poczta Poranna). [przypis edytorski]

dwie połowie — dziś popr.: dwie połowy (pozostałość tzw. liczby podwójnej). [przypis edytorski]

dwie przyczynie — archaiczna forma tzw. liczby podwójnej. [przypis edytorski]

dwie przygodzie (starop. forma) — dziś M.lm: dwie przygody. [przypis edytorski]

dwie ranie (starop. forma) — daw. liczba podwójna, dziś popr.: dwie rany. [przypis edytorski]

dwie ranie (starop. forma) — forma daw. liczby podwójnej; dziś: dwie rany. [przypis edytorski]

dwie sągi — dziś: dwa sągi; sąg: jednostka miary objętości drewna, stos drewna o objętości 4 m³ (czterech metrów sześciennych a. przestrzennych). [przypis edytorski]

dwie sągi — dziś: dwa sągi; sąg: jednostka miary objętości, równa ok. 4 m³. [przypis edytorski]

dwie sągów — dziś: dwa sągi; sąg: jednostka miary objętości, równa ok. 4 m³. [przypis edytorski]

Dwie sieroty — amerykański film niemy z 1921 w reż. D.W. Griffitha, opowiadający historię dwóch osieroconych sióstr (odgrywały je siostry Dorothy i Lillian Gish). [przypis edytorski]

dwie sióstr za mężami (daw.) — dwie siostry zamężne. [przypis edytorski]

dwie słońcy (starop. forma) — dziś: dwa słońca. [przypis edytorski]

dwie sośnie (starop. forma) — daw. liczba podwójna (dualis), dziś: dwie sosny. [przypis edytorski]

dwie szklanek (daw.) — dziś popr. forma B. lm: dwie szklanki. [przypis edytorski]

dwie szklanek — dziś popr.: dwie szklanki. [przypis edytorski]

dwie szkodzie (starop. forma) — daw. forma M. liczby podwójnej; dziś: dwie szkody. [przypis edytorski]

dwie świetne gwiazdy — chodzi tu o gwiazdy: Kastor i Polluks w konstelacji Bliźniąt. [przypis edytorski]

dwie Wilije płynie — dziś: dwie Wilie płyną. [przypis edytorski]

dwie wojska — dzis popr.: dwa wojska. [przypis edytorski]

dwie zimie — daw. forma liczby podwójnej (obok pojedynczej i mnogiej), dziś: dwie zimy. [przypis edytorski]

dwie złączone tarcze złociste na czarnym marmurze — w tym miejscu w tekście znajduje się odpowiedni rysunek. [przypis edytorski]

dwiem lecie tylko trzymał — tylko dwa lata miałem w dzierżawie; dwie lecie: starop. forma liczby podwójnej (występującej obok pojedynczej i mnogiej). [przypis edytorski]

dwiema braciej (starop. liczba podwójna) — dwóm braciom. [przypis edytorski]

dwiema (…) jagody — dziś popr. forma N. lm: dwiema jagodami; jagody (daw., poet.): policzki. [przypis edytorski]

dwiema ławnikami — dziś r.m. liczebnika: dwoma (…). [przypis edytorski]

dwiema rzędami (starop. forma) — dwoma rzędami. [przypis edytorski]

dwiema szwadronami — dziś popr.: dwoma szwadronami. [przypis edytorski]

dwiestu — dziś popr. forma D.: dwustu. [przypis edytorski]

dwiestu — dziś popr. forma: dwustu. [przypis edytorski]

dwoi — tu: podwaja. [przypis edytorski]

dwoić komuś — zwracać się do kogoś w formie grzecznościowej przez „wy”. [przypis edytorski]

dwoić — tu: podwajać. [przypis edytorski]

dwojaki — dwa połączone naczynia gliniane. [przypis edytorski]

dwojaki gliniane — podwójne, gliniane naczynie służące dawniej do noszenia złożonych z dwóch składników (np. kartofli i zsiadłego mleka) obiadów np. na pole dla żniwiarzy. [przypis edytorski]

dwojaki — gliniane podwójne naczynie. [przypis edytorski]

dwoje bliźniątek — Romulus i Remus, legendarni założyciele Rzymu, ocaleni przez matkę w koszyku puszczonym na rzekę, uratowani i wykarmieni przez wilczycę kapitolińską. [przypis edytorski]

dwoje — dziś popr. forma: dwoje ludzi, ale: dwóch chłopców. [przypis edytorski]

dwoje koźląt — zgodnie z midraszem, działo się to w święto Pesach, więc jedno koźlę zostało złożone na ofiarę pesachową, a drugie przyrządzone jako przysmak, zob. Raszi do 27:7. [przypis edytorski]

Dwoje ludzi kochają się, pragną, czekają — dziś popr. z 3 os. lp: Dwoje ludzi kocha się, pragnie, czeka. [przypis edytorski]

dwoje paliło się trupa — dziś popr. forma: dwoje paliło się trupów. [przypis edytorski]

dwoje prawo (daw.) — podwójne prawo. [przypis edytorski]

dwoje świec gorzało — dziś popr.: dwie świece gorzały, tj. płonęły. [przypis edytorski]

dwoje żniwo (daw.) — podwójne żniwo. [przypis edytorski]