Przypisy

mężmi (starop. forma) — dziś: mężami. [przypis edytorski]

mężne wojowniki — dziś popr. forma M.lm: mężni wojownicy. [przypis edytorski]

mężnie — odważnie. [przypis edytorski]

mężniejszy (starop. forma) — mężniejsi (lm). [przypis edytorski]

Mężny na śmierć ze wzgardą poziera, Nędzarz jej pragnie, tchórz się jej wydziera — cytat z Giaura Adama Mickiewicza. [przypis edytorski]

Mężnych wspiera Fortuna! — przysłowiowe. [przypis edytorski]

mężobójca — [daw. forma] r.ż.: [ta mężobójca]. [przypis edytorski]

mężobójca (starop.) — zabójca, morderca. [przypis edytorski]

mężobójca — zabójca. [przypis edytorski]

mężobójczy (daw.) — morderczy, zabójczy; por. daw. mąż w znaczeniu: obywatel, człowiek (na wzór łac. vir). [przypis edytorski]

mężobójczy (daw., z łac. vir: mąż, obywatel, człowiek) — zabójczy; por. mężobójstwo: zabójstwo. [przypis edytorski]

mężobójec — popr.: mężobójców. [przypis edytorski]

mężobójstwo (daw.) — zabójstwo, morderstwo. [przypis edytorski]

mężobójstwo (daw.) — zabójstwo. [przypis edytorski]

Mężowie, bracia sobie jesteście, a czemu szkody sobie czynicie? — Dz 7, 26. [przypis edytorski]

mężóm i niewiastóm — dziś popr. forma C. lm: mężom i niewiastom. [przypis edytorski]

mgleć (daw.) — dziś popr.: mdleć. [przypis edytorski]

mgleć (gw.) — mdleć. [przypis edytorski]

mgleć, mglejący (daw.) — dziś popr.: mdleć, mdlejący. [przypis edytorski]

mgleć (starop.) — mdleć. [przypis edytorski]

mgli — dziś popr.: mdli. [przypis edytorski]

mgli (gw.) — mdli. [przypis edytorski]

mglić (daw.) — dziś popr.: mdlić. [przypis edytorski]

mglić (daw., reg.) — mdlić, tj. osłabiać. [przypis edytorski]

mglić — dziś: mdlić. [przypis edytorski]

mglistem — daw. forma dla r.ż. i r.n.; dziś popr.: mglistym. [przypis edytorski]

mgłami wyspiańskimi, co przytaszczyły się z Łazienek — nawiązanie do Nocy Listopadowej Stanisława Wyspiańskiego. [przypis edytorski]

mgławe — lekko zamglone. [przypis edytorski]

mgławica Sobieskiego właśc. tarcza Sobieskiego (łac. Scutum, daw. Scutum Sobiescianum) — gwiazdozbiór nieba południowego, leżący w pobliżu równika niebieskiego; jeden z najmniejszych (piąty od końca pod względem wielkości), wprowadzony przez Jana Heweliusza w 1684 r. i nazwany dla upamiętnienia protektora gdańskiego astronoma, króla Jana III Sobieskiego, po jego wiedeńskiej wiktorii; pierwsza informacja o gwiazdozbiorze, z ryciną i opisem, pojawiła się w 1684 r. w niem. czasopiśmie „Acta Eruditorum”; jeden z 88 współcześnie rozróżnianych gwiazdozbiorów, obecnie znany po prostu jako Tarcza. [przypis edytorski]

mgławicę z gwiazdozbioru Woźnicy — w wersji z 1804 r. mowa jest o „mglistym pasie Andromedy”; dokonana przez autora poprawka w wersji z 1810 r. przybliża obraz senny do rzeczywistości mapy nieba: Woźnica (Auriga) to gwiazdozbiór przecięty Drogą Mleczną (owym pasem), w sąsiedztwie gwiazdozbioru Bliźniąt. [przypis edytorski]

mgławieć — przybierać mglistą postać. [przypis edytorski]

mgłość — właśc. mdłość, tj. słabość. [przypis edytorski]

mgnienie (daw.) — bardzo krótki odcinek czasu. [przypis edytorski]

mi amo (hiszp.) — mój dziedzicu. [przypis edytorski]

mi-carême (fr.) — półpoście; trzeci czwartek Wielkiego Postu, uroczyście świętowany. [przypis edytorski]

mi — dziś popr.: mnie. [przypis edytorski]

mi fili (łac.) — mój synu. [przypis edytorski]

mi nie jest Hanka (daw.) — nie nazywam się Hanka. [przypis edytorski]

Mi perdonate (wł.) — proszę mi wybaczyć. [przypis edytorski]

mi rammento giá (wł.) — już sobie przypominam. [przypis edytorski]

mi reina (hiszp.) — moja królowo. [przypis edytorski]

mi się było podobało — daw. czas zaprzeszły; dziś: podobało mi się. [przypis edytorski]

mi się na pięćdziesiąty szósty obróciło (gw.) — skończyłem pięćdziesiąt sześć lat. [przypis edytorski]

mi ta mowa Gorgiasza przypominała i tak mi zaczęło być, jak to Homer powiada… — Agaton wzorował swoją mowę na eleganckiej retoryce sofisty Gorgiasza; Sokratesowi imię Gorgiasza przywodzi na myśl Gorgonę: u Homera (Odyseja XI 632–636) Odyseusz w Hadesie obawia się, że Persefona, władczyni podziemi, wyśle przeciwko niemu głowę Gorgony, mitycznego potwora swoim spojrzeniem zamieniającego ludzi w kamień. [przypis edytorski]

mi teniente (hiszp.) — poruczniku. [przypis edytorski]

mi vien in mente (wł.) — przychodzi mi na myśl. [przypis edytorski]

mia bella (wł.) — moja piękna. [przypis edytorski]

Miaa (gw.) — miała. Spotykane w gwarach uproszczenie wymowy cząstki -ała. [przypis edytorski]

Miaa (gw.) — miała. Uproszczenie wymowy cząstki -ała. [przypis edytorski]

miał ci on — konstrukcja z partykułą „ci”, pełniącą funkcję wzmacniającą. [przypis edytorski]

miał na siebie — dziś popr. miał na sobie. [przypis edytorski]

miał nad… wpływ — dziś: miał na… wpływ. [przypis edytorski]

miał nominacją (daw.) — dziś: miał nominację. [przypis edytorski]

miał się precz — skierował się do wyjścia. [przypis edytorski]

miał spomiędzy wszystkich największe prawo do nazwiska »katolickiego« — z greckiego katholikos: powszechny. [przypis edytorski]

miał swoje otuchy (starop.) — spodziewał się. [przypis edytorski]

miał szeroką rękę — dziś popr.: mieć szeroki gest; być hojnym. [przypis edytorski]

Miał zaś król Bolesław syna (…) jedynaka, imieniem Mieszka — Mieszko Bolesławowic (1069–1089), syn Bolesława Szczodrego, dopuszczony do współrządów przez Władysława I Hermana w l. 1086–1089. [przypis edytorski]

miał zawieszoną na guziku paczkę z ciastkami — dawniej ciastka pakowano w papier obwiązany cienkim sznurkiem, a w I poł. XX w. było przyjęte, że eleganccy panowie po wyjściu z cukierni nieśli takie paczki zawieszone na guziku płaszcza czy kamizelki. Pozwalało im to zachować wolne ręce: do eleganckiego stroju należała często laska lub parasol, a druga ręka była niezbędna do uchylania kapelusza przy powitaniu lub aby służyć oparciem damie przy wysiadaniu z pojazdu, otwierać przed nią drzwi itp. [przypis edytorski]

miała bydź zatajoną inszem (starop.) — miała być zatajona przed innymi. [przypis edytorski]

Miała chęć tylko jak Lear: „zabić, zabić” — William Shakespeare, Król Lear, akt IV, sc. 6. [przypis edytorski]

miała (…) lilią (daw.) — dziś: miała lilię. [przypis edytorski]

miała w podłej cenie — nisko ceniła. [przypis edytorski]

miała więcej do czynienia — miała więcej zajęć; więcej do roboty. [przypis edytorski]

miałać (gw.) — miała przecież. [przypis edytorski]

miałam kogo posyłać — dziś raczej: (…) kogoś posyłać. [przypis edytorski]

miałamli — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy miałam. [przypis edytorski]

Miałaś siedmiu mężów, a ten, którego masz teraz, nie jest twym mężem!… (rel.) — w Ewangelii św. Jana mowa jest o pięciu mężach (J 4,15). [przypis edytorski]

miałaż bym — forma trybu przypuszczającego z partykułą wzmacniającą -że, którą można zapisać też: miałabymże; znaczenie: czyż miałabym. [przypis edytorski]

miałaż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; inaczej: czyż miała, czy miała. [przypis edytorski]

miałażby (daw.) — konstrukcja z partykułą -że-, skróconą do -ż-; znaczenie: czyżby miała. [przypis edytorski]

miałażby — konstrukcja z partykułą -że nadającą znaczenie pytania retorycznego; inaczej: czy miałaby, czyż miałaby. [przypis edytorski]

miałażby — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy miałaby, czyż miałaby. [przypis edytorski]

miałażbym — konstrukcja z partykułą -że-, skróconą do -ż-; inaczej: czy miałabym, czyżbym miała. [przypis edytorski]

miałażbyś (daw. forma) — czyżbyś miała (konstrukcja z partykułą że, skróconą do ż). [przypis edytorski]

miałażbyś — konstrukcja z partykułą -że-, skróconą do -ż-; znaczenie: czy miałabyś. [przypis edytorski]

miałażem — konstrukcja z partykułą -że-; znaczenie: czy miałam. [przypis edytorski]

miałbych (starop. forma) — miałbym. [przypis edytorski]

miałbym był — daw. forma czasu zaprzeszłego; znaczenie: miałbym wcześniej. [przypis edytorski]

miałbym się był — daw. konstrukcja czasu zaprzeszłego. [przypis edytorski]

Miałem kochankę — Klementynę Curial. [przypis edytorski]

Miałem rosyjski przekład Nowego Testamentu, książkę niezabronioną w ostrogu — osobom skazanym za przestępstwa polityczne zarządzenie centralne zakazywało wszelkich książek poza religijnymi. [przypis edytorski]

miałki — bez większej wartości. [przypis edytorski]

miałki — drobny. [przypis edytorski]

miałki — drobny, sypki. [przypis edytorski]

miałki — płytki, głupi. [przypis edytorski]

miałki — składający się z drobniutkich ziarenek; bez głębszych wartości. [przypis edytorski]

miałki — tu: płytki. [przypis edytorski]

miałko — tu: płytko. [przypis edytorski]

miało poważny walor — miało duże znaczenie; daw. walor: papier wartościowy. [przypis edytorski]

miałożby — inaczej: czyżby miało (konstrukcja z partykułą -że-, skróconą do -ż-). [przypis edytorski]

miały na barkach (…) skunksy (…) gronostaje — tj. cenne futra ze zwierząt drapieżnych. [przypis edytorski]

miałyżby być (daw.) — czyżby miały być. [przypis edytorski]

miałyżby — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy miałyby. [przypis edytorski]

miałże on — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy on miał. [przypis edytorski]

miałże powiedzieć — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy miał powiedzieć. [przypis edytorski]

miałżeby — daw. konstrukcja z partykułą -że-; znaczenie: czyżby miał. [przypis edytorski]

miałżeby — dawna konstrukcja z partykułą -że-; znaczenie: czyżby miał. [przypis edytorski]

miałżeby — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że-; znaczenie: czyżby miał. [przypis edytorski]

miałżeby — konstrukcja z partykułą -że nadającą znaczenie pytania retorycznego; inaczej: czy miałby, czyż miałby. [przypis edytorski]