Przypisy

nicht wahr? (niem.) — nieprawdaż? [przypis edytorski]

nichts bedarf einer kritischen Revision und Musterung im Gebiete der slavischen Altertumskunde so sehr, als die Mythologie (niem.) — nic w dziedzinie archeologii słowiańskiej nie wymaga krytycznej rewizji i powtórnego przejrzenia tak bardzo jak mitologia. [przypis edytorski]

Nichts ist drinnen, nichts ist draussen, Denn was innen, das ist aussen (niem.) — Nie ma niczego wewnątrz, nie ma niczego zewnątrz, wszystko bowiem, co wewnątrz, jest i na zewnątrz. [przypis edytorski]

nichts zum Erkennen, alles zum Erobern, kein Erkenntnis — eine That (niem.) — właśc. nichts zum Erkennen, alles zum Erobern, kein Erkenntnis — eine Tat — nic do rozpoznania, wszystko do zdobycia, żadne poznanie — czyn. [przypis edytorski]

nichże (daw.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; znaczenie: (o) nich właśnie, (o) nich samych. [przypis edytorski]

Nici mia comu si fa (dialekt południowowłoski) — Jak to będzie, moja Nici? [przypis edytorski]

niciak — niewielki stolik, przeznaczony do robótek ręcznych. [przypis edytorski]

nicie — dziś popr. forma B. lm rzecz. nić: nici. [przypis edytorski]

nicie — dziś popr. forma M. lm: nici. [przypis edytorski]

Nicolai, Friedrich (1733–1811) — niemiecki pisarz i wydawca; autor m.in. książki pt. Freuden des jungen Werthers (Radości młodego Wertera, 1775), parodii dzieła Goethego Cierpienia młodego Wertera. [przypis edytorski]

Nicolas Boileau (1636–1711) — francuski poeta klasycystyczny. [przypis edytorski]

Nicolle, Charles (1866–1936) — francuski lekarz i bakteriolog, laureat Nagrody Nobla (1928). [przypis edytorski]

nicować — przerabiać część garderoby, przewracając tkaninę na odwrotną stronę (na nice). [przypis edytorski]

nicować — przerabiać jakąś część garderoby, odwracając tkaninę na lewą stronę; tu: odwracać, przekręcać. [przypis edytorski]

nicować — wywracać na drugą stronę. [przypis edytorski]

nicowany — poddawany poprawkom krawieckim polegającym na odwracaniu materiału spodnią, nieużywaną stroną do wierzchu i ponownym przeszywaniu. [przypis edytorski]

nicpoń — łobuz. [przypis edytorski]

nicpoń — urwis. [przypis edytorski]

nicpotem (daw.) — do niczego; nic nie wart. [przypis edytorski]

nicpotem (daw.) — do niczego. [przypis edytorski]

nicpotem (daw.) — na nic. [przypis edytorski]

nicpotem (daw.) — nic nie wart. [przypis edytorski]

nicpotem — niewiele warty. [przypis edytorski]

nicpotem — tu: do niczego. [przypis edytorski]

niczegom się nie dowiedział — inaczej: niczego się nie dowiedziałem; przykład konstrukcji z ruchomą końcówką czasownika. [przypis edytorski]

niczegój (gw.) — niczego. [przypis edytorski]

niczem — daw. forma dla rodzaju żeńskiego i nijakiego; dziś: niczym. [przypis edytorski]

niczem — daw. forma N. i Msc. lp r.n.; dziś końcówka tożsama z r.m.: niczym. [przypis edytorski]

niczem — daw. forma N. i Msc. lp r.n.; dziś końcówka tożsama z r.m.: niczym. [przypis edytorski]

niczem — daw. forma N. i Msc. lp r.n.; dziś: niczym. [przypis edytorski]

niczem — daw. forma N. i Msc. lp r.n.; dziś tożsama z r.m.: niczym. [przypis edytorski]

niczem — daw. forma N. i Msc. r.n.; dziś: niczym. [przypis edytorski]

niczem (daw. forma N lp) — dziś popr.: niczym. [przypis edytorski]

niczem — dziś: niczym. [przypis edytorski]

niczem — dziś popr. forma Ms.lp.: niczym. [przypis edytorski]

niczem — dziś popr. forma N.: niczym. [przypis edytorski]

niczem — dziś popr.: niczym. [przypis edytorski]

niczewo (ros.) — nic nie szkodzi. [przypis edytorski]

niczym centaur Nessus Dejanirę (mit. gr.) — Dejanira była gr. królewną i żoną Heraklesa, którą podstępnie uprowadził centaur imieniem Nessos (łac. Nessus). Heros zabił porywacza zatrutą strzałą. [przypis edytorski]

niczym — w sensie: nikim innym. [przypis edytorski]

nicże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nic. [przypis edytorski]

nicże nie pojmujesz — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nic nie pojmujesz. [przypis edytorski]

nicże nie wiesz — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że; znaczenie: czy nic nie wiesz. [przypis edytorski]

nicże (…) z nich nie pozostało — czy nic nie pozostało. [przypis edytorski]

nić Ariadny — tu: pomoc, ślad, sposób wyjścia z trudnej sytuacji; w mit. gr.: nić, dzięki której Tezeusz wydostał się z labiryntu po zabiciu Minotaura, ofiarowana bohaterowi przez kreteńską księżniczkę Ariadnę. [przypis edytorski]

nić Aryjadny (mit. gr.) — Ariadna dała Tezeuszowi kłębek nici, dzięki któremu wydostał się z labiryntu po zabiciu Minotaura. [przypis edytorski]

nić przeznaczenia, którą ty wysnujesz — nawiązanie do Mojr, bogiń przeznaczenia, wyobrażanych jako prządki snujące i przecinające nić ludzkiego życia. [przypis edytorski]

nidborski — obecnie: nidzicki. [przypis edytorski]

Niderlandczyk (daw.) — mieszkaniec Niderlandów, Holender. [przypis edytorski]

nie, aby je oddał ludziom, ale żeby je przywłaszczył sobie — te słowa usunięto w wydaniu z 1816 r. [przypis edytorski]

nie analizował jej tak, jak i owej pięknej sytuacji na ganku; por. s. 298 w. 1 i n. a s. 306 w. 15 — [autor w ten sposób opatrzył odsyłaczami wewnątrztekstowymi pierwodruk swej powieści; tu na odnośnej stronie znajdują się fragmenty:] „pewnego rodzaju wzruszeńko owładnęło nim, gdy aktorka, przycisnąwszy jego głowę do piersi (…)”; „(…) udawał, że mu z tym rozkosznie, chociaż właściwie było mu tylko niewygodnie” (oba z rozdziału XVI). [przypis edytorski]

nie baczyć — nie zważać; nie zwracać uwagi. [przypis edytorski]

nie bardzo by chcieli, aby ten proletariat… przestał być proletariatem — słowo proletariat pochodzi od łac. proles: potomstwo, i oznacza ludzi, których jedyne bogactwo i osiągnięcie życiowe stanowi duża liczba dzieci (w staroż. Rzymie niezamożny ojciec licznego potomstwa uzyskiwał prawa wyborcze). [przypis edytorski]

nie bardzo lubiliśmy się i nie zwierzali sobie — daw. konstrukcja składniowa; dziś: nie bardzo lubiliśmy się i nie zwierzaliśmy sobie. [przypis edytorski]

nie bardzoś ty skory — zdanie eliptyczne od: nie bardzo jesteś skory (skłonny, chętny). [przypis edytorski]

nie bawiąc (daw.) — nie zwlekając. [przypis edytorski]

nie bawiąc — nie tracąc czasu. [przypis edytorski]

nie bawiąc — tu: nie zwlekając. [przypis edytorski]

nie bawić się (starop.) — nie zwlekać. [przypis edytorski]

nie bawić się (starop.) — tu: nie zostawać, nie pozostawać. [przypis edytorski]

nie bądź skorym — nie spiesz się coś robić. [przypis edytorski]

nie beł mistrz jaki uczony, co miał grób z drogich marmurów ukować (starop.) — nie było wykształconego rzemieślnika, który umiałby wykuć grób z drogich marmurów. [przypis edytorski]

nie bełby beł (…) bezpieczny (starop. forma) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: nie byłby bezpieczny wcześniej (uprzednio, kiedyś itp.). [przypis edytorski]

nie bez ale (daw.) — nie bez wad. [przypis edytorski]

nie bez kozery (fraz.) — nie bez przyczyny. [przypis edytorski]

nie bez oględności właściwej — nie bez odpowiedniej rozwagi. [przypis edytorski]

nie będą po nocy niepokoiły twego snu — nie będą w nocy przeszkadzały ci spać. [przypis edytorski]

nie będąc wplątani w żaden system, nieobałamuceni przez sztukmistrzów i sofistów (…) piętnem tym jest oczekiwanie — Literatura słowiańska wykładana w Kolegium francuzkiem, Poznań 1865, t. 3, s. 166. [przypis edytorski]

Nie będę mówił o republikach, bom to obszernie w osobnym uczynił dziele — w Rozważaniach nad pierwszym dziesięcioksięgiem historii Rzymu Tytusa Liwiusza (1512–1517). [przypis edytorski]

Nie będę mówiła o sekcie mormonów, bo poświęciłam im długi rozdział już gdzie indziej — w książce A travers l'Amérique, le Far-West (1869). [przypis edytorski]

nie będę się temu przeciwstawił — popr.: (…) przeciwstawiał. [przypis edytorski]

nie będę w możności — dziś: nie będę mógł. [przypis edytorski]

nie będęć — nie będę z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą do -ć. [przypis edytorski]

nie będzie dla nich nieosiągalne — u Cylkowa 'nie chybi im nic', poprawiono ze względu na zrozumiałość tekstu; «Jeśli zostawię ich [i pozwolę im tak dalej działać], pomyślą, że mogą zrobić wszystko, czego tylko zapragną», zob. Ibn Ezra do 11:6. [przypis edytorski]

Nie będzie postępu, póki na kiszkach ostatniego biskupa nie zawiśnie ostatni szlachcic — jedna z przypisywanych różnym osobom parafraz stwierdzenia francuskiego księdza katolickiego Jeana Mesliera (1664–1729), który w obszernym traktacie, odnalezionym po jego śmierci, krytykował religię i jej dogmaty, głosił, że wszyscy ludzie rodzą się równi, piętnował niesprawiedliwość, wyzysk i nędzę w ustroju społecznym sankcjonowanym przez kościoły i instytucje religijne. W oryginalnym zdaniu mowa o człowieku, który chciałby, „żeby wszyscy wielcy świata i cała szlachta zostali powieszeni na kiszkach księży”. W XVIII w. dzieło Mesliera krążyło w odpisach po Francji, ciesząc się powodzeniem wśród filozofów oświeceniowych; w 1772 zostało opublikowane we fragmentach oraz w formie wyciągu, potępione jako heretyckie. [przypis edytorski]

nie będzie samą (daw.) — dziś: nie będzie sama. [przypis edytorski]

Nie [będzie] walczyć duch Mój — u Cylkowa 'nie walczyć duchowi Mojemu'; w tekście hebrajskim nie ma bezokolicznika. [przypis edytorski]

Nie będziecie lękać się sądów ludzkich — por. Pwt 1, 17. [przypis edytorski]

nie będzieć to (starop. forma) — nie będzie tak; nie stanie się tak. [przypis edytorski]

nie będzieć żal, żeś tak obrócony (starop.) — skrót od: nie będzie ci żal, żeś tak obrócony; tzn. nie pożałujesz takiego obrotu swoich spraw. [przypis edytorski]

nie będziem mieli — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nie będziemy mieli. [przypis edytorski]

nie będziemli dobrze czynić (daw.) — konstrukcja z partykułą -li: jeśli nie będziemy dobrze postępować. [przypis edytorski]

Nie będziesz jadł iksjona ani gryfa — odniesienie do francuskiego tekstu przekładu biblijnej Księgi Powtórzonego Prawa (14, 12–13), bazującego na tłumaczeniu łacińskim, gdzie wśród zakazanych do spożycia ptaków drapieżnych występują le griffon (łac. gryphes) oraz l'ixion (łac. ixion); przeniesione z łaciny nazwy iksjon i gryf wśród zakazanych ptaków występują również w polskim przekładzie Biblii sporządzonym przez Jakuba Wujka (XVI w.). [przypis edytorski]

nie będzież — czy nie będzie. [przypis edytorski]

nie biegłym w rymowaniu (daw.) — skrót od: nie jestem biegły. [przypis edytorski]

Nie biej (białorus.) — nie bij. [przypis edytorski]

Nie, bo na ulicy przenocujemy — «Jednak do Abrahama odrzekli: „Uczyń tak, jakeś powiedział” (Ks. Rodzaju 18:5), stąd [płynie nauka], że można odmawiać mniej ważnemu, ale nie można odmawiać wielkiemu [człowiekowi]», zob. Raszi do 19:2. [przypis edytorski]

nie bogatam — skrót od: nie jestem bogata. [przypis edytorski]

nie bogini z łona wydałać — inaczej: nie bogini wydała cię z łona. [przypis edytorski]

Nie boj-sa — nie bój się. [przypis edytorski]

Nie-Boska komedia — dramat romantyczny Zygmunta Krasińskiego (1812–1859), opublikowany w 1835 roku. [przypis edytorski]

Nie-Boska komedia — dramat Zygmunta Krasińskiego z 1835 r. [przypis edytorski]

Nie-Boska Komedia — dramat Zygmunta Krasińskiego z 1835 r. [przypis edytorski]

nie bójś (z ros.) — nie bój się; tu w znaczeniu: nie miej wątpliwości. [przypis edytorski]

nie bresz (reg.) — nie kłam. [przypis edytorski]

nie budowano ich, a kopano — dziś popr.: nie budowano ich, ale kopano. [przypis edytorski]

nie bursztynem czuć ciebie — sproszkowany bursztyn dodawany jest do kadzideł kościelnych. [przypis edytorski]

nie byli pracowali — forma daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od tej wyrażanej zwykłym czasem przeszłym. [przypis edytorski]

nie byliby go zrozumieli — daw. konstrukcja czasu zaprzeszłego. [przypis edytorski]

Nie bylibyśmy go wykonali — daw. konstrukcja składniowa; dziś: Nie wykonalibyśmy go. [przypis edytorski]