Przypisy

Nowy Orlean — największe miasto stanu Luizjana w Stanach Zjednoczonych; położone w delcie rzeki Missisipi. [przypis edytorski]

Nowy Peregrynant, starego świata Lustrator — jeden z rozdziałów Nowych Aten ks. Benedykta Chmielowskiego, pierwszej polskiej encyklopedii. [przypis edytorski]

Nowy Rok — Mickiewiczowska parafraza utworu Jeana Paula Richtera (1763–1825). [przypis edytorski]

nowy rok — w tradycji żydowskiej nowy rok przypada na przełomie września i października, w święto Rosz Ha-Szana (hebr. Dzień Przypomnienia), po którym przez dziesięć dni trwa okres postu i zadumy, aż do święta Jom Kipur (hebr. Dzień Pojednania). Od Rosz Ha-Szana zaczynała się cywilna rachuba czasu w nowym roku; rok biblijny, zgodnie z księżycowym kalendarzem, zaczynał się 21 marca. [przypis edytorski]

Nowy Sącz — polskie miasto powiatowe, położone w województwie małopolskim. [przypis edytorski]

nowy Symoent — nazwany tak samo na pamiątkę dawnej rzeki, która płynęła w Troadzie. [przypis edytorski]

Nowy Świat — określenie kontynentów półkuli zachodniej: Ameryki Płn. i Płd., powstałe w epoce wielkich odkryć geograficznych dla odróżnienia od znanych Europejczykom od starożytności lądów Europy, Azji i Afryki. [przypis edytorski]

Nowy Świat — ulica w Warszawie, część Traktu Królewskiego, prowadzącego od Starego Miasta na południe, do pałacu królewskiego w Wilanowie. [przypis edytorski]

Nowy Świat — ulica w Warszawie, część Traktu Królewskiego. [przypis edytorski]

Nowy Targ — miasto w województwie małopolskim, położone w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej u podnóża Gorców. [przypis edytorski]

Nowy Wiśnicz — miasto i gmina w woj. małopolskim, w powiecie bocheńskim. [przypis edytorski]

nowy zakon (daw.) — Nowy Testament; chrześcijańska część Biblii. [przypis edytorski]

nowy zakon — Nowy Testament. [przypis edytorski]

Nowy Zjazd — ulica w Warszawie dziś w sąsiedztwie Mostu Śląsko-Dąbrowskiego. [przypis edytorski]

nowym… duchem — tj. natchnieniem poetyckim. [przypis edytorski]

nowyższy (gw.) — najwyższej. [przypis edytorski]

Nox (łac. nox, nocis: noc) — częściej: Nyks w mit. gr. bogini nocy; córka Chaosu, miała dzieci ze swoim bratem, Erebem (bóg ciemności podziemnej): Hemerę (boginię dnia), Nemezis (boginię przeznaczenia, uosobienie gniewu bogów), Etera (uosobienie materii pierwotnej oraz bóg najwyższego kręgu niebios) i Charona (przewoźnik dusz zmarłych przez Styks); zaś z Tartarem (bóg otchłani podziemnych) synów: Tanatosa (Śmierć) i Hypnosa (Sen); ponadto bez udziału pierwiastka męskiego zrodziła m.in.: Eris (boginię niezgody), Mojry (prządki ludzkiego życia) i Erynie (boginie zemsty); przedstawiano ją zwykle jako uskrzydloną kobietę w ciemnej szacie, często z zasłoniętą twarzą, na rydwanie, w otoczeniu gwiazd. [przypis edytorski]

nozdrewszczyzna — pyszałkowatość; nawiązanie do postaci Nozdrova, jednego z bohaterów Martwych dusz Gogola. [przypis edytorski]

Nozdriew — bohater niedokończonej powieści Nikołaja Gogola (1809–1852) Martwe dusze. [przypis edytorski]

nozdrze — część nosa; dziurka w nosie. [przypis edytorski]

nozdrzech — dziś popr. nozdrzach. [przypis edytorski]

nozdrzów — dziś popr. forma D. lm: nozdrzy. [przypis edytorski]

noż — dziś popr. pisownia: nóż. [przypis edytorski]

noża pożyczy — popr.: nóż pożyczy. [przypis edytorski]

nożem ofiarnym potrząsa wśród głuchej nocy nad trupami ofiar — analiza budowy mitreów wykluczyła możliwość składania w nich ofiar, w tym również zwierzęcych. [przypis edytorski]

nożnik — podnóżek. [przypis edytorski]

nożów (daw. forma) — dziś: noży. [przypis edytorski]

nożów — dziś popr. forma D.lm: noży. [przypis edytorski]

nócić — dziś popr. pisownia: nucić. [przypis edytorski]

nów — faza księżyca, gdy jest on niewidoczny z Ziemi. [przypis edytorski]

nóż ostrzyła tajemnie — aluzja do Konrada Wallenroda Mickiewicza. [przypis edytorski]

NSZ — Narodowe Siły Zbrojne, powstała 20 września 1942 r. (w proteście przeciw podporządkowaniu AK) polska konspiracyjna organizacja wojskowa związana politycznie z obozem narodowym, działająca do 1947 r.; walczyła początkowo z Niemcami (choć zdarzały się akty porozumienia w konkretnych działaniach), Gwardią Ludową, Armią Ludową, partyzantką radziecką, a następnie Armią Czerwoną i siłami wojskowymi i porządkowymi Polski Ludowej. [przypis edytorski]

Nu, chutko chadzicie! (białorus.) — No, prędko chodźcie. [przypis edytorski]

Nu, do swidania, proszczaj, mołodoj czełowiek — Więc do widzenia, żegnaj, młody człowieku. [przypis edytorski]

nu (gw.) — no. [przypis edytorski]

nu, konieczno radujetieś, cztoż dalsze — więc oczywiście cieszy się pan, cóż dalej. [przypis edytorski]

Nu, prodołżajtie. Eto wieśma intieresno (ros.) — Więc, proszę kontynuować. To bardzo ciekawe. [przypis edytorski]

nu (ros.) — więc. [przypis edytorski]

Nu, szto heto? (białorus.) — no, co to? [przypis edytorski]

Nu wot chaziajuszka, ćwietoczok moj ślicznieńkij, anu prikiń, anu prisyp, choć troszku, choć żemku (białorus.) — Ot i gosposia, kwiatuszek mój śliczniutki, ano zdrzemnij się, ano podeśpij, choć troszkę, choć drzemkę. [przypis edytorski]

Nubia — kraina hist. w płn.-wsch. Afryce, obejmująca środkowy bieg Nilu pomiędzy Asuanem a Chartumem. Kupcząca ludzkim ciałem, łódź płynąca z Nubii: łódź przewożąca niewolników na sprzedaż, płynąca z terenów położonych na południe od Egiptu. [przypis edytorski]

Nubijczyk — człowiek pochodzący z Nubii, krainy hist. na płd. od Egiptu, w średniowieczu chrześcijańskiej, w XVI w. podbitej, włączonej do osmańskiego Egiptu i szybko zislamizowanej; dawniej w jęz. angielskim także ogólnie: czarnoskóry Afrykanin. [przypis edytorski]

Nubijczyk — osoba pochodząca z Nubii, tj. z krainy hist. w płn.-wsch. Afryce, obejmującej śr. bieg Nilu pomiędzy Asuanem a Chartumem. [przypis edytorski]

nubijski — przym. od: Nubia (kraina hist. w płn.-wsch. Afryce, obejmująca środkowy bieg Nilu pomiędzy Asuanem a Chartumem). [przypis edytorski]

nubūti — ištverti. [przypis edytorski]

nucą (…) pieśnie — dziś: nucą pieśni. [przypis edytorski]

Nuda! Nuda! Nuda! Che danzi nuda! (wł.) — Naga! Naga! Naga! Niech tańczy naga! [przypis edytorski]

nuda — tu: znużenie, niechęć do rozrywek, melancholia. [przypis edytorski]

nudno — tu: przykro, smutno. [przypis edytorski]

nudota — dziś: nuda a. znudzenie. [przypis edytorski]

nudoty — nuda, znużenie. [przypis edytorski]

nuduoda (lenk.) — atrodo. [przypis edytorski]

nuduoti — apsimesti. [przypis edytorski]

nudyvisi — nustebinsi. [przypis edytorski]

nudzić — tu: brzydzić. [przypis edytorski]

nudzić — tu: grymasić. [przypis edytorski]

Nürnberger Trichter (niem.) — niemiecki lejek; znaczenie tego pojęcia autor wyjaśnia w artykule. [przypis edytorski]

nugat — deser ze skarmelizowanej masy, sporządzonej na bazie miodu, wymieszanej z prażonymi orzechami lub migdałami. [przypis edytorski]

nugget (ang.) — samorodek; bryłka cennego metalu (np złota). [przypis edytorski]

nuggets — ziarnka złota. [przypis edytorski]

nukać (daw.) — o głosach, wydawanych przez niektóre zwierzęta. [przypis edytorski]

nukać (gw.) — rechotać; przynaglać, namawiać. [przypis edytorski]

nukać — namawiać, zachęcać (gw. podhalańska). [przypis edytorski]

nul (łac.) — zero; tu: człowiek nic nie znaczący. [przypis edytorski]

nulla regula sine exceptione — nie ma reguły bez wyjątku. [przypis edytorski]

Nulla sors longa est, dolor et voluptas invicem cedunt. Ima permutat brevis hora summis (łac.) — słowa Seneki Młodszego (4–65 n.e.): Żaden los nie trwa długo, cierpienie i rozkosz na przemian następują po sobie. W ciągu jednej krótkiej godziny wszystko może się zmienić. [przypis edytorski]

Nullum nisi hungaricum (łac.) — nic poza węgierskim, dokładniej: nullum vinum nisi hungaricum — nie masz wina nad węgierskie. [przypis edytorski]

Num qui vero supra Roxanos habitent etc. — tłumaczenie w nast. zdaniu. [przypis edytorski]

Num, właśc. Chnum — bóg opiekuńczy wylewów Nilu, czczony szczególnie w Górnym Egipcie. Twórca ludzi, których uformował z gliny na kole garncarskim. Przedstawiany jako człowiek z baranią głową. [przypis edytorski]

Numa Blès, własc. Charles Bessat (1871–1917) — piosenkarz fr., jeden z twórców repertuaru kabaretów Montmartre'u. [przypis edytorski]

numa — chata na Litwie i Żmudzi. [przypis edytorski]

numa — litewska chata z ziemi i nieociosanych bierwion. [przypis edytorski]

Numa Pompiliusz (715–673 p.n.e.) — wg legendy drugi król Rzymu. [przypis edytorski]

Numa Pompiliusz (753–673 p.n.e) — legendarny drugi król Rzymu, następca Romulusa, organizator życia religijnego w Rzymie. [przypis edytorski]

Numa Pompiliusz (753–673 p.n.e) — legendarny król rzymski (następca Romulusa), organizator życia religijnego w Rzymie. [przypis edytorski]

Numa Pompiliusz (753 p.n.e.–673 p.n.e.) — legendarny drugi król Rzymu, następca Romulusa. [przypis edytorski]

Numa Pompiliuszem (753 p.n.e.–673 p.n.e.) — legendarny drugi król Rzymu. [przypis edytorski]

Numa wyszła za […] Pompiliusza — żartobliwie o szczęśliwym zakończeniu fabuły utworu małżeństwem; Numa Pompiliusz był legendarnym królem Rzymu. [przypis edytorski]

numa (z litew.) — chata; numów — dziś popr. forma D. lm r.ż.: num. [przypis edytorski]

numa (z litew.) — chata. [przypis edytorski]

numen (łac.lm: numina) — potęga bóstwa, jego świętość; w wierzeniach starorzym. nadprzyrodzona siła panująca w świecie; także: wyrocznia. [przypis edytorski]

numer 77 właśc. Pietrzykowski, Tadeusz (1917–1991) — znany polski pięściarz. [przypis edytorski]

numer hipoteczny — numer wpisu w publicznej księdze wieczystej nieruchomości, poświadczającej urzędowo prawa własności poszczególnych nieruchomości oraz związane z nimi roszczenia pieniężne ewentualnych wierzycieli. [przypis edytorski]

numer — pokój hotelowy. [przypis edytorski]

numer — tu: pokój gościnny; pokój hotelowy. [przypis edytorski]

numer — tu: pokój hotelowy, opatrzony numerem. [przypis edytorski]

numer — tu: pokój hotelowy. [przypis edytorski]

numer — tu: pokój opatrzony numerem. [przypis edytorski]

numera — dziś popr. forma M. i B. lm: numery. [przypis edytorski]

numera — dziś popr. forma M. lm: numery. [przypis edytorski]

numerka — dziś popr.: numerki. [przypis edytorski]

numerki „blokowe” — w czasie pierwszej akcji likwidacyjnej z trwającej od lipca do września 1942 r. pracownikom szopów wydano tzw. numery życia w postaci blaszek. We wrześniu 1942 posiadało je zaledwie ok. 30 tysięcy ludzi. [przypis edytorski]

numerus clausus (łac.) — dosł. zamknięta liczba, ograniczona liczba; zasada ograniczania liczby studentów uniwersytetów, motywowana przyczynami politycznymi a. praktycznymi; w okresie międzywojennym stosowana w Polsce, Rosji, Niemczech, Rumunii, na Węgrzech i w Stanach Zjednoczonych w stosunku do chcących uzyskać wykształcenie wyższe kandydatów pochodzenia żydowskiego. [przypis edytorski]

numerus clausus (łac.: zamknięta liczba) — norma ograniczająca dostęp określonej grupie osób do studiów wyższych lub pewnych zawodów przez ustalenie maksymalnej liczby bądź procentowego udziału osób z tej grupy. W Polsce międzywojennej narodowcy postulowali ustawowe ograniczenia tego rodzaju dla ludności żydowskiej, część placówek wyższych nieformalnie stosowała numerus clausus. [przypis edytorski]

Numid — dziś: Numidyjczyk, mieszkaniec Numidii, starożytnego państwa Berberów w północnej Afryce. [przypis edytorski]

Numidia — państwo Berberów w płn.-zach. Afryce, na zachód od Kartaginy, na terenie dzisiejszej Algierii. [przypis edytorski]

Numidia — staroż. kraina w zachodniej części Afryki Północnej. [przypis edytorski]

Numidia — starożytny kraj w płn. Afryce, bardzo urodzajny, zamieszkały przez koczownicze plemiona berberyjskie, zwane przez Rzymian Numidami; kraina zdobyta kolejno przez Rzymian, Wandalów i Arabów. [przypis edytorski]

Numidka — mieszkanka Numidii, państwa Berberów w płn.-zach. Afryce, na zachód od Kartaginy, na terenie dzisiejszej Algierii. [przypis edytorski]

Numidowie — mieszkańcy Numidii, staroż. krainy w płn.-zach. Afryce, rozciągającej się od Kartaginy do Oranu; w latach 202–46 p.n.e Numidia była królestwem Berberów, później stanowiła prowincję rzymską. [przypis edytorski]