Przypisy

reunion (z fr.: réunion) — zebranie towarzyskie. [przypis redakcyjny]

reverendissimus dominus judex (…) tempore publicare declaravit (łac.) — Najprzewielebniejszy pan sędzia, przejrzawszy, co widzieć i rozważyć należało, ogłosił wyrok i oświadczył, że w stosownym czasie każe go obwieścić. [przypis redakcyjny]

Revue Bleue — tygodnik polityczny i literacki w Paryżu, założony w r. 1863. [przypis redakcyjny]

rewanż — odwet. [przypis redakcyjny]

rewerber — tu: latarnia uliczna. [przypis redakcyjny]

rewerencja (z łac.) — uszanowanie. [przypis redakcyjny]

rewerenda — sutanna. [przypis redakcyjny]

rewers — zobowiązanie piśmienne. [przypis redakcyjny]

rewirowy — urzędnik policyjny w carskiej Rosji, czuwający nad porządkiem w rewirze (dzielnicy miasta). [przypis redakcyjny]

rewizja — przegląd. [przypis redakcyjny]

rewolta — obrót, odmiana. [przypis redakcyjny]

rewolta — przewrót, odmiana. [przypis redakcyjny]

rewolucja — tu: zmiana. [przypis redakcyjny]

rewolucji — wzburzeniu. [przypis redakcyjny]

rewolucyja — tu: obrót. [przypis redakcyjny]

rex Michael (łac.) — król Michał. [przypis redakcyjny]

Rey — Willa „Rey” w Nicei. [przypis redakcyjny]

Reyter — profesor matematyki. [przypis redakcyjny]

reza (daw.) — moda, tryb. [przypis redakcyjny]

rezeda — roślina o niewielkich żółtawych lub zielonkawych kwiatach. [przypis redakcyjny]

rezolucją — [dawał na nią] oświadczenie. [przypis redakcyjny]

rezolucji — orzeczenia. [przypis redakcyjny]

rezolucyja — odwaga. [przypis redakcyjny]

rezolucyja — odwilż. [przypis redakcyjny]

rezolut — śmiałek. [przypis redakcyjny]

rezolwować — odważyć. [przypis redakcyjny]

rezolwować się — odważyć się. [przypis redakcyjny]

rezolwować się — postanowić. [przypis redakcyjny]

rezydencji — pobytu. [przypis redakcyjny]

rezydencji — siedzibie, mieszkaniu. [przypis redakcyjny]

rezydent — ubogi szlachcic korzystający ze stałego utrzymania w zamożnym dworze. [przypis redakcyjny]

rezydentka — tu: uboższa krewna, mieszkająca u bogatszej rodziny. [przypis redakcyjny]

rezygnacja — zrzeczenie się, darowizna. [przypis redakcyjny]

ręce uzbrajam tą miotełką mojej łaźni — według podania historycznego, zawartego w Kronice tzw. Galla-anonima, Bolesław Chrobry sam karał swoich wielmożów w łaźni rózgami. [przypis redakcyjny]

ręczynki (zdr.; forma starop.) — rączki. [przypis redakcyjny]

Réflexions sur la violence, Enquête sur la monarchie — Enquête sur la monarchie, dzieło Charles'a Maurrasa, teoretyka francuskiego rojalizmu, duchowego następcy Józefa de Maistre'a. Réflexions sur la violence, dzieło Jerzego Sorela. [red. WL]. [przypis redakcyjny]

ręka, co przeklęta, była swoja — chodzi tu o zdrajców sprawy narodu w okresie rozbiorów, o sprzedawczyków na żołdzie mocarstw rozbiorowych, zwłaszcza Rosji. [przypis redakcyjny]

rękawiczne (daw.) — odsetki na rękę, rękawicę wypłacone. [przypis redakcyjny]

rękawki — kopca mogilnego. Nazwa wywodzi się od kopca Krakusa. Kopiec ten według legendy lud usypał znosząc ziemię w rękawach. Później nazwa święta ludowego, zapewne pamiątka dawnej uroczystości obchodzonej przez Słowian. [przypis redakcyjny]

rękodajny — dworzanin, którego zadaniem było podawać rękę pani czy panu przy wysiadaniu z powozu, wstawaniu itp. [przypis redakcyjny]

Rękopisy — Z = rkps bibl. hr. Zamojskich w Warszawie; P = rkps bibl. Poturzyckiej hr. Dzieduszyckich we Lwowie; J = rkps bibl. Jagiellońskiej, w Krakowie; C = rkps bibl. ks. Czartoryskich w Krakowie; D = rkps bibl. hr. Tarnowskich w Dzikowie; S = rkps miejskiej t. z. Szersznikowskiej (Scherschnicksche Stadtbibliothek) w Cieszynie; B = rkps bibl. hr. Baworowskich we Lwowie; W = rkps bibl. uniwersyteckiej w Warszawie. Wszystkim zarządom powyższych bibliotek za chętne użyczenie rękopisów, i to na czas dłuższy, przez co to pierwsze krytyczne wydanie stało się możliwym, składam najszczersze podziękowanie. [przypis redakcyjny]

rêl — przekręcone z ang. railway: kolej. [przypis redakcyjny]

rętszy (daw.) — bardziej rączy, szybszy. [przypis redakcyjny]

Rhetowie — dawni mieszkańcy dzisiejszego Tyrolu i części Szwajcarii. [przypis redakcyjny]

rhubarbarum — korzeń rośliny, rheum barbarum, działającej rozwalniająco. [przypis redakcyjny]

Richardson dodaje: historia Laokoona ma tylko prowadzić do patetycznego opisu ostatecznego zburzenia (…) — [w:] De la peinture, t. III, s. 516: „C'est l'horreur que les Troїens ont conçue contre Laocoon, qui était nécessaire a Virgile pour la conduite de son poëme; et cela le méne à cette Description pathétique de la destruction de la patrie de son Héros. Anssi Virgile n'avait garde de diviser l'attention sur la dernière nuit, pour une grande ville entière, par la peinture d'un petit malheur d'un Particulier”. [przypis redakcyjny]

Richardson potępia to [przedstawienie Pordenona] (…) — Richardson, De la peinture, t. I, s. 74. [przypis redakcyjny]

rifioriti — włoska nazwa ozdobników w muzyce lub wierszu; wyszukana forma poetycka. [przypis redakcyjny]

right whale (…) finback — right whale: wieloryb prawdziwy; humpback: garbaty; finback: z płetwą grzbietową. [przypis redakcyjny]

rigida… animadwersja — surowa… nagana. [przypis redakcyjny]

Rigny, Henri de (1782–1835) — admirał, dowódca floty francuskiej pod Navarino w 1827 r., w której połączone siły morskie Francji, Anglii i Rosji zniszczyły flotę turecko-egipską i w ten sposób umożliwiły oswobodzenie Grecji spod panowania tureckiego. Zwycięstwu temu przypisywano większe znaczenie niż walkom niepodległościowym samych Greków. Dlatego Słowacki twierdzi, że Rigny wykradł mu sławę jak trojański Parys Helenę Menelausowi. [przypis redakcyjny]

rimbambito (wł.) — zdziecinniały. [przypis redakcyjny]

Rinaldini — Rinaldo Rinaldini (1798), niegdyś bardzo popularna powieść awanturnicza niemieckiego pisarza Vulpiusa, której bohaterem jest rozbójnik. [przypis redakcyjny]

rispetto (wł.) — tu: forma metryczna, przeważnie używana w poematach miłosnych. [przypis redakcyjny]

risum ne teneatis, amici! (łac.) — nie wstrzymujcie śmiechu, przyjaciele. [przypis redakcyjny]

risum ne teneatis amici… (łac.) — nie wstrzymujcie śmiechu, przyjaciele. [przypis redakcyjny]

Rita — Rzeczpospolita. [przypis redakcyjny]

rite et legitime (łac.) — należycie i prawnie. [przypis redakcyjny]

ritornello (wł.) — refren, śpiew. [przypis redakcyjny]

ritus graeci (łac.) — obrządku greckiego. [przypis redakcyjny]

Rivoli — jedna z największych i najruchliwszych ulic w Paryżu, równoległa do Sekwany. Między Sekwaną a Rivoli znajdują się między innymi Tuileries, Louvre i inne okazałe budowle. [przypis redakcyjny]

Rizpah — postać ze wschodnich legend. [przypis redakcyjny]

Rob Roy — powieść Walter Scotta. [przypis redakcyjny]

robach — sukniach galowych. [przypis redakcyjny]

rober (z ang. rubber) — w grze w karty (brydżu, wincie, wiście) zamknięta faza gry, złożona z określonej (nieparzystej) liczby partii i zakończona podliczeniem punktów. [przypis redakcyjny]

Robert Diabeł (1831) — popularna opera Meyerbeera. [przypis redakcyjny]

Robert Guiscard — brat Ryszarda, księcia Normandii, który zdobył Apulię i Kalabrię, umarł r. 1085. [przypis redakcyjny]

Robert, Louis Léopold (1794–1835) — szwajcarski malarz romantyczny, tworzący w klasycystycznym stylu szkoły Davida; autor m.in. cyklu trzech wielkich kompozycji, wystawianych w Salonie Paryskim, ukazujących Włochy w różnych porach roku: Powrót z pielgrzymki do sanktuarium Madonny dell'Arco (1827), Przybycie żniwiarzy na Pola Pontyjskie (1831) oraz Wypłynięcie adriatyckich rybaków (1835); obraz Przybycie żniwiarzy… został zakupiony przez francuskiego króla Ludwika Filipa, który uhonorował malarza krzyżem Orderu Legii Honorowej, [przypis redakcyjny]

Robert — Robert Diabeł, opera Mayerbeera. [przypis redakcyjny]

Robert Southey (1774–1843) — „poeta uwieńczony”, autor eposów z życia Wschodu. [przypis redakcyjny]

Robert Wood (1717–1775) — archeolog szkocki. Jego dzieło O oryginalności geniuszu Homera (1769) wywarło znaczny wpływ na upodobania poetów z epoki burzy i naporu. [przypis redakcyjny]

robić sobie subiekcję — zadawać sobie trud. [przypis redakcyjny]

robota (dial. B. lp) — robotę. [przypis redakcyjny]

roboty szmulderskiej — wyrabiane podobnie jak taśmy, pasy, galony i t.p. [przypis redakcyjny]

robron, z fr. robe ronde — dosłownie: okrągła, kolista suknia o szerokiej, sztywnej spódnicy. [przypis redakcyjny]

robron (z fr. robe ronde) — suknia kobieca kolista u dołu. [przypis redakcyjny]

robron (z fr.) — starodawna, szeroka, sztywna suknia kobieca. [przypis redakcyjny]

Rocelle — La Rochelle, miasto nadmorskie w środkowej Francji. [przypis redakcyjny]

rochmanny (daw.) — łaskawy. [przypis redakcyjny]

roczna czeladź — przyjęci na rok do pracy robotnicy. [przypis redakcyjny]

rocznica Konstytucji Trzeciego Maja — manifestacja ta (1891) przygotowana została przez nacjonalistyczną Ligę Polską i organizację młodzieży Zet. [przypis redakcyjny]

rodela — puklerz drewniany, skórą powleczony, żelazem obity. [przypis redakcyjny]

rodgisar (starop.) — mosiężnik, blacharz. [przypis redakcyjny]

rodny (starop.) — urodzajny, bujny, plenny, rodzący. [przypis redakcyjny]

rodny (starop.) — urodzajny; rodne zagony: urodzajne pola. [przypis redakcyjny]

rododendron — roślina egzotyczna z rodziny wrzosowatych. [przypis redakcyjny]

Rodomont — syn Uliena, król algierski, największy bohater saraceński, słynny z chełpliwości; stąd „Rodomontady”. [przypis redakcyjny]

rodopejski — od nazwy pasma górskiego w Tracji: Rodopy. [przypis redakcyjny]

rodowitość — ród, rodzina. [przypis redakcyjny]

rodzi się do niewoli — odwrócenie zasady Rousseau, Umowa Społeczna, II. [przypis redakcyjny]

rodzic — ojciec. [przypis redakcyjny]

rodzicom (…) serca się krajały — byli bardzo smutni, zrozpaczeni. [przypis redakcyjny]

rodzonemu synowcowi swemu, opatowi mogilskiemu, swoję dedykował historyją — Chronica gestorum, Kraków 1645, dedykowane Jakubowi Piaseckiemu. [przypis redakcyjny]

Roebel — wieś. [przypis redakcyjny]

Rogando cogit, cum rogat potentior. — [łac. Gdy mocniejszy prosi, to prosząc zmusza — Red.WL] [przypis redakcyjny]

rogatki — mowa o zachodnich rogatkach Warszawy, tzw. rogatkach Jerozolimskich, znajdujących się przy dzisiejszym placu Zawiszy. [przypis redakcyjny]

rogatki — wrota. [przypis redakcyjny]

Roger des Piles (1635–1709) — francuski malarz i estetyk. [przypis redakcyjny]

Roget, Franciszek (1797–1858) — profesor literatury pięknej w Uniwersytecie genewskim i redaktor „Biblioteki Powszechnej”. [przypis redakcyjny]

rogi przymocowane do diademu, jak to widzieć można na jednej głowie w królewskim gabinecie w Berlinie — Begeri, Thes. Brandenb, vol. III p. 242. [przypis redakcyjny]