Przypisy

profanum vulgus (łac.) — nieoświecony tłum; określenie z początku pieśni III, 1 Horacego: Odi profanum vulgus et arceo: nienawidzę nieokrzesanego tłumu i trzymam się od niego z daleka. [przypis edytorski]

profanum vulgus (łac.) — niewtajemniczony (ciemny) tłum. [przypis edytorski]

professio (łac.) — tu: wyznanie. [przypis edytorski]

proficiat (z łac. proficio, proficere) — tu: awans. [przypis edytorski]

proficiat (z łac. proficio, proficere) — tu: przewagi, osiągnięcia. [przypis edytorski]

progenitura (z łac.) — potomstwo. [przypis edytorski]

progenitura (z łac.) — potomstwo. [przypis edytorski]

proh pudor (łac.) — o hańbo. [przypis edytorski]

Proiecisti sermonem Dei, proiecit te Dominus (łac.) — Odrzuciłeś słowo Pana, odrzucił cię Pan. [przypis edytorski]

prokonsul (z łac. proconsul) — w starożytnym Rzymie tytuł nadawany od I w. p. n. e. konsulom po zakończeniu kadencji, równoznaczny z objęciem funkcji zarządu przydzielonej prowincji. Prokonsulowie w swoich prowincjach posiadali szerokie uprawnienia administracyjne, wojskowe i sądownicze. [przypis edytorski]

prokuracja (daw.; z łac.) — zastępstwo; pełnomocnictwo; przez prokurację: za pośrednictwem pełnomocnika. [przypis edytorski]

prokurzysta (z łac.) — zastępca, pełnomocnik. [przypis edytorski]

prolongata (z łac.) — przedłużenie terminu jakiejś umowy. [przypis edytorski]

promiscuitas (łac.) — promiskuityzm, brak reguł współżycia seksualnego, częste kontakty seksualne z różnymi partnerami bez zawierania związków czy głębszych relacji; wg dawnych hipotez typowy dla społeczeństw pierwotnych, poprzedzający wszelkie formy małżeństwa. [przypis edytorski]

promiskuityczny (z łac. promiscus a. promiscuus: wspólny) — właściwy promiskuityzmowi, czyli wspólnemu bytowaniu w nieplanowany sposób dobranych ludzi; dziś gł. w odniesieniu do seksualnych kontaktów pozbawionych więzi uczuciowych, podejmowanych z przypadkowymi partnerami. [przypis edytorski]

promulgować (z łac. promulgo: obwieszczam) — ogłosić. [przypis edytorski]

promulgować (z łac. promulgo, promulgare) — wyjawiać, obwieszczać, ogłaszać. [przypis edytorski]

promulgować (z łac. promulgo, promulgare: wyjawiać, obwieszczać) — ogłosić. [przypis edytorski]

promulgować (z łac. promulgo, promulgare: wyjawiać, obwieszczać) — ogłosić. [przypis edytorski]

promulgować (z łac. promulgo, promulgare: wyjawiam, obwieszczam) — ogłosić. [przypis edytorski]

promulgowanie (z łac. promulgo, promulgare: wyjawiam, obwieszczam) — ogłoszenie. [przypis edytorski]

pronuncjacja (z łac. pronuntiatio: wypowiedź) — sposób wymawiania, wymowa. [przypis edytorski]

pronuncować (z łac.) — wymawiać. [przypis edytorski]

propensja (z łac.) — skłonność. [przypis edytorski]

propinacja (z łac.) — prawo sprzedaży napojów alkoholowych; tu: karczma. [przypis edytorski]

propinacja (z łac.) — prawo wyłączności przy sprzedaży alkoholu w obrębie danej wsi. [przypis edytorski]

propono, proponere (łac.) — proponować; tu 3.os. lp cz.przesz. proposuit: proponował. [przypis edytorski]

propositio (łac.) — przedłożenie; przesłanka. [przypis edytorski]

propositio major (łac.) — przesłanka większa. [przypis edytorski]

propria manu (łac.) — własną ręką. [przypis edytorski]

propria manu (łac.) — własną ręką; własnoręcznie. [przypis edytorski]

proprio motu (łac.) — z własnej inicjatywy. [przypis edytorski]

proprium (łac.) — modlitwa związana z danym świętym, przeznaczona na mszę w dzień jego uroczystości. [przypis edytorski]

proprium (łac.) — właściwość. [przypis edytorski]

propter (…) de Republica merita (łac.) — z powodu zasług dla Rzeczypospolitej. [przypis edytorski]

propter magnam gloriam tuam (łac.) — bo wielka jest chwała twoja (cytat ze śpiewu liturgicznego Gloria in excelsis Deo, Chwała na wysokości Bogu). [przypis edytorski]

propter vitam vitae perdere causas (łac.) — ze względu na życie utracić powody, by żyć. [przypis edytorski]

proskrypcja (z łac.) — wyrok śmierci bez sądu. [przypis edytorski]

prospectus (łac.) — widok. [przypis edytorski]

prospekt (z łac.) — widok. [przypis edytorski]

protegować (z łac.) — tu: ochraniać, bronić. [przypis edytorski]

protekcja (daw., z łac. protectio) — osłona, opieka. [przypis edytorski]

protekcja (z łac.) — ochrona. [przypis edytorski]

protektor (z łac.) — opiekun, obrońca. [przypis edytorski]

protektorat (z łac. protectio: osłona) — forma zależności politycznej, w której państwo posiadające własny ustrój znajduje się pod kontrolą obcego, silniejszego państwa (protektora), prowadzącego jego sprawy zewnętrzne, np. politykę zagraniczną i gospodarczą. [przypis edytorski]

protektorka (z łac.) — opiekunka, obrończyni. [przypis edytorski]

Protunkowy Podatek (z łac. pro tunc: na teraz) — podatek tymczasowy, doraźny, wprowadzany w celu natychmiastowego zasilenia skarbu i liczący się na poczet zamierzonych podatków stałych. [przypis edytorski]

prout de jure venerit (łac.) — jak to wynika z prawa. [przypis edytorski]

proverbiorum (łac.) — forma D. lm: przysłów. [przypis edytorski]

proverbium (łac.) — powiedzenie, przysłowie. [przypis edytorski]

proverbium (łac.) — przysłowie. [przypis edytorski]

Providus Trokim de villa Philipowce, nobilis Iwan Philipowski subditus recognovit (łac.) — roztropny Trokim z Filipowic, poddany szlachcica Iwana Filipowskiego, zeznał. [przypis edytorski]

proweniencja (z łac.) — pochodzenie. [przypis edytorski]

prowent (z łac.) — dochód. [przypis edytorski]

prowent (z łac. proventus: dochód) — dochód, zysk; tu: miejsce, w którym rozdzielano dochód z folwarku (i wydawano pracownikom ordynarię). [przypis edytorski]

prowizja (z łac.) — tu: zapas żywności, prowiant. [przypis edytorski]

prowizja (z łac.) — tu: zapas żywności, prowiant. [przypis edytorski]

prowizorium (z łac.) — stan tymczasowy, przejściowy. [przypis edytorski]

prudentia et vigilantia (łac.) — przezorność i czujność. [przypis edytorski]

prurigo (łac.) — przewlekły liszaj pospolity; potocznie świerzb. [przypis edytorski]

pryncypalny (daw., z łac.) — najważniejszy, główny. [przypis edytorski]

pryncypia (z łac.) — zasady. [przypis edytorski]

pryncypilarny (z łac.) — pryncypalny; główny, naczelny. [przypis edytorski]

prywacja (z łac. a. z fr.) — pozbawienie, ograniczenie. [przypis edytorski]

prywacja (z łac.; przest.) — obywanie się bez czegoś; wyrzeczenie. [przypis edytorski]

przeddyluwialny a. predyluwialny (z łac.) — przedpotopowy. [przypis edytorski]

przeperswadować (z łac.) — przekonać kogoś. [przypis edytorski]

przeprocesować (z łac. procedo: postępować, odnosić skutek) — tu: przeprowadzić. [przypis edytorski]

przycytować (z łac. cito) — przytoczyć. [przypis edytorski]

Pseudodiphterithis (łac.) — pseudo dyfteryt, czyli rzekoma błonica, choroba podobna do błonicy. [przypis edytorski]

publica opera (łac.) — budynki użyteczności publicznej. [przypis edytorski]

publice (łac.) — publicznie. [przypis edytorski]

publici iuris (łac.) — tu: publicznie dostępna. [przypis edytorski]

publicum (łac.) — publiczność. [przypis edytorski]

publicum (łac.) — zgromadzeni, ogół. [przypis edytorski]

publikum (z łac.) — publika, publiczność, słuchacze. [przypis edytorski]

pudenda origo (łac.) — wstydliwe pochodzenie; haniebne źródła itp. [przypis edytorski]

pudor (łac.) — wstyd. [przypis edytorski]

pueritia (łac.) — dzieciństwo; dziecinność. [przypis edytorski]

pugilares (z łac. pugillares: tabliczka) — portfel. [przypis edytorski]

puginał (z łac. pugio) — także starop.: tylec; daw. broń sieczna, miniaturowy miecz; sztylet. [przypis edytorski]

Pulcher hymnus Dei homo immortalis (łac.) — piękny hymn ludzki dla nieśmiertelnego Boga; egzystencja ludzka jest hymnem na cześć Boga (cytat z Laktancjusza, chrześcijańskiego pisarza i retora z III–IV w. n.e.). [przypis edytorski]

pulcher (łac.) — piękny. [przypis edytorski]

pulchrum cum bellico (łac.) — piękno z walecznością. [przypis edytorski]

pulchrum est paucorum hominum (łac.) — piękno jest dla nielicznych. [przypis edytorski]

pulchrum est paucorum hominum (łac.) — piękno jest (istnieje) dla niewielu ludzi. [przypis edytorski]

pulvis (łac.) — proch, proszek. [przypis edytorski]

puncta (łac.) — punkty. [przypis edytorski]

puncti (łac.) — punkty; tu jako termin techniczny: punkty sporne. [przypis edytorski]

punctum (łac.) — punkt. [przypis edytorski]

punktów ekwinokcjalny (z łac.) — punkt zrównania dnia z nocą. [przypis edytorski]

purgans (łac.) — oczyszczający; uniewinniający; przeczyszczający. [przypis edytorski]

purytanie (z łac. puritas: czystość) — wyznawcy purytanizmu, ruchu religijno-społecznego w XVI i XVII-wiecznej Anglii, dążącego do zwiększenia czystości doktrynalnej Kościoła anglikańskiego oraz propagującego wstrzemięźliwy tryb życia. W 1640 zdominowali Izbę Gmin w parlamencie, uchwalili szereg ustaw ograniczających władzę królewską, co doprowadziło do wojny domowej zwanej rewolucją angielską, zakończonej zwycięstwem parlamentarzystów pod przywództwem Olivera Cromwella, publiczną egzekucją króla Karola I Stuarta i ogłoszeniem Anglii republiką (1649). [przypis edytorski]

purytanin (z łac. puritas: czystość) — wyznawca purytanizmu, ruchu religijnego dążącego do zwiększenia czystości doktrynalnej Kościoła anglikańskiego oraz propagującego wstrzemięźliwy tryb życia; także: człowiek skrajnie przywiązany do zasad, w szczególności moralnych. [przypis edytorski]

purytanin (z łac. puritas: czystość) — wyznawca purytanizmu, ruchu religijnego dążącego do zwiększenia czystości doktrynalnej Kościoła anglikańskiego oraz propagującego wstrzemięźliwy tryb życia; także: człowiek skrajnie przywiązany do zasad, w szczególności moralnych. [przypis edytorski]

purytanin (z łac. puritas: czystość) — wyznawca purytanizmu, ruchu religijno-społecznego w XVI i XVII-wiecznej Anglii dążącego do zwiększenia czystości doktrynalnej Kościoła anglikańskiego oraz propagującego wstrzemięźliwy tryb życia; także: człowiek skrajnie przywiązany do zasad, w szczególności moralnych. [przypis edytorski]

purytanizm (z łac. puritas: czystość) — ruch religijno-społeczny dążący w XVI–XVII w. do zwiększenia czystości doktrynalnej Kościoła anglikańskiego oraz propagujący surowe zasady moralne i obyczaje; prześladowani w kraju od 1620 purytanie osiedlali się w koloniach angielskich w Ameryce Północnej, w których stali się dominującą przez stulecie grupą ludności. [przypis edytorski]

purytanizm (z łac. puritas: czystość) — ruch religijno-społeczny dążący w XVI–XVII w. do zwiększenia czystości doktrynalnej Kościoła anglikańskiego oraz propagujący surowe zasady moralne i obyczaje; przen.: rygorystyczność, surowość zasad moralnych. [przypis edytorski]

purytanizm (z łac. puritas: czystość) — ruch religijno-społeczny w XVI i XVII-wiecznej Anglii, dążący do zwiększenia czystości doktrynalnej Kościoła anglikańskiego oraz propagujący wstrzemięźliwy tryb życia. W 1640 purytanie zdominowali Izbę Gmin w parlamencie, uchwalili szereg ustaw ograniczających władzę królewską, co doprowadziło do wojny domowej zwanej rewolucją angielską, zakończonej zwycięstwem parlamentarzystów pod przywództwem Olivera Cromwella, publiczną egzekucją króla Karola I Stuarta i ogłoszeniem Anglii republiką (1649). [przypis edytorski]

putrefactio mundi (łac.) — zgnilizna świata. [przypis edytorski]