Przypisy

Byron, Georges (1788–1824) — jeden z największych poetów angielskich, czołowy przedstawiciel romantyzmu. [przypis edytorski]

Byron, Georges (1788–1824) — poeta, czołowy przedstawiciel angielskiego romantyzmu; zwolennik europejskich ruchów niepodległościowych. [przypis edytorski]

Byron, Georges Gordon (1788–1824) — poeta, czołowy przedstawiciel angielskiego romantyzmu; zwolennik europejskich ruchów niepodległościowych. [przypis edytorski]

Byron, John (1723–1786) — brytyjski oficer marynarki i odkrywca; wysłany z misją na Atlantyk i Pacyfik, opłynął świat (1764–1766); relacja z tej podróży ukazała się drukiem pt. Voyage round the world, in his Majesty's ship the Dolphin, commanded by the Honourable Commodore Byron, in which is contained, a faithful account of the several places, people, plants, animals, &. seen on the voyage, and, among other particulars, a minute and exact description of the streights of Magellan, and of the gigantic people called Patagonians, together with an accurate account of seven islands lately discovered in the South Seas (Podróż dookoła świata na statku Jego Królewskiej Mości Delfin, dowodzonym przez szanownego komandora Byrona, w której zawarta jest wierna relacja o wielu miejscach, ludziach, roślinach, zwierzętach etc., widzianych podczas podróży, oraz między innymi szczegółowy i dokładny opis Cieśniny Magellana i gigantycznego ludu zwanego Patagończykami, wraz z dokładnym opisem siedmiu niedawno odkrytych wysp na Morzu Południowym). [przypis edytorski]

Byron, właśc. George Gordon Byron (1788–1824) — znany jako lord Byron; angielski poeta i dramaturg; większość utworów Byrona posiada powikłaną i nie do końca jasną fabułę, dla której charakterystyczne są gwałtowne zwroty akcji i niedomówienia; typ bohatera bajronowskiego to samotny, zbuntowany przeciw światu indywidualista, dumny i mściwy, który pod pozorem cynizmu kryje cierpienie i melancholię. [przypis edytorski]

byronowski — taki jak u romantycznych bohaterów buntujących się przeciwko panującemu porządkowi społecznemu, typowych dla twórczości George'a Byrona (1788–1824). [przypis edytorski]

Byrsa a. Bosra — fenicka nazwa Kartaginy, oznaczająca „królewski zamek”; istnieje także bajeczna etymologia, wywodząca tę nazwę od gr. słowa oznaczającego skórę, co wiąże się z legendą, że Dydona kupiła tyle ziemi pod swoją nową siedzibę w płn. Afryce, ile objąć może skóra wołu (por. kupiwszy ziemi tyle, ile się zamyka byrsą), jednak sprytna królowa poleciła pociąć skórę na wąskie rzemienie i opasać nimi odpowiednią dla założenia miasta przestrzeń. [przypis edytorski]

Byrsa — cytadela nadmorska w staroż. Kartaginie, zniszczona w 146 r. p.n.e. podczas trzeciej wojny punickiej przez Rzymian. [przypis edytorski]

byss — cienka, kosztowna tkanina lniana, używana na szaty dla dostojników. [przypis edytorski]

bystro (starop.) — szybko, prędko. [przypis edytorski]

bystro — tu: stromo. [przypis edytorski]

bystrość Augustyna z moralnością Grzegorza, głębokość myśli Hieronima z pięknym stylem Ambrożego — Augustyn z Hippony (354–430): filozof i teolog chrześcijański, polemista, czołowy autorytet teologii, jeden z tzw. ojców oraz doktorów Kościoła; Grzegorz z Nazjanzu (ok. 330–390): patriarcha Konstantynopola, doktor Kościoła, słynny ze swoich mów; Hieronim ze Strydonu (ok. 347–420): tłumacz Biblii na łacinę, autor komentarzy biblijnych i polemicznych pism teologicznych; Ambroży z Mediolanu (ok. 339–397): ojciec i doktor Kościoła, autor licznych traktatów teologicznych. [przypis edytorski]

bystrość (starop.) — tu: popędliwość; nadmierna szybkość w działaniu. [przypis edytorski]

bystroumny — sprytny, przemyślny. [przypis edytorski]

bystrszy (daw.) — bardziej bystry; szybszy. [przypis edytorski]

bystry (daw.) — szybki, zwinny. [przypis edytorski]

bystry — szybki. [przypis edytorski]

bystry — szybki; tu: stromy. [przypis edytorski]

bystry — tu: stromy. [przypis edytorski]

bystry — tu: szybki, prędki. [przypis edytorski]

bystry — tu: szybki. [przypis edytorski]

bystrze (daw.) — bystro, spostrzegawczo, inteligentnie. [przypis edytorski]

bystrzejszy — tu: szybszy. [przypis edytorski]

bystrzyk (Ocypus) — obecnie: zbójca. [przypis edytorski]

bystrzyna — odcinek rzeki lub potoku, charakteryzujący się bardzo szybkim nurtem (szybszym od średniej prędkości całego cieku). [przypis edytorski]

Byszewski, Arnold Anastazy (1740–1800) — generał lejtnant wojsk koronnych, ostatni adiutant króla Augusta Poniatowskiego. [przypis edytorski]

byś miał — słowa 'byś miał' dodane przez Cylkowa, nie ma ich w oryginale. [przypis edytorski]

Byście niesfornym stanęli oporem — abyście stawili opór tym, którzy okażą się niesforni (tj. nie podporządkują się wydanemu nakazowi). [przypis edytorski]

byśmy równo na to przyśli — byśmy równocześnie do tego doszli. [przypis edytorski]

byśmy się byli nie jęli (starop.) — konstrukcja daw. czasu zaprzeszłego, wyrażającego czynność wcześniejszą od pozostałych czynności i stanów zapisanych w czasie przeszłym prostym; znaczenie: gdybyśmy [wcześniej] nie zabrali się za co; gdybyśmy [wcześniej] nie wzięli się za co. [przypis edytorski]

byśwa byli (gw.) — byście byli. [przypis edytorski]

byśwa (gw.) — byśmy. [przypis edytorski]

bytność — tu: wizyta. [przypis edytorski]

Bytom — być może Bytów, gród na Pomorzu. [przypis edytorski]

Bytom — tu: Bytom Odrzański w płn. części Dolnego Śląska, 20 km od Głogowa. [przypis edytorski]

bywa mi czczo — sens: odczuwam wewnętrzną pustkę; od czczy — pusty, bezcelowy. [przypis edytorski]

bywać (daw.) — udzielać się towarzysko; uczęszczać na przyjęcia i imprezy (premiery teatralne, koncerty itp.), na których spotyka się elita towarzyska. [przypis edytorski]

Bywaj! (daw.) — Do mnie!; Chodźcie tu! itp. [przypis edytorski]

bywaj (daw.) — przybywaj, chodź. [przypis edytorski]

bywaj (daw.) — przybywaj. [przypis edytorski]

Bywaj dziewczę zdrowe… — utwór bywa też tytułowany: Pożegnanie. [przypis edytorski]

Bywaj mi zdrów, kraju kochany! — pierwszy wers wiersza Pożegnanie Child Harolda, parafrazy z G. Byrona, w tłumaczeniu A. Mickiewicza. [przypis edytorski]

bywają rozmowy — w wyd. z 1816 r.: dzieją się umowy. [przypis edytorski]

bywajcież (daw.) — konstrukcja z partykułą -że skróconą do -ż; znaczenie: bywajcie zatem, bywajcie więc (pozdrowienie na pożegnanie). [przypis edytorski]

bywał (…) farysem — tu: człowiekiem mającym wyższe aspiracje i ideały; aluzja do popularnego wiersza Karola Balińskiego (1817–1864) pt. Farys-wieszcz (1844), zaczynającego się od słów: „O, i ja niegdyś byłem farysem”; farys: muzułmański jeździec, zawodowy wojownik, rycerz; postać walecznego, niezależnego farysa do literatury polskiej wprowadził Adam Mickiewicz kasydą na cześć emira Tadż-ul-Fechra (tj. Wacława Rzewuskiego) pt. Farys. [przypis edytorski]

bywał u gubernatora — tzn. u carskiego urzędnika stojącego na czele guberni (prowincji), podlegającego bezpośrednio cesarzowi; bywanie u carskiego gubernatora kompromitowało Polaka w oczach patriotów. [przypis edytorski]

Bywałem kiedyś dawno w Łodzi… Jeszcze przed wojną… — mowa o pierwszej wojnie światowej; przed jej wybuchem miasto Łódź należało do zaboru rosyjskiego. [przypis edytorski]

bywały (daw.) — obyty w świecie, doświadczony. [przypis edytorski]

Bywały nawet i takie niewiasty w tym rodzie, które wychodząc za obcych książąt, zwijały w palcach przy weselnych ucztach szerokie tasaki żelazne — chodzi prawdopodobnie o Cymbarkę, córkę księcia Ziemowita IV. [przypis edytorski]

bywszaja (ros.) — była, dawna. [przypis edytorski]

bywszy (daw. forma) — dziś: będąc. [przypis edytorski]

bywszy (daw. forma) — dziś imiesłów przysł. współcz.: będąc. [przypis edytorski]

bywszy — daw. imiesłów przysł. od: być. [przypis edytorski]

bywszy (starop. forma) — dziś imiesłów przysł.: będąc. [przypis edytorski]

bzdura (daw.) — o dziecku: trzpiotek, głuptasek. [przypis edytorski]

bzdurstwo (daw.) — bzdura, głupstwo, drobiazg. [przypis edytorski]

bzdury o pomniejszaniu wielkości i o „życiu ułatwionym” — chodzi o zarzuty w stosunku do Boy'a jako autora zbioru felietonów o twórcach literatury polskiej (m.in. o Mickiewiczu, Żmichowskiej, Fredrze) zebranych w tomach: Brązownicy (1930) i Obrachunki Fredrowskie (1934) oraz artykułów o tematyce obyczajowej zebranych w tomach: Dziewice konsystorskie (1929) i Piekło kobiet (1930); atakowali Boy'a m. in. Jan Emil Skiwski w artykule Życie ułatwione („Wiadomości Literackie” nr 47/1931), Karol Irzykowski w książce Beniaminek (1932) i in.; „pomniejszanie wielkości” oznaczać miało „szarganie świętości narodowych” i sprowadzanie uznanych, sławnych postaci do ich indywidualnego, ludzkiego wymiaru (zwracanie uwagi na ich małostki), zaś „życie ułatwione” było określeniem odnoszącym się głównie do poglądów obyczajowych Boy'a, który wraz z Ireną Krzywicką prowadził walkę piórem o wprowadzenie sensownego prawa dotyczącego rozwodów i aborcji oraz propagował edukację na rzecz świadomego macierzyństwa. [przypis edytorski]

bzdycyć się a. bzdyczyć się — dąsać się. [przypis edytorski]

bzdyczyć się — dąsać się. [przypis edytorski]

bździna (daw.) — gazy, pierdnięcie. [przypis edytorski]

C. Carew — w oryginale ang.: Carisbrook Carew. [przypis edytorski]

C'en est trop (fr.) — Tego już za wiele. [przypis edytorski]

C'est assez drôle (fr.) — to dosyć zabawne. [przypis edytorski]

C'est atrocé (fr.) — to okropne. [przypis edytorski]

c'est à prendre ou à laisser (fr.) — można to przyjąć lub zostawić (pominąć). [przypis edytorski]

c'est beau (fr.) — to pięknie. [przypis edytorski]

C'est bien, allez Vous reposer (fr.) — Dobrze, niech pan idzie odpocząć. [przypis edytorski]

c'est bien ça (fr.) — to jest to; właśnie tak. [przypis edytorski]

C'est bien (fr.) — W porządku. [przypis edytorski]

C'est bien, partez! (fr.) — Dobrze, ruszaj. [przypis edytorski]

C'est bien vrai, Lénore (fr.) — to prawda, Lenoro. [przypis edytorski]

C'est ca! Le prince Calmuc!…. (fr.) — Otóż to! Książę Kałmuk! [przypis edytorski]

C'est canaille (fr.) — to kanalia. [przypis edytorski]

C'est ce qu'il y a de mieux, mon Officier (fr.) — Ten jest najlepszy, panie oficerze. [przypis edytorski]

C'est comme cela que maman faisait, n'est-ce pas, monsieur? (fr.) — Tak robiła mama, prawda, proszę pana? [przypis edytorski]

C'est compris. Nous sommes bien par delà du bien et du mal (fr.) — To zrozumiałe. Jesteśmy daleko poza dobrem i złem. [przypis edytorski]

C'est convenu! N'est-ce pas? (fr.) — Zgoda! Nieprawdaż? [przypis edytorski]

c'est de la canaille (fr.) — to są kanalie; należą do rodzaju kanalii. [przypis edytorski]

c'est de plus grand chic (fr.) — jest najszykowniejszy. [przypis edytorski]

c'est diable! (fr.) — to diabelska sprawa! [przypis edytorski]

C'est drôle ça, n'est-ce pas? (fr.) — To zabawne, prawda? [przypis edytorski]

c'est drôle (fr.) — to zabawne. [przypis edytorski]

c'est du dernier ridicule (fr.) — to chyba największy absurd (jaki słyszałem). [przypis edytorski]

C'est du guignon! Rien de plus — To pech! Nic więcej! [przypis edytorski]

C'est fini, fini à jamais! Je ne veux plus vous voir! Où suis-je? Chez qui? (fr.) — Wszystko skończone, skończone na zawsze! Nie chcę pana więcej widzieć! Gdzie ja jestem? U kogo? [przypis edytorski]

C'est fini (fr.) — to jest koniec. [przypis edytorski]

C'est fini (fr.) — to koniec. [przypis edytorski]

C'est funambulesque! (fr.) — To dziwaczne! [przypis edytorski]

C'est ici, oui, oui… (fr.) — To tutaj, tak, tak. [przypis edytorski]

C'est idiot (fr.) — to idiota. [przypis edytorski]

c'est inconcevable! (fr.) — to niepojęte! [przypis edytorski]

c'est incroyable — to niewiarygodne. [przypis edytorski]

c'est indigne! (fr.) — to niegodne!; tak się nie godzi! [przypis edytorski]

c'est juste (fr.) — słusznie, racja. [przypis edytorski]

C'est juste (…) te défie (fr.) — Słusznie, w tej grze każdy ma swoją połowę: on jest uczony, a ja diabeł z rzemiosła. Byłem jego nauczycielem i jestem z tego dumny. Czy wiesz więcej od nas? Mów, wyzywam cię. [przypis edytorski]

c'est l'amour qui a fait cela (fr.) — miłość to uczyniła. [przypis edytorski]

c'est la lune (fr.) — to jest księżyc. [przypis edytorski]

C'est la révolution qui a donné à ces gens tout celà (fr.) — To rewolucja dała tym ludziom to wszystko. [przypis edytorski]

C'est la vie! (fr.) — Takie życie! [przypis edytorski]

C'est la vie (fr.) — to jest życie. [przypis edytorski]