Przypisy

dobywać (daw.) — wyjmować. [przypis edytorski]

dobywać (starop.) — zdobywać. [przypis edytorski]

dobywać — wydobywać, wyciągać. [przypis edytorski]

docent (docens, docentis, łac.) — uczony, uczący. [przypis edytorski]

docent prywatny, niem. Privatdozent — w kulturze niemieckiej doktor habilitowany nieopłacany przez uczelnię. [przypis edytorski]

docerać (gw.) — docucić. [przypis edytorski]

Doch, guter Freund, die Zeit kommt auch heran… (niem.) — Lecz zanim, przyjacielu, służba ma się zacznie, / chodźmy cośkolwiek wypić i najeść się smacznie (słowa Mefistofelesa z dramatu Goethego Faust, część pierwsza, tłum. E. Zegadłowicz). [przypis edytorski]

dochcip — właśc. dowcip, tj. rozum. [przypis edytorski]

dochodny — dziś popr.: dochodowy. [przypis edytorski]

dochodząc aż do — u Cylkowa: 'aż po wejście do'; uzasadnienie korekty: hebr. בֹּאֲכָה (boacha): ‘idąc na, w kierunku na’ jest wskazaniem kierunku, nie ma tu mowy o ‘wejściu’. [przypis edytorski]

dochodzić kogo (starop.) — doganiać kogo. [przypis edytorski]

dochodzić — tu: dojrzewać. [przypis edytorski]

dochodzić — tu: podchodzić. [przypis edytorski]

dochrapać się (pot.) — osiągnąć coś trudem, z wysiłkiem. [przypis edytorski]

dociekać — tu: dochodzić (od: ciec). [przypis edytorski]

docieki — neol. skrót od: dociekania; domysły. [przypis edytorski]

docierać (daw.) — tu: napadać, atakować. [przypis edytorski]

docierać na coś (daw.) — godzić w coś, atakować coś, nacierać na coś. [przypis edytorski]

Doctor Marianus (łac.) — uczony teolog szczególnie poświęcający się kultowi Marii. [przypis edytorski]

doctor medicinae et chirurgiae (łac.) — doktor medycyny i chirurgii. [przypis edytorski]

Doctoris Doctorum (łac.) — doktora doktorów (sens: nauczyciela nauczycieli). [przypis edytorski]

Doctoris maximi (łac.) — doktora największego. [przypis edytorski]

Doctors' Commons a. College of Civilians — działające w Londynie stowarzyszenie prawników (którego historia sięgała co najmniej 1511 r.) zajmujących się prawem cywilnym, zwyczajowym i kanonicznym; posiadało ono budynki (od 1567, w pobliżu Katedry Św. Pawła oraz przy Paternoster Row), w których członkowie stowarzyszenia mieszkali i pracowali, a także mogli korzystać z ogromnej biblioteki; tam też odbywały się sprawy sądowe. Członkami stowarzyszenia mogły zostać osoby, które uzyskały tytuł doktora prawa cywilnego na Uniwersytecie w Oksfordzie lub Cambridge i zostały dopuszczone do adwokatury przez Dziekana Arches (urzędnika Sądu Apelacyjnego podlegającego arcybiskupowi Canterbury); członkami zarządu (fellows) mogli zostać czynni już adwokaci-członkowie zarekomendowani oraz wybrani przez aktualnych członków Doctors' Commons; członkowie stowarzyszenia praktykowali w sądach kościelnych, Trybunale Duchownym oraz Sądzie Admiralicji, uczestniczyli także w sądach arbitrażowych dotyczących prawa międzynarodowego. Możliwość funkcjonowania tego rodzaju ciała wynikała stąd, że angielskie prawo zwyczajowe rozwijało się w zasadzie niezależnie od prawa rzymskiego (a więc inaczej niż w państwach kontynentalnych Europy), lecz niektóre wyspecjalizowane sądy stosowały prawo cywilne bazujące na prawodawstwie rzymskim: miało to zastosowanie m.in. do sądów kościelnych, których praktyka nie zmieniła się nawet po zwycięstwie angielskiej reformacji (obowiązującym pozostało prawo kanoniczne kościoła katolickiego), ale także do sądów admiralicji. Adwokaci przygotowujący się do praktyki w tych sądach uczyli się prawa kanonicznego przed reformacją i prawa rzymskiego po reformacji właśnie na Oksfordzie i w Cambridge, a praktyka sądownicza i adwokacka była podzielona podobnie jak samo prawo zwyczajowe. Od 1768 stowarzyszenie zajmowało się także nauczaniem prawa (jako College of Doctors of Law); przy koledżu funkcjonowało także trzydziestu czterech „proktorów”, których obowiązki przypominały te właściwe radcom prawnym. Stowarzyszenie zostało rozwiązane w 1858 r. w konsekwencji uchwalenia ogólnokrajowych aktów prawnych dotyczących urzędowego uwierzytelniania testamentów oraz spraw matrymonialnych, poprzedzających Judicare Act z 1873 r. ustanawiający jeden sąd najwyższy dla wszystkich wcześniejszych rodzajów prawodawstwa. Ostatni budynek pozostający w posiadaniu Doctors' Commons, znajdujący się w pobliżu Knightrider Street, został sprzedany w 1865 r. [przypis edytorski]

doczesna intrata — natychmiastowy, krótkoterminowy dochód. [przypis edytorski]

doczesnem — daw. forma N. lp r.n.; dziś popr: doczesnym. [przypis edytorski]

doczesny — tu: przejściowy, czasowy. [przypis edytorski]

doczesny — tu: sprawujący urząd tylko przez określony czas. [przypis edytorski]

doczesny — tu: trwający tylko przez jakiś czas; chwilowy; czasowy. [przypis edytorski]

doczesny — związany z życiem ziemskim; przemijający. [przypis edytorski]

dodaszli — jeśli dodasz (czasownik z partykułą pytajną -li). [przypis edytorski]

dodawa — dziś 3 os.lp.: dodaje. [przypis edytorski]

dodawa — dziś popr.: dodaje. [przypis edytorski]

dodawa (starop. forma) — dodaje. [przypis edytorski]

dodejcie (gw.) — dodajcie, dajcie. [przypis edytorski]

Dodek — Adolf Dymsza, właśc. Adolf Bagiński (1900–1975) aktor kabaretowy, filmowy i teatralny. [przypis edytorski]

Dodona — miasto w Epirze, jeden z ośrodków kultu Zeusa. [przypis edytorski]

Dodona — miasto z wyrocznią, należące tu do państwa Helenusa. [przypis edytorski]

Dodona — miejscowość w płn.-zach. Grecji, w Epirze, w starożytności ośrodek kultu Zeusa, słynny z najstarszej wyroczni greckiej, gdzie wróżono z szumu liści świętego dębu. [przypis edytorski]

Dodona — wyrocznia w Epirze, gdzie wróżono z szumu liści świętego dębu. [przypis edytorski]

dodowolnyj soboj i mirom (ros. додовольный собой и миром) — zadowolony z siebie i świata. [przypis edytorski]

dodzierać — nosić zużyte ubrania. [przypis edytorski]

Döblin, Alfred (1878–1957) — niemiecki prozaik i eseista, autor m.in. powieści Berlin Alexanderplatz: dzieje Franciszka Biberkopfa (1929); od 1935 r. na emigracji, powrócił do Niemiec po wojnie. [przypis edytorski]

Döden (duń.) — śmierć. [przypis edytorski]

Döller — prawdopodobnie: Anton Döller (1831–1912), oficer armii austriackiej, publicysta, działacz społeczny na terenie Spiszu o wybitnych zasługach w dziedzinie turystyki tatrzańskiej; współzałożyciel Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego w 1873 r. [przypis edytorski]

doga — suka (w ogóle) a. samica psów rasy dog. [przypis edytorski]

dogaressa (wł.) — małżonka doży, najwyższego urzędnika Republiki Weneckiej. [przypis edytorski]

dogaressa (wł.) — małżonka doży, najwyższego urzędnika Republiki Weneckiej. [przypis edytorski]

dogarezza, właśc. dogaressa (wł.) — małżonka doży, najwyższego urzędnika Republiki Weneckiej. [przypis edytorski]

dogmat — twierdzenie pewne, uznawane przez Kościół za objawione przez Boga. [przypis edytorski]

dogoda — dogadzanie. [przypis edytorski]

dogonim — dziś popr. forma 2 os. lm cz.przysz.: dogonimy. [przypis edytorski]

dogryzki — docinki. [przypis edytorski]

doigts de faune (fr.) — palce fauna. [przypis edytorski]

doinka (gw.) — doniczka, naczynie. [przypis edytorski]

doinka (gw.) — naczynie do dojenia; doniczka. [przypis edytorski]

dojąć (daw.) — dotknąć, ubóść; dokuczyć. [przypis edytorski]

dojąd (starop.) — dokąd; póki. [przypis edytorski]

dojdziem — dziś popr. forma: dojdziemy. [przypis edytorski]

dojemny (daw.) — dojmujący, dotkliwy. [przypis edytorski]

dojena (gw.) — dotknęła. [przypis edytorski]

dojeść komuś — dokuczyć komuś. [przypis edytorski]

dojeść komuś — dokuczyć; tu: forma 3.os.lp.r.n. dojadło: dokuczyło. [przypis edytorski]

dojeżdżacz (daw.) — członek służby łowieckiej, osoba ścigająca z chartami i ogarami zwierzynę podczas polowania. [przypis edytorski]

dojmować (starop.) — dokuczać, przeszywać; ból mu dojmował, por. dziś: dojmujący ból. [przypis edytorski]

dojmować (starop.) — dokuczać, przeszywać; por. dziś: dojmujący ból. [przypis edytorski]

dojmowałli go (daw.) — konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy go dojmował (tzn. czy go przejmował, czy mu doskwierał). [przypis edytorski]

dojnica — naczynie na mleko. [przypis edytorski]

dojrzała sprawa — prawdop. dobre przygotowanie (od daw. sprawić, czyli przygotować). [przypis edytorski]

dojrzały w wulkanach nadsekwańskich lawy — przen. chodzi o wrzenie przedrewolucyjne (nad Sekwaną nie ma wulkanów w sensie dosłownym, geologicznym). [przypis edytorski]

dojrzeć — tu: dopilnować. [przypis edytorski]

dojrzenie — tu: dolność widzenia. [przypis edytorski]

dojrzyjcie — tu: doglądnijcie, przypilnujcie. [przypis edytorski]

Dojrzym wnet dziewki — dojrzymy wnet dziewkę; dostrzeżemy dziewczynę. [przypis edytorski]

dojrzyż (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; znaczenie: dojrzyjże, dojrzyj (tj. przypilnuj) koniecznie. [przypis edytorski]

dojść do lat (daw.) — osiągnąć odpowiedni wiek. [przypis edytorski]

dojść — tu: podejść. [przypis edytorski]

dojść — tu: podejść, zbliżyć się. [przypis edytorski]

dojść — tu w znaczeniu: podejść. [przypis edytorski]

dojźrzeć (starop. forma) — dojrzeć; spostrzec. [przypis edytorski]

dok Alberta — jeden z trzech XIX-wiecznych basenów portowych w Londynie, ukończony w 1880. [przypis edytorski]

dok — basen portowy. [przypis edytorski]

dok — basen portowy (służący również m.in. do budowy i remontu statków). [przypis edytorski]

dokazać (daw.) — dokonać. [przypis edytorski]

dokazać — osiągnąć cel. [przypis edytorski]

dokazać (ros. dokazat') — udowodnić. [przypis edytorski]

dokazać — tu: sprawić. [przypis edytorski]

dokazatielstwo (ros.) — dowód. [przypis edytorski]

dokazować (daw.) — dokazywać; tu: dokonywać znacznych czynów. [przypis edytorski]

dokazować (starop. forma) — dziś: dokazywać. [przypis edytorski]

dokazować (starop. forma) — dziś popr.: dokazywać. [przypis edytorski]

dokazował — dziś popr.: dokazywał. [przypis edytorski]

dokąd znikła — popr.: gdzie znikła. [przypis edytorski]

dokądciś (daw., gw.) — dokądś, w jakieś miejsce. [przypis edytorski]

dokładać się (daw.) — radzić się. [przypis edytorski]

dokoczyła (starop. forma) — dokuczyła. [przypis edytorski]

dokolny — dziś: dookolny; znajdujący się dookoła, rozciągający się wokół. [przypis edytorski]

dokolny (rzad.) — otaczający. [przypis edytorski]

Dokoluśka — dookoła. [przypis edytorski]

dokoła obegnał — otoczył wojskami. [przypis edytorski]

dokoła pod obiegającym czworobok placu korytarzem zaczynało być gwarno, porozświecały się kawiarnie i czekano muzyki przez wojskową kapelę z Czechów zwykle (w owych czasach) złożoną, wykonywanej tu w wieczór — cytat z noweli Cypriana Kamila Norwida pt. Menego. Wtrącenie w owych czasach pochodzi od Stefana Grabińskiego. [przypis edytorski]