Przypisy

dopótyś — skrót od: dopóty jesteś; do tego momentu jesteś. [przypis edytorski]

doprawdy byłoby przeczuleniem dopatrywać się w nich jakiejś ujmy dla osób skądinąd czcigodnych i otoczonych powszechnym szacunkiem — w tym miejscu kończy się treść podana w wydaniu źródłowym jako przypis. [przypis edytorski]

Doprawdy, w ciągu tych ośmiu lat, Kraków dużo przeżył. — tu w tekście umieszczono ilustrację z podpisem: Wiatr nad Krakowem (rys. Iwo Gall, z „Abdery”). [przypis edytorski]

dopros (z ros. допрос) — przesłuchanie. [przypis edytorski]

dopytać się czego (daw.) — znaleźć co. [przypis edytorski]

dopytywać się — wedle midrasza poszła spytać o radę w domu nauki u Szema, zob. Raszi do 25:22. [przypis edytorski]

dorada — dziś popr.: rada. [przypis edytorski]

dorada — gat. ryby. [przypis edytorski]

dorada — ryba morska o srebrzystym kolorze. [przypis edytorski]

dorada — tu: rada. [przypis edytorski]

doradców — tak również w wyd. 1829 i 1830; zapewne powinno być: doradów, tj. porad. [przypis edytorski]

doradzca (daw.) — doradca. [przypis edytorski]

doradzca — dziś popr.: doradca. [przypis edytorski]

doradźca — dziś popr. forma: doradca. [przypis edytorski]

Dorant, Walery, Alcest — postacie z komedii Moliera (odpowiednio: Mieszczanin szlachcicem, Skąpiec, Mizantrop) [przypis edytorski]

doraźny — tu: natychmiastowy. [przypis edytorski]

Doré, Gustave (1832–1883) — francuski grafik, rysownik, malarz i rzeźbiarz; autor ilustracji do scen biblijnych oraz wydań książkowych m.in. Boskiej komedii Dantego; jego styl charakteryzuje się realizmem, a zarazem ekspresją wyrazu w duchu romantycznym. [przypis edytorski]

Doręczałem (…) te listy (…) i otrzymywałem opłatę pocztową — w XIX w. w niektórych krajach nadawca mógł wysłać list, za który opłatę pocztową uiszczał listonoszowi odbiorca. [przypis edytorski]

Dorgelès, Roland, właśc. Roland Lecavelé (1886–1973) — fr. pisarz; najbardziej znany z książki Le Croix de bois (1919, Drewniane krzyże), zbioru opowiadań o I wojnie światowej, napisanych na podst. własnych przeżyć. [przypis edytorski]

Doria, Andrea (1466–1560) — włoski admirał i polityk Republiki Genui; w 1528 wyzwolił Genuę spod wpływów francuskich i ustanowił republikę, stając na jej czele; wierny stronnik króla Hiszpanii Karola V, znakomity dowódca floty, sławny z walk z korsarzami muzułmańskimi i flotą osmańską Hayreddina Barbarossy i jego oficerów; w 1535 dowodził połączoną flotą genueńsko-hiszpańską, która zdobyła dla Hiszpanii Tunis. [przypis edytorski]

Dorian Gray — bohater powieści Oscara Wilde'a Portret Doriana Graya, piękny młodzieniec, który oglądając swój portret, dał się przekonać, że piękno i zmysłowe spełnienie są jedynymi rzeczami, o jakie warto zabiegać, i wypowiedział życzenie sprzedania własnej duszy, żeby zamiast niego starzała się i szpetniała twarz na obrazie. Jego życzenie zostało spełnione, Dorian Gray prowadził amoralne życie, stawał się coraz bardziej rozwiązły i okrutny, a twarz na portrecie cały czas starzała się i oszpecała pod wpływem każdego występku. [przypis edytorski]

dorking — rasa kur ozdobnych wyhodowana w Wlk. Brytanii. [przypis edytorski]

dorme sur mon oreiller (fr.) — śpi na mojej poduszce; qu'un: że jakiś (spójnik z rodzajnikiem). [przypis edytorski]

Dormesko — nazwisko znaczące, utworzone od czas. oznaczającego spanie w językach romańskich: fr. i hiszp. dormir, wł. dormire. [przypis edytorski]

dormez tout espoir (fr.) — porzućcie wszelką nadzieję; w tłumaczeniu na fr. początek napisu nad bramą piekła w Boskiej komedii Dantego: w oryg. lasciate ogni speranza, voi ch'entrate (porzućcie wszelką nadzieję wy, którzy tu wchodzicie). [przypis edytorski]

dormitorium — sala sypialna w klasztorach itp. instytucjach. [przypis edytorski]

dormitorium — sypialnia w klasztorze, zakładzie wychowawczym lub internacie. [przypis edytorski]

Dorn powtórzył z solą barową doświadczenia wykonane przez Rutherforda nad tlenkiem toru (…) — „Abhandlungen der Naturforschenden Gesellschaft” Halle, czerwiec 1900 [przypis edytorski]

doroczy — coroczny. [przypis edytorski]

Doroszenko — hetman ukraiński w latach 1665–1676. [przypis edytorski]

dorośli spostrzegają komary, podczas gdy dzieci codziennie muszą łykać wielbłądy dorosłych — nawiązanie do Ewangelii św. Mateusza (Mt 23,24). [przypis edytorski]

Dorotea, właśc. Dorothea (gr., łac., niem.) — Dorota. [przypis edytorski]

Dorowie — lud grecki mówiący dialektem doryckim, który jako ostatnia fala migracji greckich zasiedlił Peloponez, część wysp jońskich i Dorydę w płd.-zach. Azji Mniejszej. [przypis edytorski]

dorozumieć się czego — dziś: zrozumieć co. [przypis edytorski]

dorozumieć się (daw.) — domyślić się, zrozumieć. [przypis edytorski]

dorozumieć się — domyślić się. [przypis edytorski]

dorozumiewać się (daw.) — domyślać się. [przypis edytorski]

dorozumiewać się — domyślać się. [przypis edytorski]

dorozumiewać się (pot.) — domyślać się. [przypis edytorski]

dorożka na gumach — dorożka na kołach obciągniętych gumą. [przypis edytorski]

dorożka na gumach — dorożki, pełniące rolę dzisiejszych taksówek, dzieliły się na dwie kategorie w zależności od budowy ich kół: starsze miały koła z metalu, więc tocząc się po bruku hałasowały i trzęsły, a nowsze i bardziej luksusowe jeździły na kołach z gumy. Opony pneumatyczne wynaleziono w 1846 r., a do masowej produkcji weszły w końcu XIX w. [przypis edytorski]

dorożkarzów — dziś popr. forma D.lm: dorożkarzy. [przypis edytorski]

dorównywa — dziś: dorównuje. [przypis edytorski]

dorównywa — dziś popr.: dorównuje. [przypis edytorski]

dorównywam — dziś popr. forma: dorównuję. [przypis edytorski]

dorównywują — dziś: dorównują. [przypis edytorski]

dorpacki — od nazwy miasta w Estonii Dorpat (dziś: Tartu). [przypis edytorski]

dorprofsoż — regionalny oddział związku zawodowego kolejarzy. [przypis edytorski]

Dorszówna — córka Dorsza; daw. forma nazwiska kobiecego. [przypis edytorski]

Dory — Dorowie, ostatnia fala migracji greckich (ok. 1100 p.n.e.). [przypis edytorski]

dorycka kolumna (archit.) — kolumna w staroż. stylu doryckim architektury, w jakim zbudowano m.in. świątynię Partenon na Akropolu w Atenach; kolumny doryckie w przeciwieństwie do ozdobnych kolumn innych popularnych stylów starożytnych (koryncki, joński) zakończone były u góry głowicami o prostym kształcie okrągłej, spłaszczonej „poduszki”. [przypis edytorski]

dorycka kolumna (archit.) — kolumna z prostym wykończeniem, wykonana zgodnie z zasadami porządku doryckiego, czyli jednego ze starożytnych stylów architektonicznych, charakteryzującego się monumentalizmem i surowością. [przypis edytorski]

dorycka, nie jońska (…) ani frygijska, ani lidyjska (…) harmonia — siedmiostopniowe skale muzyczne używane w staroż. Grecji; ich nazwy pochodzą się od nazw plemion i ludów, których temperamenty miały odpowiadać poszczególnym tonacjom (zob. Platon, Państwo, ks. X); skalę dorycką, nazwaną od plemienia Dorów, do którego należeli m.in. Spartanie, uważano za poważną i wzmacniającą charakter. [przypis edytorski]

dorycka skala (muz.) — jedna z trzech bazowych skal muzycznych używanych w starożytnej Grecji; jej nazwa pochodzi od plemienia Dorów; zbudowana w kierunku opadającym, zaczynająca się od dźwięku E. [przypis edytorski]

doryckie — tu w znaczeniu ogólnym: greckie. [przypis edytorski]

doryckim czy też korynckim portykiem — portyk: popularny w staroż. architekturze greckiej i rzymskiej rodzaj otwartej frontowej części budowli z rzędem kolumn wspierających dach; dorycki i koryncki: antyczne style architektoniczne, wykształcone w Grecji, przejęte przez Rzymian; w Stanach Zjednoczonych budynki rządowe zbudowano w stylu klasycyzmu, odwołującym się do tradycji greckiej i rzymskiej. [przypis edytorski]

doryjski — dziś popr.: dorycki. [przypis edytorski]

Doryna — garderobiana Marianny, córki Orgona. [przypis edytorski]

dorzecznemi — daw. forma N. i Msc. lm przymiotników r.ż. i r.n.; dziś tożsama z r.m.: dorzecznymi. [przypis edytorski]

dorżliśmy — popr. forma 1 os. lm: dorżnęliśmy. [przypis edytorski]

dosadził — tu: dorzucił, dodał. [przypis edytorski]

dosiąc — dziś: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiąc — dziś por.: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiąc (starop.) — dziś popr. forma: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiąc (starop. forma) — dziś: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiąc (starop. forma) — dziś popr.: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiądz — dziś: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiądz — dziś popr.: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiągł — dziś częściej: dosięgnął. [przypis edytorski]

dosiągnąć (daw. forma) — dziś: dosięgnąć. [przypis edytorski]

dosiągszy (starop. forma) — dziś popr. forma imiesłowu przysł. uprzedniego: dosięgnąwszy. [przypis edytorski]

dosić — dość, dosyć. [przypis edytorski]

dosić — dość. [przypis edytorski]

dosiekali — kończyli kosić. [przypis edytorski]

dosięże (daw.) — dosięgnie. [przypis edytorski]

dosięże — dziś: dosięgnie a. osiągnie. [przypis edytorski]

dosięże — dziś: dosięgnie. [przypis edytorski]

Dositheos (I w.) — przywódca religijny Samarytan, często uważany za gnostyka; podobno był uczniem Jana Chrzciciela i nauczycielem Szymona Maga. [przypis edytorski]

doskonaleście postąpił — doskonale postąpiliście. [przypis edytorski]

doskonałość peryklejska — chodzi o doskonałość sztuki powstającej w Atenach za rządów Peryklesa (495–429 p. n. e.), który przyczynił się do budowy Partenonu i Propylei, a także rozbudowy Pireusu, otaczał przyjaźnią i wsparciem Fidiasza, Anaksagorasa, Sofoklesa i Herodota; mówi się o wieku Peryklesowskim jako o okresie rozkwitu kulturalnego Aten. [przypis edytorski]

doskonne — dozgonne; trwające aż do skonania. [przypis edytorski]

doskwierzyć (daw.) — dokuczyć. [przypis edytorski]

doskwirczyć — dziś: doskwierać. [przypis edytorski]

dosłownie „Herr”, bez „mein” — przyjętą w jęz. niem. uprzejmą formą grzecznościową jest „mein Herr” (dosł: mój panie). [przypis edytorski]

dossier (fr.) — zbiór dokumentów dotyczących jakiejś osoby lub sprawy. [przypis edytorski]

dostać (daw.) — dotrzymać pola w walce, wytrzymać. [przypis edytorski]

dostać (daw.) — tu: sięgnąć i wyjąć; wydobyć. [przypis edytorski]

dostać (daw.) — tu: wydobyć, wyciągnąć. [przypis edytorski]

dostać (daw.) — tu: wydostać, wydobyć, wyciągnąć. [przypis edytorski]

dostać (daw.) — wystarczyć. [przypis edytorski]

dostać — dosięgnąć. [przypis edytorski]

dostać dyscypliny — dostać cięgi, baty; zostać pobitym. [przypis edytorski]

dostać języka — dowiedzieć się; zdobyć informacje. [przypis edytorski]

dostać (…) języka — dowiedzieć się; zdobyć informacje. [przypis edytorski]

dostać języka — wypytać. [przypis edytorski]

dostać języka — wypytać się, dowiedzieć się. [przypis edytorski]

dostać komuś — sprostać komuś, dorównać komuś. [przypis edytorski]

dostać odkosza (daw.) — oświadczyć się i nie zostać przyjętym. [przypis edytorski]

dostać (starop.) — tu: dobyć (miecza). [przypis edytorski]

dostać szpady na kogoś — dobyć szpady. [przypis edytorski]