Przypisy

kołtun — zbity kłąb splątanych i pozlepianych brudem włosów na głowie. [przypis edytorski]

kołtuneria (pogard.) — zbiorowość ludzi zacofanych, ciemnych i nietolerancyjnych; także: mentalność i postawa właściwe takim ludziom. [przypis edytorski]

kołtuństwo (pogard.) — zbiorowość ludzi zacofanych, ciemnych i nietolerancyjnych; także: mentalność i postawa właściwe takim ludziom. [przypis edytorski]

kołupać (daw., reg.) — łupać, stukać. [przypis edytorski]

koły (daw.) — dziś forma N.lm: kołami. [przypis edytorski]

koły — dziś popr. forma N.lm: kołami. [przypis edytorski]

koły serdcie bołyt (z ukr.) — kiedy serce boli. [przypis edytorski]

koły (starop. forma) — dziś popr. N.lm: kołami. [przypis edytorski]

koły (starop. forma) — kołami. [przypis edytorski]

koły (ukr.) — kiedy. [przypis edytorski]

koły (z ukr.) — kiedy. [przypis edytorski]

Koły Zaporożci paniw pobyły (ukr.) — Skoro Zaporożcy panów pobili. [przypis edytorski]

Koły Żyd śpiwaje, koły wyn hołodny (z gw. ukr.) — kiedy Żyd śpiewa, to znaczy, że jest głodny. [przypis edytorski]

Kołyb ja kotoroho w łob — gdybym tak którego w łeb. [przypis edytorski]

Kołyb jeho trastia mordowała! (z ukr.) — Żeby go cholera wzięła! [przypis edytorski]

kołyby buw Lach, to by buw oreł (z ukr.) — gdyby był Polak, to by był orzeł. [przypis edytorski]

kołycha — dziś popr. forma: kołysze. [przypis edytorski]

kołychała (gw.) — kołysała. [przypis edytorski]

Kołyma — rzeka w azjatyckiej części Rosji. [przypis edytorski]

kołysałem się w środku naszej sypialni jak trumna Mahometa w Kaabie — według dawnych legend trumna proroka Mahometa w Medynie unosi się w powietrzu, bez żadnego oparcia; Kaaba to świątynia i sanktuarium w Mekce, najważniejsze miejsce święte islamu. [przypis edytorski]

kołysan — forma skrócona od: kołysany. [przypis edytorski]

kołysasz — dziś popr.: kołyszesz. [przypis edytorski]

kom her (jid.) — chodź tu. [przypis edytorski]

Kom mit (niem.) — [Idziesz] z nami. [przypis edytorski]

Kom Ombo – rolnicze miasto na południu Egiptu, słynące ze stojącej tam świątyni. [przypis edytorski]

koma (daw.) — przecinek. [przypis edytorski]

koma (daw.) — tu: przecinek. [przypis edytorski]

koma — przecinek; chodzi dalej o okresy zdania, jego logiczne części. [przypis edytorski]

Komalcis — popr. Kamalsis (ros. Камалсис), rzeka w azjatyckiej części Rosji, prawy dopływ rzeki Sym. [przypis edytorski]

Komancze — agresywne plemię Indian z Ameryki Północnej. [przypis edytorski]

komanderówka — w gwarze obozowej: rodzaj komanda, grupa więźniów pracująca poza terenem obozu. [przypis edytorski]

komandir krasnawo pojezda (ros.) — komendant czerwonego pociągu. [przypis edytorski]

komandir połka (ros.) — komendant pułku. [przypis edytorski]

komandir (ros.) — dowódca wojskowy. [przypis edytorski]

komandirowka (ros.) — zlecenie wyjazdu, delegacja służbowa; tu: oddzielna placówka głównego obozu pracy przymusowej. [przypis edytorski]

komando — w gwarze obozowej: grupa więźniów obozu koncentracyjnego wykonujących pracę przymusową. [przypis edytorski]

komando — w gwarze obozowej: w obozie koncentracyjnym grupa więźniów, wykonujących pracę przymusową. [przypis edytorski]

komando — w gwarze obozowej: zgrupowanie więźniów na czas pracy w drużynę roboczą. [przypis edytorski]

komando Wagner — chodzi prawdopodobnie o komando (grupę więźniów wyznaczonych do wykonania konkretnej pracy) pracujące dla firmy Wagner, budującej drogi obozowe. [przypis edytorski]

komando (z niem.) — drużyna robocza, złożona z więźniów obozu. [przypis edytorski]

Komandoführer (niem.) — dowódca komanda więźniarskiego. [przypis edytorski]

komandoführer (z niem.) — szef komanda więźniarskiego. [przypis edytorski]

komandor Eugeniusz Pławski (1895–1972) — oficer Marynarki Wojennej, przed wojną dowodził m.in. Dywizjonem Okrętów Podwodnych, w latach późniejszych pełnił także funkcję dowódcy ORP „Piorun” i ORP „Dragon”, od 1944 do 1945 szef sztabu Kierownictwa Marynarki Wojennej. Służbę zakończył w stopniu komandora. Po wojnie na emigracji w Kanadzie. [przypis edytorski]

Komandor — postać z legendy o Don Juanie, sewilskim uwodzicielu. Wg jednej z wersji (podanie doczekało się wielu interpretacji tak literackich, jak i operowych) Komandor zginął z ręki Don Juana, w pojedynku o honor córki, Donny Anny. Zmarłemu wystawiono posąg, potem dla żartu wezwany przez Don Juana na ucztę. Zaproszona figura przybyła i zabrała uwodziciela do piekła. [przypis edytorski]

Komandor — postać z legendy o Don Juanie. Według jednej z wersji (podanie doczekało się wielu interpretacji tak literackich, jak i operowych) Komandor zginął z ręki Don Juana, w pojedynku o honor córki, Donny Anny. Zmarłemu wystawiono posąg, potem dla żartu wezwany przez Don Juana na ucztę. Zaproszona figura przybyła i zabrała uwodziciela do piekła. [przypis edytorski]

komandor Św. Ludwika — osoba odznaczona Orderem Świętego Ludwika drugiej klasy (komandoria), nadawanym za zasługi wojenne. [przypis edytorski]

komandoria a. komturia — jednostka administracyjna w zakonach rycerskich. [przypis edytorski]

komandoria — komandoria a. krzyż komandorski; drugi stopień orderów wielostopniowych. [przypis edytorski]

komandoria — order drugiego stopnia. [przypis edytorski]

komar Culex pipiens — komar pospolity (komar brzęczący), obok widliszka, najbardziej rozpowszechniony komar na terenie Polski. [przypis edytorski]

Komarow, Wissarion Wissarionowicz (1838–1907) — ros. publicysta, redaktor; pułkownik armii ros., monarchista, zagorzały zwolennik idei zjednoczenia Słowian pod patronatem Rosji; współpracownik Murawjowa, redaktor dziennika „Russkij Mir”; uczestnik wojny serbsko-tureckiej, podczas której otrzymał stopnień generała armii serbskiej; po powrocie do Rosji wydawał własne pisma: „Swiet”, „Zwiezda”, „Russkij wiestnik”. [przypis edytorski]

komary (Tipulidae) — obecnie: koziułkowate lub komarnice, rodzina dużych, wysmukłych owadów. [przypis edytorski]

komaryński, właśc. kamarinskaja — bardzo szybki rosyjski taniec ludowy. [przypis edytorski]

komat (muz.) — bardzo drobna, trudna do uchwycenia różnica między dźwiękami niemal tej samej wysokości. [przypis edytorski]

komatule — rodzaj morskich bezkręgowców należących do szkarłupni, pokrojem przypominających gwiazdy. [przypis edytorski]

kombatant (daw.) — wojownik, żołnierz. [przypis edytorski]

kombatant — tu dosł. z fr. combattant: towarzysz broni. [przypis edytorski]

kombinacja — tu daw.: jednoczęściowa bielizna damska, majtki połączone z koszulką na ramiączkach. [przypis edytorski]

kombineza — dziś: kombinezon. [przypis edytorski]

kombinezka (daw.) — jednoczęściowa bielizna damska, halka przedłużona doszytymi szortami. [przypis edytorski]

Komedia Francuska a. Teatr Francuski — paryski teatr założony w 1680 r.; znany z tego, że wystawiał klasyczne fr. komedie, a jego patronem był Molier. [przypis edytorski]

Komedia Francuska — Comédie-Française, francuski teatr narodowy. [przypis edytorski]

Komedia Francuska (fr. Comédie-Française) — francuski teatr narodowy znajdujący się w Paryżu. [przypis edytorski]

Komedia ludzka — cykl powieści i opowiadań francuskiego pisarza Honoriusza Balzaka składający się z ponad 130 utworów, pokazujący życie społeczne, polityczne i obyczajowe we Francji od czasów rewolucji francuskiej do rządów Ludwika Filipa, pisany w latach 1829–1848. [przypis edytorski]

Komedia ludzka — cykl powieści i opowiadań, których autorem jest Honoré de Balzac (1799–1850). [przypis edytorski]

Komedia omyłek — farsowa w stylu sztuka Williama Shakespeare'a (w oryg. Comedy of Errors) powstała w l. 1592–1594. [przypis edytorski]

Komedia Włoska (fr. Comédie-Italienne) — paryski teatr, gdzie grywano sztuki i opery włoskie. [przypis edytorski]

komediant (daw.) — aktor; tu: pogardliwe określenie aktora. [przypis edytorski]

komediant — daw. pogardliwie o aktorze. [przypis edytorski]

komediantko — ze względy na rytm czytamy ten wyraz tak, by miał 5 sylab (komedyjantko). [przypis edytorski]

komedię napisać chciałem — Gałczyński napisał w Berlinie trójaktową komedię Muzeum Willimsa, nie była jednak grana ani publikowana, a jej rękopis zaginął w czasie wojny. [przypis edytorski]

komendancki — należący do komendanta; tak nazywano Józefa Piłsudskiego w międzywojniu. [przypis edytorski]

Komendant — Józef Piłsudski (1867–1935), dowódca wojskowy, działacz niepodległościowy i socjalistyczny, w czasie I wojny światowej organizator Legionów, naczelnik państwa po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w roku 1918, wycofał się z polityki w roku 1922, by w 1926 przejąć władzę w wyniku tzw. przewrotu majowego. [przypis edytorski]

komendant obozu — komendantem obozu w latach 1940–1943 był SS-Obersturmbannführer Rudolf Höß; kolejni funkcjonariusze SS pełniący tę funkcję to: Obersturmbannführer Arthur Liebehenschel w l. 1943–1944 oraz Sturmbannführer Richard Baer w l. 1944–1945. [przypis edytorski]

komentarz do Diophanta — komentarz do Arytmetyki Diofantosa (215–299), działającego w Aleksandrii wybitnego gr. matematyka, który zajmował się metodami rozwiązywania równań algebraicznych. [przypis edytorski]

Komentarze Cezara — Juliusz Cezar jest autorem dwóch monografii hist. zwanych Komentarzami (łac. Commentarii): O wojnie galijskiej i O wojnie domowej. Dotyczą one dwóch kampanii wojennych, w których sam brał udział. [przypis edytorski]

Komentarze — tu zapewne: Commentarii belli civilis (O wojnie domowej), niedokończone pamiętniki Juliusza Cezara z wojny przeciwko Pompejuszowi i senatowi. [przypis edytorski]

komeraż (daw.) — intryga, plotka. [przypis edytorski]

komeraż (daw.) — złośliwa plotka, obgadywanie. [przypis edytorski]

komeraż (daw.) — złośliwa plotka. [przypis edytorski]

komers a. komersz (z łac. commercium) — uroczyste spotkanie członków korporacji akademickiej, połączone z bankietem i tańcami. [przypis edytorski]

komers — studenckie przyjęcie, zabawa. [przypis edytorski]

komersant (z ros.) — handlowiec. [przypis edytorski]

komersz a. komers (z niem. kommers, łac. commercium) — tradycyjne, uroczyste spotkanie korporacji studenckiej. [przypis edytorski]

komes — dostojnik dworski bądź zarządca okręgu. [przypis edytorski]

komes — tu raczej w znaczeniu „możny rycerz” niż jako urząd. [przypis edytorski]

kometa grożący — dziś r.ż.: kometa grożąca. [przypis edytorski]

Kometa — opowiadanie zainspirowane pojawieniem się komety Halleya wiosną 1910. Wzbudziło ono powszechny niepokój z powodu przewidywanego znacznego zbliżenia się komety do Ziemi oraz wykrycia w jej warkoczu cyjanu, silnie trującego gazu. [przypis edytorski]

kometa — w dawnej polszczyźnie wyraz ten występował w rodzaju męskim. [przypis edytorski]

komicje a. komicja (łac. comitia) — w starożytnym Rzymie zgromadzenia ludu, które w okresie republiki wybierały urzędników oraz uchwalały ustawy (leges). [przypis edytorski]

komiega a. komięga (daw.) — statek używany przez flisaków do spławiania zboża: pozbawiony masztów, czworoboczny i dość obszerny środek transportu rzecznego; krypa. [przypis edytorski]

komiega a. komięga — flisacki statek bez masztu, obsługiwany za pomocą wioseł, używany od XVI do XIX w., dostosowany do żeglugi po płytkich wodach. [przypis edytorski]

komiega a. komięga — flisacki statek rzeczny, pozbawiony masztu, poruszany za pomocą wioseł, używany od XVI do XIX w. [przypis edytorski]

komięga — flisacki statek rzeczny, pozbawiony masztu, poruszany za pomocą wioseł, używany od XVI do XIX w. [przypis edytorski]

komięga (przestarz.) — starop. wiosłowy statek rzeczny. [przypis edytorski]

komięga — statek wiosłowy używany do transportu towarów. [przypis edytorski]

komiliton (przestarz.) — kolega. [przypis edytorski]

komiliton — towarzysz, wspólnie walczący. [przypis edytorski]

komiliton (z łac., daw.) — towarzysz broni. [przypis edytorski]

komiliton (z łac., przestarz.) — towarzysz broni. [przypis edytorski]