Przypisy

mniemać — uważać, przypuszczać, sądzić. [przypis edytorski]

Mniemał (…) być olbrzymem (daw. składnia) — sądził, że jest olbrzymem. [przypis edytorski]

mniemał (…) królów — sądził, że widzi królów. [przypis edytorski]

mniemał mieć korzyść (daw. składnia) — sądził, że będzie miał korzyść. [przypis edytorski]

mniemanie — opinia. [przypis edytorski]

mniemanie — pogląd, opinia; mniemać: uważać, przypuszczać, sądzić. [przypis edytorski]

mniemanie — tu: opinia. [przypis edytorski]

mniemany (daw.) — fałszywy. [przypis edytorski]

mniemany — uważany za kogoś bądź za coś, zwykle błędnie. [przypis edytorski]

mniemaszli go (…) niedołężnym — konstrukcja z partykułą -li o znaczeniu wzmacniającym i pytajnym; inaczej: czy mniemasz, że jest niedołężny; czyż mniemasz (sądzisz, przypuszczasz, uważasz go za). [przypis edytorski]

mniemaszli — konstrukcja z partykułą -li; inaczej: czy mniemasz. [przypis edytorski]

mniemaszli — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -li; znaczenie: czy mniemasz. [przypis edytorski]

mnieś przedał (daw.) — mnie sprzedałeś. [przypis edytorski]

mnieś (…) udzielił (daw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: mnie udzieliłeś. [przypis edytorski]

mnieście (…) pokonali — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: mnie pokonaliście. [przypis edytorski]

mnież — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż. [przypis edytorski]

mnież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż, o funkcji pytajnej; znaczenie: czy mnie. [przypis edytorski]

mnież — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy mnie. [przypis edytorski]

mnież odmówicie — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; czy mnie odmówicie, czyż mnie odmówicie. [przypis edytorski]

mnież to przystoi (daw.) — konstrukcja z partykułą -że skróconą do -ż w funkcji wzmacniającej i pytającej; znaczenie: czy to mnie przystoi. [przypis edytorski]

mnież to trzeba (daw.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że skróconą do -ż; znaczenie: mnie właśnie trzeba. [przypis edytorski]

mnima (starop. forma) — mniema; sądzi. [przypis edytorski]

mnisi nitryjscy — od IV w. zamieszkujący tereny wokół Jezior Sodowych, zwane też pustynią nitryjską, na zach. od Delty Nilu, kilkadziesiąt km na płd. od Aleksandrii (ob. dolina Wadi an-Natrun). [przypis edytorski]

mniski (daw.) — zakonny, mniszy. [przypis edytorski]

Mniszchówna Maryna, właśc. Marianna Mniczech (ok. 1588–1615) — caryca Rosji, koregentka (osobno koronowana) Dymitra Samozwańca I (ok. 1581–1606). Córka wojewody sandomierskiego, Jerzego Mniszcha i Jadwigi z Tarłów; jej dziad Mikołaj przybył do Polski z Królestwa Czech. Na mocy kontraktu zawartego w 1604 r. między jej ojcem a Dymitrem, miała zostać żoną tegoż w razie zdobycia przezeń tronu rosyjskiego. Kiedy 30 czerwca 1605 r. Dymitr Samozwaniec I objął władzę, Maryna wyruszyła do Moskwy, po drodze, w Krakowie, 27 listopada 1605 r. zawarłszy z Dymitrem ślub per procura. 18 maja 1606 r. w Moskwie została koronowana na carycę w Soborze Uspieńskim na Kremlu oraz zawarła ślub z Dymitrem w obrządku bizantyjskim. Kiedy 27 maja 1606 r. w wyniku zamachu stanu jej mąż został zamordowany, a carem został Wasyl IV Szujski (1552–1612), Maryna początkowo uciekła do obozu polskiego, a następnie wraz z ojcem została uwięziona w Jarosławiu jako zakładniczka. W 1608 r. uwolniona na mocy rozejmu między carem Rosji a królem Rzeczpospolitej, z namowy ojca nie powróciła jednak do kraju, lecz 20 września w obozie wojskowym w Tuszynie „rozpoznała swego męża” w Dymitrze Samozwańcu II i przyłączyła się do II Dymitriady. Działania polityczno-wojskowe podjęte przez stronę polską pozostawiły wkrótce Marynę samej sobie: po klęsce pod Kłuszynem bojarzy zawarli umowę z hetmanem Żółkiewskim umowę, uznając kandydaturę królewicza Władysława Wazę na cara Rosji w zamian za pomoc wojsk polskich w odparciu oblężenia Moskwy przez zaciężne siły Samozwańca II. Na wieść o tym porozumieniu Dymitr Samozwaniec II zbiegł do Kaługi nad Oką, gdzie 21 grudnia 1610 r. został zastrzelony w saniach przez kierującego się zemstą za wcześniejsze uwięzienie i biczowanie Tatara, Piotra Urusowa. Maryna, która w 1611 r. urodziła syna Dymitra Samozwańca II, Iwana, zdecydowała się nie wracać do Rzeczypospolitej i bronić swych praw do tronu Rosji (teraz już przeciw królowi polskiemu). Związała się z atamanem Kozaków dońskich, Iwanem Zaruckim, utworzyła z nim państwo kozackie w rejonie płd. dorzecza Wołgi ze stolicą w Astrachaniu i stamtąd prowadziła wojnę z Rosją, dążąc do osadzenie swego syna na tronie carów. W 1613 r. przez sobór ziemski wybrał na cara Michała I Romanowa oraz na mocy uchwały odmówił wszelkich praw do tronu Marynie i jej synowi. Wobec buntu wojska, jaki wybuchł w Astrachaniu w maju 1614 r., Zarucki wraz z Maryną i Iwanem Dymitrowiczem musieli uciekać, jednak zostali pojmani. Z rozkazu cara Michała I w publicznej egzekucji w Moskwie Zarucki został wbity na pal, a trzyletni Iwan Dymitrowicz powieszony; Marynę więziono do wiosny 1615 r. w baszcie kremla w Kołomnie, gdzie zmarła (prawdopodobnie skrytobójczo zamordowana). [przypis edytorski]

Mniszech, Maryna (1588–1615) — żona i współregentka Dymitra Samozwańca I, współpracowała też z jego następcą. [przypis edytorski]

mniszek (biol.) — rodzaj roślin z rodziny astrowatych, z których najbardziej znany jest mniszek pospolity (Taraxacum officinale), powszechnie nazywany dmuchawcem. [przypis edytorski]

mniszek, w oryg.: dandelion (biol.) — rodzaj roślin z rodziny astrowatych, z których najbardziej znany jest mniszek pospolity (Taraxacum officinale), powszechnie nazywany dmuchawcem. [przypis edytorski]

mniszy (daw.) — dawna forma, obecnie: mnisi. [przypis edytorski]

mniszy (starop. forma) — mnisi. [przypis edytorski]

mnodzy — liczni. [przypis edytorski]

mnogich chrześcian z niewoli w rękach Żydów wykupując — w oryg. łac. multos christianos de servitute Judaeorum suis facultatibus redimebat. [przypis edytorski]

mnogie (…) świadki (daw.) — dziś popr. forma M. lm: mnodzy (tj. liczni) świadkowie. [przypis edytorski]

mnogimi umu swojego oczyma (z ukr.) — licznymi oczami swego rozumu. [przypis edytorski]

mnogo — dużo, wiele. [przypis edytorski]

mnóstwo do mówienia — dziś: mnóstwo do omówienia. [przypis edytorski]

Mnóstwo ich; tyle, co liści i kwiatów na drzewach na wiosnę — Iliada II 468 (o oddziałach greckich gotowych do walki na równinie pod Troją). [przypis edytorski]

mnóztwo — popr.: mnóstwo. [przypis edytorski]

mo (gw.) — ma. [przypis edytorski]

mo (gw.) — ma. [przypis edytorski]

Moab — starożytna kraina położona na wschodnim brzegu Morza Martwego zamieszkiwana przez lud Moabitów, podbita przez Izraelitów pod wodzą króla Dawida. Wg tradycji biblijnej lud Moabitów wywodzi się od potomków Lota i jego starszej córki (Rdz 19,37). [przypis edytorski]

Moab — starsza córka, która była bardziej bezwstydna, nazwała syna Moab, od hebr. מֵאָב (meaw) 'z ojca', młodsza zaś bardziej skromna, nazwała syna powściągliwie Ben Ami od hebr. בֶּן עַמִּי 'syn mojego ludu', zob. Raszi do 19:37. [przypis edytorski]

Moabici — lud semicki zamieszkujący położoną na wschód od Morza Martwego krainę Moab. [przypis edytorski]

Moabici — lud zamieszkujący starożytną krainę na wschodnim brzegu Morza Martwego; podbity przez Izraelitów pod wodzą króla Dawida. Wg tradycji biblijnej lud Moabitów wywodzi się od potomków Lota i jego starszej córki (Rdz 19,37). [przypis edytorski]

Moabici — starożytny lud zamieszkujący Moab, krainę nad Morzem Martwym. [przypis edytorski]

Moabit — tak nazywano więzienie, które mieściło się w berlińskiej dzielnicy Moabit. [przypis edytorski]

Moabit — więzienie w Berlinie. [przypis edytorski]

mob (ang.) — tłum, tłuszcza. [przypis edytorski]

mob (z ang.) — motłoch, tłuszcza, hałastra. [przypis edytorski]

Mobil — rzeka uchodząca do Zat. Meksykańskiej ok. 100 km na zach. od zatoki Pensacola i 400 km od Florydy. [przypis edytorski]

Mobilis in mobili (łac) — ruchome w ruchomym. [przypis edytorski]

moc — bardzo dużo. [przypis edytorski]

Moc Boga Israela —«Nie oznacza to, że ołtarz został nazwany „Bóg Israela” […] lecz: Ten, który jest Mocą, czyli Bóg, on jest moim Bogiem, a moje imię to: Israel», zob. Raszi do 33:20. [przypis edytorski]

moc (daw., gw.) — mnóstwo, bardzo dużo. [przypis edytorski]

moc (daw., gw.) — tu: mnóstwo, bardzo dużo. [przypis edytorski]

moc robotnika — dziś popr.: moc (tj. mnóstwo) robotników. [przypis edytorski]

moc swoję (daw.) — dziś popr. forma: moc swoją. [przypis edytorski]

moc — tu: bardzo dużo. [przypis edytorski]

moc — tu: dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]

moc — tu: mnóstwo, bardzo dużo. [przypis edytorski]

mocanie — daw. skrót od zwrotu grzecznościowego: mości panie, waszmość panie. [przypis edytorski]

mocarstwowcy — chodzi o środowiska młodych konserwatystów popierających Piłsudskiego i jego obóz polityczny, skupione wokół Związku Pracy Mocarstwowej, pisma „Myśl Mocarstwowa” i „Bunt Młodych”. Odwoływali się do idei Polski Jagiellońskiej. [przypis edytorski]

mocarstwy — dziś popr. forma N. lm: mocarstwami. [przypis edytorski]

mocarzyć kogo — utwierdzać kogo w sile, dawać komu moc. [przypis edytorski]

mocą — siłą; tu: przemocą, na siłę. [przypis edytorski]

moccoletti a. moccoli — z wł.: świece; z okazji ostatniego dnia karnawału odbywała się świąteczna gra polegająca na wzajemnym zdmuchiwaniu świec (wygrywała osoba, której najdłużej udało się utrzymać swój płomień). [przypis edytorski]

mocen (daw., gw.) — zdolny; mający moc, zdolność czynienia czegoś. [przypis edytorski]

mocen (daw., gw.) — zdolny; mający moc, zdolność czynienia czegoś. [przypis edytorski]

mocen (daw.) — mocny, tu w znaczeniu: może; wszechmogący. [przypis edytorski]

mocen — daw. w języku prawniczym: władny, zdolny do czegoś. [przypis edytorski]

mocen (daw.) — zdolny; mający moc, zdolność czynienia czegoś. [przypis edytorski]

mocen jest (daw.) — jest w stanie. [przypis edytorski]

Moch (gw.) — Rosjanin. [przypis edytorski]

Mochnacki, Maurycy (1803–1834) — działacz i publicysta polit., teoretyk romantyzmu polskiego, uczestnik i kronikarz powstania listopadowego. [przypis edytorski]

Mochnacki, Maurycy (1803–1834) — działacz polityczny, uczestnik powstania listopadowego, autor książki Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831; teoretyk romantyzmu, swoje przemyślenia na ten temat zawarł w dziele O duchu i źródłach poezji w Polszcze; pianista. [przypis edytorski]

Mochnacki, Maurycy (1803–1834) — działacz polityczny, uczestnik powstania listopadowego, autor książki Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831; teoretyk romantyzmu, swoje przemyślenia na ten temat zawarł w dziele O duchu i źródłach poezji w Polszcze; pianista. [przypis edytorski]

Mochnacki, Maurycy (1803–1834) — pianista, działacz polityczny, uczestnik powstania listopadowego, autor książki Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831; teoretyk romantyzmu, swoje przemyślenia na ten temat zawarł w dziele O duchu i źródłach poezji w Polszcze. [przypis edytorski]

Mochnacki, Maurycy (1803–1834) — polski działacz i publicysta polityczny oraz filozof. [przypis edytorski]

Mochnacki, Maurycy (1803–1834) — polski działacz i publicysta polityczny, pianista, uczestnik i kronikarz powstania listopadowego. [przypis edytorski]

Mochnacki, Maurycy (1804–1834) — wybitny krytyk literacki i publicysta, przedstawiciel romantyzmu, członek Sprzysiężenia Piotra Wysockiego i uczestnik powstania listopadowego; po jego wypadku znalazł się na emigracji, gdzie dalej publikował, zmarł z przyczyn naturalnych (najprawdopodobniej wskutek wylewu) w Auxerre we Francji. Autor m.in. prac: O duchu i źródłach poezji w Polszcze (1825), O literaturze polskiej w wieku dziewiętnastym (1830), Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831 (wyd. Paryż 1834). [przypis edytorski]

mocium panie (daw.) — zniekształcona forma grzecznościowego „miłościwy panie”. [przypis edytorski]

mocna pastylka — trucizna. [przypis edytorski]

mocnić (starop.) — wzmacniać; tu 3.os.lm, mocnili: umacniali (przekopy i wieże). [przypis edytorski]

mocnić — wzmacniać. [przypis edytorski]

mocnie — dziś popr.: mocno. [przypis edytorski]

mocniejszem — daw. forma N. i Msc. lp przymiotników r.n.; dziś tożsama z r.m.: mocniejszym. [przypis edytorski]

mocnoś podejrzan (daw.) — jesteś mocno podejrzany. [przypis edytorski]

mocował się (…) jak Jakub z Aniołem — Jakub, biblijny patriarcha z Księgi Rodzaju, syn Izaaka i Rebeki, walczył z tajemniczą nadludzką istotą (Bogiem lub aniołem), która wyłamała mu biodro, ale go nie zwyciężyła (Rdz 32, 25–29). [przypis edytorski]

Mocquet, Jean (1576–ok. 1617) — francuski podróżnik i aptekarz królewski; odbył sześć długich podróży morskich i podjął próbę opłynięcia Ziemi, najprawdopodobniej w celu zebrania okazów roślin i zwierząt dla króla Henryka IV. [przypis edytorski]

mocy czterystu koni — dawniej moc wyrażano w koniach mechanicznych (KM), jednostce wymyślonej w celu porównania mocy maszyn parowych z koniem. Jeden koń mechaniczny to ok. 735 watów. [przypis edytorski]

mocy (starop. forma) — dziś B.lm r.ż.: moce. [przypis edytorski]

moczar a. moczary — teren podmokły, bagnisty. [przypis edytorski]

moczar — bagnisty teren. [przypis edytorski]

moczar — podmokły, bagienny teren. [przypis edytorski]

Moczulski, Leszek Aleksander (1938–2017) — poeta, współtwórca Teatru STU, autor tekstów piosenek m. in. Marka Grechuty i zespołu Skaldowie. [przypis edytorski]

mocże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy moc. [przypis edytorski]

model — tu ogólnie: wzór. [przypis edytorski]

modelów — dziś popr. forma M. lm. dla znaczenia niemęskoos. ('wzór'): modeli. [przypis edytorski]

modeł — dziś popr. forma D. lm: modłów. [przypis edytorski]

Modena — miasto i gmina w płn. Włoszech, w regionie Emilia-Romania. [przypis edytorski]