Przypisy

nadto — zbytnio, nadmiernie. [przypis edytorski]

nadto zyskować — zbyt wiele zyskać. [przypis edytorski]

nadtoś mi zalał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nadto mi zalałeś. [przypis edytorski]

nadtoś (…) zasłużył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: nadto zasłużyłeś. [przypis edytorski]

Nadtoś żył — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nadto żyłeś, zanadto żyłeś. [przypis edytorski]

nadtośmy słabi — skrócone: nadto jesteśmy słabi. [przypis edytorski]

naduć (z ros.) — nabrać, naciągnąć, oszukać. [przypis edytorski]

nadwołżański — położony nad Wołgą: największą i najdłuższą rzeką Europy, płynącą przez Rosję, uchodzącą do Morza Kaspijskiego. [przypis edytorski]

nadwor a. nadwór (gw.) — przestrzeń na zewnątrz domu; podwórze. [przypis edytorski]

nadwyrężyć a. nadwerężyć — osłabić, nadszarpnąć przez zbytni wysiłek; dziś tylko książk. [przypis edytorski]

nadybać (daw.) — schwytać. [przypis edytorski]

nadybać — tu: napotkać. [przypis edytorski]

nadybać — zdybać, przyłapać. [przypis edytorski]

nadyszeć się — naoddychać się. [przypis edytorski]

nadziać (daw.) — tu: włożyć, wdziać. [przypis edytorski]

nadziać — tu: włożyć, wdziać. [przypis edytorski]

nadziak — czekan; broń o kształcie zaostrzonego młotka, służąca w bitwie do rozbijania zbroi przeciwnika. [przypis edytorski]

nadziak — czekan; broń o kształcie zaostrzonego młotka, służąca w do rozbijania zbroi przeciwnika. [przypis edytorski]

nadziany (daw.) — tu: wdziany. [przypis edytorski]

nadzieią — „nadzieja” (fr. espoir) to zawołanie na herbie Burbonów. [przypis edytorski]

nadzieie (starop. forma) — dziś D.lp r.ż.: nadziei. [przypis edytorski]

nadzieie (starop. forma) — dziś popr. forma D.lp r.ż.: nadziei; próżny nadzieje: bez nadziei, pozbawiony nadziei. [przypis edytorski]

nadzieje (daw. forma) — dziś D. lp r.ż.: nadziei. [przypis edytorski]

nadzieje (daw., gw.) — dziś D.lp: nadziei. [przypis edytorski]

nadzieje — dziś popr. forma D.lp: nadziei. [przypis edytorski]

nadzieje — dziś popr. forma D.lp: nadziei. [przypis edytorski]

nadzieje (starop. forma) — dziś popr. forma D.lp r.ż.: nadziei. [przypis edytorski]

nadzielniejszemi (starop. forma) — dziś: najdzielniejszymi. [przypis edytorski]

nadziemskość — nieziemskość. [przypis edytorski]

nadziewać (gw.) — tu: najadać. [przypis edytorski]

nadziewać się (daw.) — dziś: mieć nadzieję. [przypis edytorski]

nadziewać się (daw.) — spodziewać się; por. dziś: mieć nadzieję. [przypis edytorski]

nadziewać się (gw.) — napełniać się, pakować się. [przypis edytorski]

nadziewać się (starop.) — spodziewać się, mieć nadzieję. [przypis edytorski]

nadziewać (tu daw., reg.) — tu: wkładać na siebie. [przypis edytorski]

nadziewać — tu: wkładać. [przypis edytorski]

nadzwyczajnem — daw. forma N. i Msc. lp przymiotników r.n.; dziś tożsama z r.m.: nadzwyczajnym. [przypis edytorski]

Nääs — Obiekt Nääs Slott położony jest w miejscowości Floda i jest aktywnym centrum kultury do dzisiaj. W przeszłości rzeczywiście znajdowała się tam szkoła, która została przedstawiona w powieści. [przypis edytorski]

Nägeli, Karl Wilhelm von (1817–1891) — szwajcarski botanik; w dziele Mechanisch-physiologische Theorie der Abstammungslehre (Mechaniczno-fizjologiczna teoria ewolucji, 1884) odrzucał darwinowski dobór naturalny jako mechanizm ewolucji na rzecz ortogenezy (teorii rozwoju kierunkowego), istnienia rzekomej wewnętrznej siły doskonalącej, prowadzącej do przemian gatunków; twórca teorii przenoszenia cech przez tzw. idioplazmę. [przypis edytorski]

nafagasować (daw. pot.) — donieść, naskarżyć. [przypis edytorski]

nafciana — dziś popr.: naftowa. [przypis edytorski]

nafciany — dziś: naftowy. [przypis edytorski]

Nafissa a. Nefissa — mieszkanka renesansowej Wenecji, wyimaginowana święta, znana ze swej hojności i rzekomo obdarzona szczególnymi umiejętnościami; bohaterka wielu utworów włoskiego Cinquecento. [przypis edytorski]

naflażyć (daw.) — napadać: o deszczu ze śniegiem. [przypis edytorski]

Naftali a. Neftali — syn Jakuba i Bilhy, niewolnicy Racheli (Rdz 30,1–8). [przypis edytorski]

naftalina — handl. nazwa naftalenu używanego jako środek przeciwko molom. [przypis edytorski]

naftą sycone światło — światło lampy naftowej; przed II wojną światową na terenach wiejskich generalnie nie było dostępu do sieci elektrycznych, prąd docierał tylko do znikomej liczby wsi. [przypis edytorski]

nafutrować — nakarmić. [przypis edytorski]

naga duszo — iron. nawiązanie do koncepcji teoretyka Młodej Polski, Stanisława Przybyszewskiego, przedstawionej m.in. w manifeście pt. Confiteor: „naga dusza” to dusza artysty, wyzwolona z konwenansów społecznych, przekraczająca stereotypy myślenia i zachowań i przez to zdolna do odczuwania istoty bytu. [przypis edytorski]

nagabała — dziś popr.: nagabywała. [przypis edytorski]

nagabanie — dziś popr.: nagabywanie, tj. uporczywe nakłanianie. [przypis edytorski]

nagabanie — nagabywanie; naprzykrzanie się, niepokojenie. [przypis edytorski]

nagabany — dziś: nagabywany; nękany, zaczepiany. [przypis edytorski]

nagabywać — zwracać się z prośbą o coś, dopytywać się (zwykle: natarczywie), domagać się, dopytywać się. [przypis edytorski]

nagan (z ros.) — popularny w Rosji międzywojennej rewolwer belgijskiej firmy Nagant. [przypis edytorski]

naganiacz — osoba skłaniająca kogoś do czegoś. [przypis edytorski]

naganiać (daw.) — ganić, krytykować. [przypis edytorski]

naganiać — ganić, krytykować. [przypis edytorski]

naganiać — krytykować. [przypis edytorski]

naganiać (tu daw.) — krytykować, ganić. [przypis edytorski]

naganiać — tu: ganić. [przypis edytorski]

naganka a. nagonka — napędzanie zwierzyny w pobliże stanowisk myśliwych. [przypis edytorski]

Naganowski, Egon (1913–2000) — eseista, krytyk, tłumacz z jęz. niemieckiego. [przypis edytorski]

Nagasaki — miasto w Japonii, w zach. części wyspy Kiusiu; od 1639 do XIX w. jedyny japoński port otwarty dla cudzoziemców i centrum wymiany międzynarodowej dla całego kraju. [przypis edytorski]

Nagasaki — miasto w Japonii, w zach. części wyspy Kiusiu; od 1639 do XIX w. jedyny japoński port otwarty dla cudzoziemców i centrum wymiany międzynarodowej dla całego kraju. [przypis edytorski]

nagatywa, popr.: negatywa (daw.) — głos niezgody, przeciwko głosowanej propozycji. [przypis edytorski]

nagel (niem.) — gwóźdź, kołek. [przypis edytorski]

nagi lud (starop.) — lud nieuzbrojony. [przypis edytorski]

nagi pies turecki — jedna z bezwłosych ras psów, obecnie wymarła. [przypis edytorski]

nagi — tu w znaczeniu: bezwstydny. [przypis edytorski]

nagiem — dziś popr. forma Msc. lp r.m.: nagim; tu zachowano daw. formę ze względu na rym. [przypis edytorski]

nagiemi ręki — dziś popr. forma N. lm: nagimi rękami. [przypis edytorski]

nagim li ciałem będziesz — konstrukcja z partykułą wzmacniającą li; znaczenie: tylko nagim ciałem. [przypis edytorski]

naginė — iš vieno minkštesnės odos gabalo suraukta avalynė su apivarais [przypis edytorski]

naginė — iš vieno minkštesnės odos gabalo suraukta avalynė su apivarais. [przypis edytorski]

naglądać (reg.) — doglądać. [przypis edytorski]

nagle uwożą poetę… — po wykryciu Bractwa Cyryla i Metodego władze rosyjskie aresztowały i uwięziły lub skazały na zsyłkę jego większość członków. Taras Szewczenko został skazany na wcielenie do karnego korpusu jako szeregowiec, z zakazem pisania i rysowania. Początkowo służył w twierdzy w Orsku na Uralu, w 1848 został przydzielony do ekspedycji badającej brzegi Morza Aralskiego, a następnie zezwolono mu zamieszkać w Orenburgu, gdzie mógł wrócić do swojej twórczości, przyjaźnił się też z innymi zesłańcami, między innymi z polskimi rewolucjonistami. To spowodowało rewizję, dalsze oskarżenia i przeniesienie do twierdzy nad Morzem Kaspijskim, gdzie znów zabroniono mu pisać. Po wojnie krymskiej, w 1857, przyjaciołom Szewczenki udało się wyjednać jego zwolnienie z karnego korpusu. Poeta osiadł wówczas w Petersburgu. W 1859 uzyskał zezwolenie na wyjazd w rodzinne strony, tam jednak został aresztowany pod zarzutem podburzania chłopstwa i po śledztwie odesłany do Petersburga. [przypis edytorski]

Nagle (…) — w tłumaczeniu brak poprzedniego akapitu, w oryg. niem. Alle Kräfte hatten ihn verlassen, er fühlte sich totmüde (Wszystkie siły go opuściły, poczuł się śmiertelnie zmęczony); red. WL. [przypis edytorski]

nagle zły skażony — nagle zły [został] ukarany. [przypis edytorski]

naglej — bardziej nagle; tu: pilnie. [przypis edytorski]

naglem uderzył (daw.) — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: nagle uderzyłem. [przypis edytorski]

Naglergasse — historyczna ulica w centrum Wiednia. [przypis edytorski]

naglić — pospieszać, ponaglać. [przypis edytorski]

naglić — pospieszać. [przypis edytorski]

nagłota — nagłość. [przypis edytorski]

nagłymi ulewy — dziś popr. forma N.lm: ulewami. [przypis edytorski]

nagodzić (daw.) — przygotować. [przypis edytorski]

nagodzić się (starop.) — przytrafić się. [przypis edytorski]

nagodzić się — zgodzić się; umówić się co do pracy. [przypis edytorski]

nagolenica a. nagolennik — część zbroi zakrywająca nogę wojownika od kolana w dół, ochraniająca goleń. [przypis edytorski]

nagonić — tu: dogonić. [przypis edytorski]

nagonka — grupa ludzi, którzy na polowaniach naganiają zwierzynę w pobliże stanowisk myśliwskich. [przypis edytorski]

nagorsze (starop. forma) — najgorsze. [przypis edytorski]

nagoście — dziś popr. forma B.lm: nagości. [przypis edytorski]

nagotować — przygotować. [przypis edytorski]

nagotować — tu: przygotować, przyszykować. [przypis edytorski]

nagrąznąć (starop.) — namoknąć, nasiąknąć, namoknąć w wodzie. [przypis edytorski]

nagroda cnoty im. Monthyona — Prix Monthyon; nagroda (za ogólne zasługi, w dziedzinie literatury lub nauki) przyznawana od 1820 r. przez Akademię Francuską. [przypis edytorski]

nagroda Montyona — przyznawana przez Akademię Francuską za wybitne osiągnięcia naukowe; ufundował ją fr. filantrop Jean-Baptiste de Montyon (1733–1820). [przypis edytorski]

nagrzewać (starop.) — zagrzewać; zachęcać. [przypis edytorski]