Przypisy

najwięcej despotycznym — dziś popr.: najbardziej despotycznym. [przypis edytorski]

najwięcej podobał mu się — dziś: najbardziej podobał się. [przypis edytorski]

najwięcej — popr. stopień najwyższy przymiotników tworzony jest z użyciem: najbardziej. [przypis edytorski]

…najwięcej się ludziom podoba, którą pośród śpiewaków najnowsza moda przynosi — Odyseja I 351–352. [przypis edytorski]

najwięcej uwagę jego zwracały — dziś: najbardziej uwagę (…) zwracały. [przypis edytorski]

największe niezgrabstwo — dziś: największa niezgrabność. [przypis edytorski]

największe odkrycia w dziedzinie życia owadów mógł poczynić uczony, który nie rozporządzał żadnym laboratorium, żadnym przyrządem — zapewne odniesienie do pracy Darwina Fertilisation of Orchids by Insects (O zapładnianiu storczyków przez owady, 1862), w której rozwinął zagadnienie zależności ewolucyjnych między roślinami a zapylającymi je owadami. [przypis edytorski]

największem — daw. forma N. i Msc. lp przymiotników r.n.; dziś tożsama z r.m.: największym. [przypis edytorski]

największy interes dzieła — tu: najbardziej interesujący aspekt dzieła. [przypis edytorski]

największy Priamida — mowa o Hektorze. [przypis edytorski]

najwiętsze (starop. forma) — dziś: największe. [przypis edytorski]

najwiętsze (starop. forma) — największe. [przypis edytorski]

najwiętszy (starop. forma) — największy. [przypis edytorski]

najwnętrzniejszy — dziś: najbardziej wewnętrzny. [przypis edytorski]

najwnętrzniejszy — najwewnętrzniejszy; dziś popr. st. najwyższy przymiotnika: najbardziej wewnętrzny. [przypis edytorski]

najwyborowszy — dziś: najbardziej wyborowy. [przypis edytorski]

najwykształceńszy — dziś popr. stopień najwyższy: najbardziej wykształcony. [przypis edytorski]

najwykształceńszym — dziś popr.: najbardziej wykształconym. [przypis edytorski]

najwyraźniejsze z nich to tych siedem, tylko te mają głos — mowa o siedmiu greckich samogłoskach: α, ε, η, ι, ο, υ, ω. [przypis edytorski]

najwyraźniéj — daw. forma z é (tzw. e pochylonym), tu: wymawianym jak i. [przypis edytorski]

najwyszejszy (gw.) - najwyższy. [przypis edytorski]

najwyuzdańszy — dziś: najbardziej wyuzdany. [przypis edytorski]

najwyższej (starop. forma) — dziś: najwyżej. [przypis edytorski]

najwyższej (starop. forma) — najwyżej. [przypis edytorski]

najwyższy — tu w znaczeniu: najważniejszy. [przypis edytorski]

najzakamienialszy — dziś popr. forma: najbardziej zakamieniały. [przypis edytorski]

najzapaleńszy — najżarliwszy. [przypis edytorski]

najzapaleńszych — najbardziej zapalonych. [przypis edytorski]

najzatwardzialszy — dziś: najbardziej zatwardziały. [przypis edytorski]

najzgubniejszy — przynoszący zgubę, nieszczęście. [przypis edytorski]

najznaczniejszej — w wydaniu z 1790 r.: najzacniejszej. [przypis edytorski]

najzylbrowy (z niem. Neusilber: nowe srebro) — z imitacji srebra, wykonanej ze stopu miedzi, cynku i niklu, zwanej mosiądzem wysokoniklowym lub nowym srebrem. [przypis edytorski]

najźralszy (daw.) — najdojrzalszy. [przypis edytorski]

nakarać się (daw.) — opamiętać się; karać się: brać sobie przestrogę. [przypis edytorski]

nakarbować — ponacinać, poznaczyć bliznami. [przypis edytorski]

nakarmi boju Chrześcijany (starop.) — nasyci bojem chrześcijan. [przypis edytorski]

nakarmiać — dziś popr.: karmić. [przypis edytorski]

nakarmijcie — dziś popr. forma 2 os. lm. trybu rozkazującego: nakarmcie. [przypis edytorski]

nakisać — kisnąć. [przypis edytorski]

nakiwać (daw.) — nagadać komuś, upomnieć, pogrozić (od kiwania palcem). [przypis edytorski]

naklektać — tu: naopowiadać, nagadać. [przypis edytorski]

nakładną — dziś: nałożą. [przypis edytorski]

nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec. [przypis edytorski]

nakoniec (starop. forma ort.) — dziś popr.: na koniec; w końcu, ostatecznie. [przypis edytorski]

nakrapiany — pokryty cętkami, kropkami. [przypis edytorski]

nakręcać (daw.) — ukierunkowywać; fałszywie interpretować. [przypis edytorski]

nakryślić — dziś: nakreślić. [przypis edytorski]

nakrzesać — tu: naciąć. [przypis edytorski]

Naksos Bakcha — Bachus (w mit. gr. Dionizos), bóg płodności i wina, przybywszy na wyspę Naksos, spotkał porzuconą tam przez Tezeusza, zrozpaczoną księżniczkę kreteńską Ariadnę; Bachus pocieszył ją i poślubił. [przypis edytorski]

Naksos — największa wyspa archipelagu Cyklady na M. Egejskim; w 499 p.n.e. bezskutecznie oblegana przez Persów, wspomaganych przez greckich Jonów i wygnanych z Naksos arystokratów (niepowodzenie tej wyprawy stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu powstania jońskiego); w 490 p.n.e. zdobyta przez Persów, którzy spalili miasto i świątynie oraz wywieźli wszystkich, którym nie udało się uciec w góry. [przypis edytorski]

Naksos — największa wyspa archipelagu Cyklady na M. Egejskim; w starożytności centrum uprawy wina, w V w. p.n.e. uzależniona od Aten jako członek Ateńskiego Związku Morskiego. [przypis edytorski]

nakształt (starop. forma ort.) — dziś popr.: na kształt. [przypis edytorski]

nalazą — dziś popr. forma 3.os.lm: nalezą. [przypis edytorski]

nalazł (daw.) — dziś: znalazł. [przypis edytorski]

nalazła (starop.) — znalazła; napotkała. [przypis edytorski]

nalazszy (daw. forma imiesł.) — dziś: znalazłszy. [przypis edytorski]

nalazszy — dziś forma imiesłowu przysł. uprzedniego: znalazłszy. [przypis edytorski]

nalazszy (starop. forma) — dziś popr.: znalazłszy. [przypis edytorski]

nalazwszy (starop. forma) — dziś popr.: znalazłszy. [przypis edytorski]

Nale (gw.) — ale. [przypis edytorski]

nalegać kogo (starop.) — dziś: nalegać na kogo. [przypis edytorski]

nalegają na mnie, abym opublikował oczyszczone wydanie niniejszej książki (…). Ale to niemożliwe! (…) Książka krwawi — Mimo publikacji przedmowy autora, zwierającej niniejszą deklarację, tłumaczenie Marcelego Tarnowskiego zostało oparte na okrojonej wersji; opuszczone fragmenty zostały w większości zaznaczone w tekście wykropkowaniem. Po porównaniu z oryginałem fragmenty te zostały uzupełnione przez redakcję WL. [przypis edytorski]

nalegali — hebr. יָּאִיצוּ (jaci-u): 'wyprowadzali, wyciągali', tu w znaczeniu: 'naciskali, pośpieszali'. [przypis edytorski]

nalepa — w dawnych domach wiejskich: część pieca, na której się wygrzewano i pod którą można było palić; przypiecek. [przypis edytorski]

Nalepiński, Tadeusz (1885–1918) — poeta, nowelista, dramatopisarz i krytyk literacki; z wykształcenia doktor filozofii (Uniwersytet Karola w Pradze, 1907), autor tomu poezji Gaśnienie (1905), fragm. poematów (Chrzest. Fantazja polska, 1910; Ave Patria! Opowieść z czasów Wielkiej Wojny powracającej nam byt niepodległy, 1914–1916), zbiorów nowel (Śpiewnik rozdarty, 1914; Kazia, 1919) oraz fragm. dramatu Książę niewolny (1911). [przypis edytorski]

nalepsze jest rządzenie i szczęśliwe ludu tego sprawowanie, który się bojaźnią Bożą zaprawił — zob. Auzoniusz w mowie dziękczynnej do cesarza Gracjana za otrzymany konsulat: Ad Gratianum gratiarum actio pro consulatu IX, 43 (wychwala władcę za to, że, jak oznajmił mu Gracjan, „powierzył swoje zamiary Bogu i jego postanowienie posłusznie spełnił”, wg tłum. Tatiany Krynickiej). [przypis edytorski]

nalepszymi — dziś popr.: najlepszymi. [przypis edytorski]

naleść a. naleźć (starop.) — znaleźć, napotkać. [przypis edytorski]

naleść (starop. forma) — znaleźć. [przypis edytorski]

Nalewajko, Semen (zm. w 1597) — kozacki ataman, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie; znany także pod imieniem Seweryn. [przypis edytorski]

Nalewajko, Seweryn (zm. 1597) — ataman kozacki, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie w latach 1595–1596; jego ojciec, kuśnierz z Husiatyna, został zabity z rozkazu dziedzica miasteczka, Marcina Kalinowskiego, z powodu osobistego z nim zatargu; po tym zdarzeniu Nalewajko uszedł z rodzinnych stron, służył w wojsku księcia Konstantego Ostrogskiego, następnie zbiegł do kozaków, brał udział w wyprawach przeciw Turkom i Tatarom na terenach Mołdawii i Węgier; wszczął kolejną rebelię kozacką po stłumieniu powstania Kosińskiego (1591–1593); ostatecznie Nalewajko został pokonany przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego w bitwie nad Ostrym Kamieniem (3 kwietnia 1596 r.), a po bitwie pod Łubniami (dwutygodniowe blisko oblężenie na przełomie maja i czerwca) wydany przez własnych ludzi; w Warszawie był torturowany podczas trwającego 10 miesięcy śledztwa, a następnie skazany na ścięcie i poćwiartowanie, wyrok wykonano 11 kwietnia 1597 r. na Górze Szubienicznej (w miejscu, gdzie w XIX w. została wzniesiona Cytadela). [przypis edytorski]

Nalewajko, Seweryn (zm. 1597) — ataman kozacki, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie w latach 1595–1596; po oblężeniu taboru w bitwie pod Łubniami na uroczysku Sołonica został przekazany przez starszyznę kozacką wojskom polskim w zamian za darowanie życia i majątku części Kozaków; przewieziony do Warszawy, po dziesięciomiesięcznym śledztwie i torturach został stracony przez poćwiartowanie. [przypis edytorski]

nalewka (daw.) — dzbanek. [przypis edytorski]

nalewka (daw.) — dzbanek z dzióbkiem do nalewania płynów. [przypis edytorski]

nalewka — tu: dzbanek. [przypis edytorski]

nalewka — tu: naczynie do polewania wodą. [przypis edytorski]

Nalewki — dawna ulica w dzielnicy Śródmieście w Warszawie, jedna z najważniejszych ulic handlowych miasta i jedna z głównych ulic dzielnicy żydowskiej, ruchliwy trakt komunikacyjny; zniszczona całkowicie w czasie powstania w getcie w 1943. [przypis edytorski]

Nalewki — ulica w Warszawie. [przypis edytorski]

nalezion (daw.) — znaleziony. [przypis edytorski]

nalezion — dziś popr.: znaleziony. [przypis edytorski]

naleziony — dziś: znaleziony. [przypis edytorski]

naleziony (starop.) — znaleziony. [przypis edytorski]

naleźć (daw.) — znaleźć. [przypis edytorski]

naleźć — dziś popr.: znaleźć. [przypis edytorski]

naleźć — dziś: znaleźć. [przypis edytorski]

naleźć (gw.) — znaleźć. [przypis edytorski]

naleźć (starop.) — znaleźć. [przypis edytorski]

Należy przedstawić jej dziewięciu bohaterów — popularną rozrywką w epoce elżbietańskiej było przedstawianie Dziewięciu Bohaterów, postaci uznanych w średniowieczu za ideały rycerstwa. Na dziewiątkę składało się trzech pogańskich herosów antyku: Hektor, Aleksander Wielki i Cezar, trzech żydowskich biblijnych: Jozue, Dawid i Juda Machabeusz, oraz trzech średniowiecznych, chrześcijańskich: król Artur, Karol Wielki i Godfryd de Bouillon. Tutaj skład zostaje zmieniony: Holofernes dodaje Pompejusza i Herkulesa. [przypis edytorski]

należytość — dziś: należność. [przypis edytorski]

naliszszy (starop.) — najlichszy, najgorszy. [przypis edytorski]

naliższą (starop. forma) — najlichszą; najgorszą, ostatnią (najwyższy stopień od lichy: słaby, zły). [przypis edytorski]

nalodek (neol.) — cienka warstwa lodu. [przypis edytorski]

nałajać (starop.) — ponarzekać, powyrzekać na co. [przypis edytorski]

Nałęcz — pol. herb szlachecki, jeden z najstarszych herbów polskich; jego godłem była biała, związana w okrąg chusta (nałęczka) na czerwonym tle. [przypis edytorski]

Nałęcz, Wanda (1874–1904) — polska aktorka. [przypis edytorski]

Nałęcze — śrdw. ród wielkopolskich możnowładców, który dał początek herbowi Nałęcz. [przypis edytorski]

nałęczka (daw.) — chusta służąca jako przepaska na głowę. [przypis edytorski]

Nałęczów — znane uzdrowisko w woj. lubelskim; od 1882 ulubione miejsce kuracji i wypoczynku Bolesława Prusa. [przypis edytorski]

Nałkowska, Zofia (1884–1954) — polska pisarka, publicystka i dramatopisarka. [przypis edytorski]

Nałkowska Zofia — pisarka, autorka m. in. powieści Granica (1935) oraz poświęconego II wojnie światowej zbioru opowiadań Medaliony (1946). [przypis edytorski]