Przypisy

nieba drapacz (ang. skyscraper) — drapacz chmur, wysokościowiec. [przypis edytorski]

nieba Empirejskie — Empireum to miała być najwyższa sfera niebieska, w której przebywał sam Bóg. [przypis edytorski]

niebacznie (daw.) — nieostrożnie. [przypis edytorski]

niebacznie — nieostrożnie. [przypis edytorski]

niebacznie — nieuważnie, nieostrożnie. [przypis edytorski]

niebacznik (starop.) — ktoś nieopatrzny, zapamiętały. [przypis edytorski]

niebaczność — postępowanie nieuważne, nieprzemyślane; baczyć: uważać. [przypis edytorski]

niebaczny (daw.) — nieostrożny, niezwracający uwagi na to, co się dzieje. [przypis edytorski]

niebaczny (daw.) — nieostrożny. [przypis edytorski]

niebaczny — lekkomyślny. [przypis edytorski]

niebaczny — nieostrożny. [przypis edytorski]

niebaczny — nieuważny, nieostrożny. [przypis edytorski]

niebać się srogo stawiły (starop.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci, skróconą co -ć; znaczenie: nieba ci się przedstawiły jako srogie (w srogiej postaci). [przypis edytorski]

niebam dostąpiła (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: dostąpiłam nieba. [przypis edytorski]

Niebawem Karol V, mój pan, ma wyruszyć zbrojnie do Tunisu — 17 sierpnia 1534 Turcy zajęli Tunis i wygnali lokalnego władcę Muleya Hasana, wasala Habsburgów; w reakcji Karol V jesienią 1534 rozpoczął gromadzenie potężnej floty i armii ekspedycyjnej; w czerwcu 1535 zajął miasto i osadził ponownie Muleya Hasana na tronie. [przypis edytorski]

niebawne (daw.) — takie, które nastąpi niebawem, wkrótce. [przypis edytorski]

niebawnie (daw.) — niebawem, wkrótce. [przypis edytorski]

niebawnie (daw.) — wkrótce, zaraz, niebawem. [przypis edytorski]

niebawnie — dziś popr.: niebawem. [przypis edytorski]

niebawnie — niebawem. [przypis edytorski]

niebawnie — niebawem; wkrótce. [przypis edytorski]

niebespieczeństwo (starop. forma ort.) — dziś: niebezpieczeństwo. [przypis edytorski]

niebespieczeństwo (starop. forma ort.) — dziś popr.: niebezpieczeństwo. [przypis edytorski]

niebespieczeństwo (starop. forma ort.) — niebezpieczeństwo. [przypis edytorski]

niebespiecznem (starop. forma ort.) — dziś: niebezpiecznym. [przypis edytorski]

niebespieczny (starop. forma ort.) — dziś popr.: niebezpieczny; groźny. [przypis edytorski]

niebespieczny (starop. forma ort.) — niebezpieczny. [przypis edytorski]

niebezność — niejasne, możliwy błąd źródła; może chodzić o „niebezpieczeństwo” bądź o „niezbędność”. [przypis edytorski]

niebezpieczeństwie życia — w oryg. niem. Lebensgefahr: śmiertelne niebezpieczeństwo, zagrożenie życia. [przypis edytorski]

niebezpieczeństwo — samolot znajdował się na wysokości 8500 m. n.p.m. Przebywanie na takiej wysokości, bez uprzedniego przygotowania, zawsze skutkuje chorobą wysokościową. Powietrze jest tak rzadkie, że oddychanie jest bardzo utrudnione. Autor, zdaje się, nie uwzględnił tego aspektu. [przypis edytorski]

niebezpieczeństwy — dziś popr. forma N. lm: niebezpieczeństwami. [przypis edytorski]

Niebezpieczne związki — powieść epistolarna Choderlosa de Laclosa (1741–1803) z 1782 r. [przypis edytorski]

niebianie — mieszkańcy nieba, aniołowie; popr. forma N lm. powinna brzmieć: niebianami. [przypis edytorski]

niebiańskiemi (…) chóry — dziś popr. forma N. lm: niebiańskimi chórami. [przypis edytorski]

niebiesiech (daw. forma) — dziś: niebiosach. [przypis edytorski]

Niebieska Dolina — dolinka w okolicy wsi Brzegi. [przypis edytorski]

niebieski — mocno spróchniałe drewno przybiera niekiedy ciemny, zielono-niebieski odcień. [przypis edytorski]

Niebieski Nil, właśc. Nil Błękitny — rzeka w Etiopii i Sudanie, najdłuższy dopływ Nilu. [przypis edytorski]

niebieski (starop.) — tu: niebiański. [przypis edytorski]

niebieski — tu: pojawiający się na niebie. [przypis edytorski]

niebieski zmysł — niebo. [przypis edytorski]

Niebieskie Państwo — tu: Chiny. [przypis edytorski]

niebieskie pończochy a. błękitne pończochy (ang. blue-stocking) — pot. określenie kobiet wykształconych i wyemancypowanych w Wielkiej Brytanii; we Francji częściej używano określenia sawantka. [przypis edytorski]

niebieskie pończochy a. błękitne pończochy (ang. blue-stocking) — potoczne określenie wykształconych i wyemancypowanych kobiet w Wielkiej Brytanii. [przypis edytorski]

niebieskie siły — aniołowie. [przypis edytorski]

niebieskomleczny (niem. milchblauen) — dziś: mlecznoniebieski. [przypis edytorski]

niebios dla cię litość głucha — tj. litość niebios jest głucha dla ciebie; nie wzbudzasz litości niebios. [przypis edytorski]

niebiosa zatrwożyć — Słowacki Król-Duch, Pieśń II, XLII. [przypis edytorski]

niebiosów (daw.) — dziś raczej forma: niebios. [przypis edytorski]

niebiosów — dziś popr. forma D. lm: niebios. [przypis edytorski]

niebiosów — dziś popr. forma D.lm: niebios. [przypis edytorski]

niebiosów — dziś popr. forma: niebios. [przypis edytorski]

niebiosów — dziś popr.: niebios. [przypis edytorski]

niebiosy — dziś popr. forma N.lm: niebiosami. [przypis edytorski]

niebitny — tu: niezdolny do boju. [przypis edytorski]

niebliżu a. nieblizu (starop.) — daleko, dawno. [przypis edytorski]

niebłagonadiożnost' (ros.) — nieprawomyślność. [przypis edytorski]

niebłogosławieństwo (daw.) — brak błogosławieństwa, kara boska. [przypis edytorski]

niebo — hebr. שָׁמַיִם (szamajim): 'niebo', można to także odczytywać jako złożenie słów שָׁם (szam): 'tam' i מַיִם (majim): 'woda': 'tam, nad przestworem, jest woda w postaci chmur i mgieł'. [przypis edytorski]

niebo i ziemię, — u Cylkowa werset zakończony kropką, co zaciemnia sens następnego wersetu. [przypis edytorski]

niebo polarne — niem. Eismeer: Ocean Lodowaty. [przypis edytorski]

niebo z wierzchu jest z brązu, to już przed nami Homer powiedział — por. Iliada XVII 425. [przypis edytorski]

nieboga — biedaczka, nieszczęsna. [przypis edytorski]

nieboga (daw.) — biedaczka, nieszczęsna. [przypis edytorski]

niebogi (daw.) — biedny, nieszczęsny. [przypis edytorski]

niebogi (daw.) — biedny. [przypis edytorski]

niebogi (daw.) — nieszczęśliwy. [przypis edytorski]

niebogi — ktoś wzbudzający współczucie. [przypis edytorski]

niebogi — tu: nieszczęsny. [przypis edytorski]

niebom osięgła (starop. forma) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika; inaczej: osiągnęłam niebo. [przypis edytorski]

nieboractwo (rzad.) — istota godna pożałowania, biedactwo. [przypis edytorski]

nieborak — nieszczęśnik, biedak. [przypis edytorski]

niebosięgny — dziś: niebosiężny. [przypis edytorski]

niebosiężny — wysoki aż do nieba. [przypis edytorski]

nieboszczyca (daw.) — nieboszczka. [przypis edytorski]

nieboszka (starop.) — nieboszczka. [przypis edytorski]

nieboś rzucił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; znaczenie: niebo rzuciłeś. [przypis edytorski]

Nieboż winno czyli wyroki (daw.) — konstrukcja podwójna z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż, oraz partykułą -li; znaczenie pytania retorycznego: czy to niebo winne (temu) czy też wyroki. [przypis edytorski]

niebożę — biedactwo, nieborak, ktoś nieszczęśliwy. [przypis edytorski]

niebu wprzód nie dają — sens: nie pozwalają na stwierdzenie, że barwa nieba jest piękniejsza. [przypis edytorski]

Niebuhr, Barthold Georg (1776–1831) — historyk duński i niem., stosował w swych pracach metodę filologiczno-historyczną, wykładowca historii staroż. w Berlinie, od 1823 w Bonn, członek Berlińskiej Akademii Nauk; mąż stanu w służbie pruskiej, w l. 1816–1823 ambasador Elektoratu Brandenburgii i Królestwa Prus w Watykanie, ekspert w zakresie finansów. [przypis edytorski]

Niebuhr, Karsten (1733–1815) — niemiecki kartograf i podróżnik, badacz pisma klinowego, jedyny z sześciu członków duńskiej ekspedycji naukowej wysłanej na Bliskich Wschód (1761–1767), który przeżył tę wyprawę; autor dzieła Reisebeschreibung von Arabien und anderen umliegenden Ländern (Opis podróży do Arabii i innych krajów ościennych, 1778). [przypis edytorski]

nieby [rządzi] (starop. forma) — dziś N.lm: niebami. [przypis edytorski]

niebyłe — takie, które się nie zdarzyło. [przypis edytorski]

niebyłość — dziś: niebyt. [przypis edytorski]

niebyły — taki, który się nie zdarzył; nierzeczywisty. [przypis edytorski]

niebywały — tu w znaczeniu dosł.: jakiego (dotąd) nie było. [przypis edytorski]

Niech bandzie pokwalony (gw.) — niech będzie pochwalony (w domyśle: Jezus Chrystus). [przypis edytorski]

niech będzie mym udziałem — niech mnie dotyczy; niech mi się przydarzy. [przypis edytorski]

Niech, czego dotkniesz, przeleje się w złoto — w mit. gr. taką klątwą ukarany został król Midas za nadmierną chciwość. [przypis edytorski]

niech go dunder świśnie — niech go piorun strzeli. [przypis edytorski]

Niech grają Dąbrowskiego — chodzi o Mazurek Dąbrowskiego, polską pieśń patriotyczną z 1797 r., zw. też Pieśnią Legionów Polskich we Włoszech; pieśń powstała w mieście Reggio nell'Emilia w ówczesnej Republice Cisalpińskiej (utworzonej przez Napoleona Bonaparte), jej słowa zostały napisane przez Józefa Wybickiego do anonimowej melodii opartej na motywach ludowego mazura. [przypis edytorski]

niech Hiszpania wykrwawi się do końca — chodzi o wojnę domową w Hiszpanii trwającą od 1936 do 1939 r.; stronami konfliktu byli: rząd Drugiej Republiki Hiszpańskiej oraz prawicowo-nacjonalistyczna opozycja. Wsparcia stronie rządowej udzielała liberalno-lewicowa część społeczeństwa (ale również anarchiści) oraz zagraniczni ochotnicy, m.in. brygady zorganizowane przez Międzynarodówkę Komunistyczną, a oficjalnie również: Francja, ZSRR, Brazylia i Meksyk. Opozycję wobec rządu stanowili nacjonaliści, monarchiści, konserwatyści i faszyści, wspierani ideowo przez kościół katolicki, finansowo przez najbogatszą część społeczeństwa, a militarnie przez wojska faszystowskich Włoch (Corpo Truppe Volontarie) i hitlerowskich Niemiec (Legión Cóndor), a także portugalski reżim Salazara; wiele krajów europejskich korzystało z konfliktu, sprzedając broń obu stronom. W marcu 1939 wojna domowa zakończyła się zwycięstwem nacjonalistów, Hiszpania została przekształcona w państwo faszystowskie pod rządami generała Franco. [przypis edytorski]

niech idzie do klasztoru! — parafraza fragmentu dramatu Hamlet, którego autorem jest William Shakespeare (1564–1616). [przypis edytorski]

niech jak łabędź kona, mdleje wśród pieśni — nawiązanie sięgającego starożytności przekonania, że łabędzie śpiewają tylko w ostatnich chwilach przed śmiercią. [przypis edytorski]

Niech każdy w swoim rozumieniu okwituje — Flp 1, 9. [przypis edytorski]

niech mają osobne ławki — odniesienie do getta ławkowego, formy dyskryminacji Żydów postulowanej przez endeckie młodzieżówki nacjonalistyczne i wprowadzonej na polskich uczelniach w latach 30. XX wieku, polegającej na wydzieleniu odrębnych ławek dla studentów pochodzenia żydowskiego w salach wykładowych. [przypis edytorski]

Niech Memfis przestanie (…) — urywek pierwszego epigramatu Marcjalisa z Księgi Widowisk; podmiot liryczny odnosi się do dwóch cudów świata staroż. (piramid w pobliżu Memfis i wiszących ogrodów Semiramidy w Babilonie), sugerując, że Koloseum jest jeszcze większym od nich architektonicznym i cywilizacyjnym dokonaniem. [przypis edytorski]

niech mi pomagają niewinnej zdrady (starop.) — niech mi pomagają w niewinnej zdradzie. [przypis edytorski]

niech mnie… (…) będzie… — w innym wydaniu uzupełniono: „niech mnie diabli porwą, jeśli ty nie będziesz Radziwiłłem po dawnemu, a on jak był kpem, tak i będzie kpem”. [przypis edytorski]