Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej

Wpłać
 
300 000 zł

Cześć, jestem Dominik. Jestem właścicielem Postęp Studio i razem z Wolnymi Lekturami od ponad dwóch lat realizujemy dla Was audiobooki, których możecie słuchać za darmo.

Z tego miejsca chciałbym Was też zaprosić do wspierania po prostu Wolnych Lektur, bo Wolne Lektury istnieją właśnie dzięki Wam i dzięki Wam mogą takie projekty tu działać. Tylko po prostu liczą na mały gest od Was, od Ciebie, który może przyczynić się do tego, żeby nasza kultura mogła dalej trwać, istnieć i zachować się na lata.

Zapraszam do wsparcia.

Wesprzyj Wolne Lektury — teraz, zanim zapomnisz
Szacowany czas do końca: -
Jan Kochanowski, Treny, Tren XVI. (Nieszczęściu kwoli a swojej żałości...)
Tren XVII. (Pańska ręka mię dotknęła...) → ← Tren XV. (Erato złotowłosa i ty, wdzięczna lutni...)

Spis treści

      Jan KochanowskiTrenyTren XVI. (Nieszczęściu kwoli a swojej żałości…)[1]

      1
      Nieszcześciu kwoli[2] a swojej żałości,
      Która mię prawie przejmuje do kości,
      Lutnią[3] i wdzięczny rym porzucić muszę,
      Ledwe[4] nie duszę[5].
      5
      Żywem[6], czy mię sen obłudny[7] frasuje?
      Który kościanym oknem[8] wylatuje,
      A ludzkie myśli tym i owym bawi,
      Co błąd na jawi[9].
      O błędzie ludzki[10], o szalone dumy[11],
      10
      Jako to łacno[12] pisać sie z rozumy[13],
      Kiedy po wolej świat mamy[14], a głowa
      Człowieku zdrowa[15].
      W dostatku będąc, ubóstwo chwalemy[16],
      W rozkoszy[17] żałość lekce szacujemy[18],
      15
      A póki wełny skąpej prządce[19] zstaje[20],
      Śmierć nam za jaje[21].
      Lecz kiedy nędza albo żal przypadnie[22],
      Ali[23] żyć nie tak jako mówić snadnie[24],
      A śmierć dopiero w ten czas nam należy[25],
      20
      Gdy już k nam bieży[26].
      Przecz[27] z płaczem idziesz, Arpinie[28] wymowny[29],
      Z miłej ojczyzny? Wszak nie Rzym budowny[30],
      Ale świat wszystek Miastem[31] jest mądremu
      Widzeniu[32] twemu[33].
      25
      Czemu tak barzo[34] córki swej żałujesz?
      Wszak sie ty tylko sromoty[35] wiarujesz[36];
      Insze wszelakie u ciebie przygody
      Ledwe nie gody[37].
      Śmierć, mówisz, straszna tylko niezbożnemu[38];
      30
      Przeczże[39] sie tobie umrzeć cnotliwemu
      Nie chciało, kiedyś prze dotkliwą[40] mowę
      Miał podać głowę[41]?
      Wywiódłeś wszytkim, nie wywiódłeś sobie[42];
      Łacniej rzec[43], widzę, niż czynić i tobie[44],
      35
      Pióro anielskie; duszę toż[45] w przygodzie,
      Co i mnie bodzie[46].
      Człowiek nie kamień, a jako sie stawi
      Fortuna, takich myśli nas nabawi.
      Przeklęte szczeście[47]! Czy snać[48] gorzej duszy,
      40
      Kto rany ruszy?
      Czasie, pożądnej[49] ojcze niepamięci,
      W co ani rozum, ani trafią[50] święci,
      Zgój smutne serce, a ten żal surowy
      Wybij mi z głowy.

      Przypisy

      [1]

      W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. [przypis edytorski]

      [2]

      kwoli (starop.) — ze względu na, z powodu. [przypis redakcyjny]

      [3]

      lutnią — lutnię. [przypis redakcyjny]

      [4]

      ledwe — ledwie, niemal. [przypis redakcyjny]

      [5]

      porzucić (…) duszę — umrzeć. [przypis redakcyjny]

      [6]

      żywem — czy jestem przytomny? [przypis redakcyjny]

      [7]

      sen obłudny — sen zwodniczy, fałszywy. [przypis redakcyjny]

      [8]

      kościanym oknem — w mit. gr. i rz. istnieją dwie bramy poprzez które sny wychodzą z podziemia; złudne sny przechodzą przez bramę z kości słoniowej, a sny prawdziwe przez bramę z rogu. [przypis redakcyjny]

      [9]

      A ludzkie myśli (…) na jawi — zajmuje myśli ludzkie tym, co na jawie, czyli w rzeczywistości okazuje się nieprawdziwe, złudne. [przypis redakcyjny]

      [10]

      błąd ludzki — fałszywa, nieprawdziwa myśl ludzka, głupota ludzka. [przypis redakcyjny]

      [11]

      szalone dumy — głupie, szalone myśli. [przypis redakcyjny]

      [12]

      łacno — łatwo. [przypis redakcyjny]

      [13]

      pisać sie z rozumy — popisywać się rozumem. [przypis redakcyjny]

      [14]

      Kiedy po wolej świat mamy — kiedy świat jest przychylny naszej woli, naszym życzeniom. [przypis redakcyjny]

      [15]

      głowa (…) zdrowa* — głowa wolna od kłopotów, zmartwień. [przypis redakcyjny]

      [16]

      chwalemy — chwalimy. [przypis redakcyjny]

      [17]

      rozkosz — przyjemności życia. [przypis redakcyjny]

      [18]

      lekce szacować — lekceważyć. [przypis redakcyjny]

      [19]

      skąpa prządka — parka, jedna z trzech mitologicznych bogiń przeznaczenia (Atropos, Kloto, Lachesis), przędących nić ludzkiego życia i arbitralnie decydujących o ludzkim życiu i śmierci. [przypis redakcyjny]

      [20]

      zstaje — wystarcza. [przypis redakcyjny]

      [21]

      za jaje — za nic, czyli za rzecz wartości jaja (w XVI w. jaja były wyjątkowo tanie). [przypis redakcyjny]

      [22]

      przypadnie — stanie się, zdarzy się. [przypis redakcyjny]

      [23]

      ali — ale oto, ale tymczasem, ale wtedy. [przypis redakcyjny]

      [24]

      snadnie (starop.) — łatwo. [przypis redakcyjny]

      [25]

      śmierć nam należy — śmierć nas dotyczy (liczymy się z nią i nie gardzimy nią; por. współczesne wyrażenie: coś się należy komuś). [przypis redakcyjny]

      [26]

      bieżeć (tu forma 3 os. lp: bieży) — podążać, iść. [przypis redakcyjny]

      [27]

      przecz (starop.) — dlaczego, czemu. [przypis redakcyjny]

      [28]

      Arpin — pochodzący z Arpinum w Lacjum rzymski pisarz, mówca i filozof, zwolennik filozofii stoickiej Marcus Tullius Cicero (106–43 r. p.n.e.). [przypis redakcyjny]

      [29]

      wymowny* — od wyrazu: wymowa oznaczającego retorykę, oratorstwo; Cicero znany był jako znakomity mówca. [przypis redakcyjny]

      [30]

      budowny — okazale, pięknie zbudowany. [przypis redakcyjny]

      [31]

      Miasto — chodzi o Rzym (łac. Urbs). [przypis redakcyjny]

      [32]

      widzenie — zdanie, sąd, opinia, sposób widzenia różnych spraw. [przypis redakcyjny]

      [33]

      Wszak nie Rzym (…) twemu — Cicero głosił, że dla mędrca cały świat jest domem, więc wygnanie nie jest wielkim nieszczęściem; gdy jego wygnano z Rzymu, bardzo rozpaczał. [przypis redakcyjny]

      [34]

      barzo — bardzo. [przypis redakcyjny]

      [35]

      sromota (starop.) — hańba. [przypis redakcyjny]

      [36]

      wiarować się (starop.) — strzec się, unikać. [przypis redakcyjny]

      [37]

      gody* — radość, wesele; w. 25-28: Cicero głosił, że mędrzec powinien ze spokojem przyjmować wszystkie nieszczęścia, unikając jedynie hańby. Gdy jednak umarła jego córka Tulia, przeżył to głęboko. [przypis redakcyjny]

      [38]

      niezbożny — niecnotliwy (por. współczesny wyraz bezbożny). [przypis redakcyjny]

      [39]

      przeczże — czemu więc. [przypis redakcyjny]

      [40]

      dotkliwy — ostry. [przypis redakcyjny]

      [41]

      podać głowę* — dać głowę, stracić życie. [przypis redakcyjny]

      [42]

      wywiódłeś — wywiodłeś, udowodniłeś. [przypis redakcyjny]

      [43]

      łacniej rzec — łatwiej mówić. [przypis redakcyjny]

      [44]

      w. 29-32 — Cicero wygłosił cykl ostrych przemówień przeciwko wpływowemu politykowi, Markowi Antoniuszowi. Został zamordowany z polecenia Antoniusza, choć za wszelką cenę starał się uniknąć śmierci. [przypis redakcyjny]

      [45]

      toż — to samo. [przypis redakcyjny]

      [46]

      bodzie — dręczy. [przypis redakcyjny]

      [47]

      szczeście* — szczęście, dola, los, fortuna. [przypis redakcyjny]

      [48]

      snać (starop.) — przecież, może, podobno. [przypis redakcyjny]

      [49]

      pożądnej — pożądanej, upragnionej. [przypis redakcyjny]

      [50]

      W co (…) trafią — trafić w coś*: potrafić coś. [przypis redakcyjny]

      Bezpieczne płatności zapewniają: PayU Visa MasterCard PayPal

      Dane do przelewu tradycyjnego:

      nazwa odbiorcy

      Fundacja Wolne Lektury

      adres odbiorcy

      ul. Marszałkowska 84/92 lok. 125, 00-514 Warszawa

      numer konta

      75 1090 2851 0000 0001 4324 3317

      tytuł przelewu

      Darowizna na Wolne Lektury + twoja nazwa użytkownika lub e-mail

      wpłaty w EUR

      PL88 1090 2851 0000 0001 4324 3374

      Wpłaty w USD

      PL82 1090 2851 0000 0001 4324 3385

      SWIFT

      WBKPPLPP

      Skopiuj link Skopiuj cytat
      Zakładka Istniejąca zakładka Notka
      Słuchaj od tego miejsca