Aby móc stabilnie działać w 2026 roku, potrzebujemy Twojego wsparcia!
dowiedz się więcej
Przypisy
Pierwsza litera: wszystkie | 0-9 | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Według typu: wszystkie | przypisy autorskie | przypisy redaktorów Wolnych Lektur | przypisy źródła | przypisy tłumacza | przypisy tradycyjne
Według kwalifikatora: wszystkie | anatomiczne | angielski, angielskie | architektura | astronomia | białoruski | biologia, biologiczny | botanika | chemiczny | czeski | dawne | ekonomiczny | filozoficzny | fizyka | francuski | frazeologia, frazeologiczny | grecki | gwara, gwarowe | hebrajski | historia, historyczny | hiszpański | holenderski | ironicznie | język, językowy, językoznawstwo | łacina, łacińskie | literacki, literatura | liczba mnoga | matematyka | medyczne | mitologia | mitologia grecka | mitologia rzymska | muzyczny | niemiecki | obelżywie | poetyckie | pogardliwe | portugalski | potocznie | przenośnie | przestarzałe | regionalne | religijny, religioznawstwo | rodzaj męski | rodzaj nijaki | rosyjski | rodzaj żeński | rzadki | rzeczownik | środowiskowy | staropolskie | turecki | ukraiński | węgierski | włoski | wojskowy | wulgarne | żartobliwie
Według języka: wszystkie | English | français | Deutsch | lietuvių | polski
Znaleziono 19433 przypisów.
przed stem lat — dziś: przed stoma laty; sto lat temu. [przypis edytorski]
przed stu laty — autorka pisała to dawno temu, w roku 1918, zaś Śpiewy historyczne Juliana Ursyna Niemcewicza wydano w roku 1816, od ich opublikowania do dziś minęło zatem ponad dwieście lat. [przypis edytorski]
Przed ślepcem nie rzuca się kłód — Nie wolno wprowadzać w błąd niedoświadczonych. [przypis tłumacza]
przed ślepym nie kładź zawady — „Osobie ślepej w jakiejś sprawie nie dawaj niekorzystnej rady, nie mów: sprzedaj swoje pole i kup sobie osła, gdy ty sam działasz przeciwko niemu, by mu to zabrać”, Raszi do 19:14 [2]. [przypis tradycyjny]
przed światem — w rękopisie dalej następowała strofa o następującym brzmieniu: (więc nie wykładaj słów, jak karty / w pasjansów powrotnej nudzie: / tak / czy / nie — / tak / czy / nie — / bo każde słowo jest właśnie tyle warte / ile jest warte dla każdego z ludzi — [przypis edytorski]
przed Świątkami — przed Zielonymi Świątkami, tj. 25 kwietnia, gdyż Zielone Świątki przypadały w r. 1660 na 16 maja. [przypis redakcyjny]
przed tak ogromną widownią obwoływałeś każdy rodzaj jej myśli po dwa obole od sztuki — odniesienie do budzącego tutaj oburzenie filozofów dialogu Lukiana Wyprzedaż typów życia w powiązaniu z uwagą Filozofii na temat wyśmiewania jej w komediach: wystawiane w Atenach widowiska, początkowo bezpłatne jako część obrzędów kultowych, stały się tak popularne, że epoce klasycznej władze miasta pobierały opłatę za wstęp w wysokości dwóch oboli, przy czym najbiedniejsi obywatele mogli otrzymać zasiłek teatralny na pokrycie kosztów biletów. [przypis edytorski]
przed tem (starop.) — dziś: przedtem. [przypis edytorski]
przed tobąm nie składał — nie składałem przed tobą: przykład ruchomej końcówki czasownika; por. nadaremniem badał. [przypis edytorski]
przed trzydziestu laty — tekst pochodzi z 1913 r., Placówka ukazała się w 1884 r. [przypis edytorski]
Przed Twe ołtarze (…) Ojczyznę wolną racz nam wrócić — opublikowany 20 lipca 1816 r. w „Gazecie Warszawskiej” pierwotny tekst autorstwa Alojzego Felińskiego zatytułowany Pieśń narodowa za pomyślność króla miał nawiązywać do ang. pieśni God save the King; wskazywał na to refren: „Przed Twe ołtarze zanosim błaganie/ Naszego Króla zachowaj nam Panie”. Wyrażało się w nim legalistyczne stanowisko aprobujące władzę Aleksandra I w Królestwie Polskim, reprezentowane jednak jedynie przez część społeczeństwa. W lutym 1817 r. „Pamiętnik Warszawski czyli Dziennik Nauk i Umiejętności” opublikował wersję hymnu Antoniego Goreckiego pod znaczącym tytułem Hymn do Boga o zachowaniu wolności. Gorecki prezentował pogląd, że wartością jest nie tyle zachowanie króla, ile wolności, stąd refren: „Niesiemy modły przed Twoje ołtarze,/ zostaw nas Panie przy wolności darze”. Prośba o wolność z refrenu Goreckiego pozostała na stałe jako modyfikacja tekstu; podobnie dwie ze strof jego hymnu. Jeszcze w 1817 r. zmieniono drugi wers refrenu na: „Naszą ojczyznę racz nam wrócić, Panie”. Wkrótce pieśń stała się deklaracją nieposłuszeństwa wobec oficjalnej władzy; w 1862 r. została zakazana w zaborze ros., śpiewali ją uczestnicy powstania styczniowego, przez co zyskała miano „Marsylianki 1863 roku”. Później śpiewano „Boże coś Polskę” podczas okupacji hitlerowskiej oraz w czasie stanu wojennego w latach 80. XX w. Po roku 1989 zmieniono ponownie refren, zastępując frazę „racz nam wrócić” słowem „pobłogosław”. [przypis edytorski]
przed tym gorzem (daw.) — przed tym nieszczęściem. [przypis edytorski]
Przed wieki była wielu ziem królową (…) To Semiramis — Semiramida pragnąc zaspokoić i uprawnić wobec swojego ludu kazirodzką [dziś popr.: kazirodczą; red. WL] skłonność do swojego syna, prawem dozwoliła zawarcie związków małżeńskich między matką a synem. [przypis redakcyjny]
przed wieki — daw. forma N.lm; dziś: przed wiekami. [przypis edytorski]
przed wieki — dziś popr. forma N. lm.: przed wiekami. [przypis edytorski]
przed wieki — dziś popr. forma N.lm: przed wiekami. [przypis edytorski]
przed wieki — dziś popr. N.lm: przed wiekami. [przypis edytorski]
przed wieki — dziś: przed wiekami. [przypis edytorski]
przed wieki — tu daw.: przed wiekami. [przypis edytorski]
przed Wiekuistym — Raszi uczy, że w czasach Świątyni Jerozolimskiej kohen stawiał go w Bramie Nikanora, ponieważ oczyszczany człowiek nie miał jeszcze odkupienia, nie mógł wejść na dziedziniec świątynny, zob. Raszi do 14:11 [1]. [przypis tradycyjny]
przed więcej jak sto laty — ponad sto lat temu. [przypis edytorski]
przed Wojciecha — tj. przed dniem św. Wojciecha, obchodzonym w kościele katolickim 23 kwietnia. [przypis edytorski]
przed wojną — mowa o I wojnie światowej. [przypis edytorski]
przed wroty — dziś popr. forma N. lm: przed wrotami. [przypis edytorski]
przed wrotyma — dziś popr. forma Msc.lm: przed wrotami. [przypis edytorski]
przed wystąpieniem Garibaldiego na scenę polityczną — tj. przed r. 1860, w którym Garibaldi (1807–1882) wypędził Burbonów z Neapolu i Sycylii i złączył te kraje z królestwem Piemontu. [przypis redakcyjny]
przed zasłoną — Raszi zwraca uwagę, że w przypadku, gdy zgrzeszył tylko Najwyższy Kohen napisane jest »przed zasłoną świątyni« (4:6), a tutaj jedynie »przed zasłoną«. „Gdy zgrzeszył Najwyższy Kohen nadal miano świętości powiązane było z Przybytkiem, ale gdy zgrzeszyli wszyscy (uchowaj Boże), świętość zanikła”, Raszi do 4:17 [1]. [przypis tradycyjny]
przed zasłoną świątyni — „Naprzeciw miejsca świętości, czyli naprzeciw miejsca pomiędzy drążkami [arki], krew nie padała na samą zasłonę, ale jeśli spadła nie zaburzało to [ceremonii]”, Raszi do 4:6 [1]. [przypis tradycyjny]
Przed zbadaniem więc aktu, za pomocą którego naród wybiera króla, dobrze byłoby zbadać akt, za pomocą którego naród staje się narodem; ten akt bowiem, poprzedzający koniecznie ów drugi, stanowi prawdziwy fundament społeczeństwa — pactum subiectionis [łac.: umowa o podporządkowaniu się; red. WL] nie jest zatem zdolne uzasadnić prawności społeczeństwa. Aby osiągnąć to uzasadnienie, należy przyjąć inne pactum, logicznie tamto wyprzedzające, mianowicie pactum unionis, societatis[łac.: umowa o zjednoczeniu się, o społeczeństwo; red. WL]. W tym leży różnica pomiędzy Russem a jego poprzednikami: tamci przeważnie mieszali ze sobą obydwa układy i główną uwagę zwracali na pakt poddania się władzy rządowej — on natomiast odrzuca zupełnie ten ostatni układ i bada jedynie pakt zjednoczenia, umowę społeczną, wywodząc z jej treści zasady społeczeństwa opartego na prawie. [przypis tłumacza]
przed (…) zwierzęty — dziś popr. forma N. lm: zwierzętami. [przypis edytorski]
Przed życiem czuję — nie przed śmiercią trwogę (…) Ciebie więcej nie kochała ona!… — Cytowane wyjątki według parafrazy Z. Krasińskiego [przyp. autora]. [przypis autorski]
przedać (daw.) — dziś: sprzedać. [przypis edytorski]
przedać (daw., gw.) — sprzedać. [przypis edytorski]
przedać (daw.) — sprzedać. [przypis edytorski]
przedać (daw.) — sprzedać. [przypis edytorski]
przedać (daw.) — sprzedawać. [przypis edytorski]
przedać — dziś popr.: sprzedać. [przypis edytorski]
przedać — dziś: sprzedać. [przypis edytorski]
przedać (przestarz.) — sprzedać. [przypis edytorski]
przedaj (daw.) — sprzedaż. [przypis redakcyjny]
przedający (daw.) — sprzedający. [przypis edytorski]
przedajny (daw.) — skorumpowany. [przypis edytorski]
przedajnych — dziś popr.: sprzedajnych. [przypis edytorski]
przedaną będzie (daw. forma) — dziś: będzie sprzedana. [przypis edytorski]
przedawać (daw.) — sprzedawać. [przypis edytorski]
przedawać na funt — sprzedawać na wagę. [przypis edytorski]
przedaż — dziś popr.: sprzedaż. [przypis edytorski]
przedaż — dziś: sprzedaż. [przypis edytorski]
przedchorągiewny — rycerz walczący w pierwszym szeregu, przed sztandarem chorągwi (dawnej jednostki wojskowej), do której należy. [przypis edytorski]
przeddyluwialny a. predyluwialny (z łac.) — przedpotopowy. [przypis edytorski]
przeddziad (daw.) — pradziad. [przypis edytorski]
przeddziad — pradziad. [przypis edytorski]
przede dniem (daw.) — przed świtem. [przypis edytorski]
Przede wszystkiem odpowiadam na to, co jest w związku z Effinghamem Wilsonem — jest to odpowiedź na następujący ustęp listu Reeve'a z dn. 3 października: „Wczoraj zostałem przedstawiony znakomitemu Effinghamowi Wilson. Niestety, nie był szalonym, ni eleganckim. Tak, jak to przepowiadałem, wyraził cały podziw, który mój poemat w nim wzbudził, ale, czy to reforma, czy to cholera, czy też złe usposobienie publiczności dla literatury, czy też tysiąc innych rzeczy, dość, że nie czuł w sobie odwagi, by zaryzykować wydanie. Gdybym jednak zechciał podjąć się połowy kosztów tej spekulacji, chętnie przyjąłby na siebie drugą połowę. Jak widzisz więc, muszę zaślubić tego osła księgarza, by mi zrobił dziecko i trzeba jeszcze, bym miał znaczny posag, od 600–800 franków. Znalazłem z łatwością te pieniądze, lecz chcę naprzód wyrachować, czy sława i reputacja, przez nie nabyte, przedstawiają wartość tej sumy. Czy radzisz mi dać Wędrowca do przeczytania jakiemuś wybitnemu poecie, Campbellowi np., by mi wyraził swoje zdanie? Chętnie posłałbym go Southey'owi. Napisz mi, co o tem myślisz”. [przypis redakcyjny]
Przede wszystkim starajcie się o to, by ze stanu pedagoga nie robić zawodu. Każdy publiczny człowiek w Polsce ma mieć tylko jeden stały stan, tj. stan obywatela — por. w Projekcie konstytucji dla Korsyki: „Nikt nie powinien być urzędnikiem z zawodu, ani żołnierzem z zawodu. Wszyscy winni być gotowi spełniać wszystkie i funkcje nałożone przez ojczyznę. Nie powinno być na wyspie żadnego innego stanu, prócz stanu obywatela, a ten stan powinien obejmować wszystkie inne”. [przypis redakcyjny]
przededniem (starop.) — przed świtem. [przypis edytorski]
przedeklinować — tu: przejść systematycznie, według kolejności. [przypis edytorski]
przedemną (starop. forma) — dziś popr.: przede mną. [przypis edytorski]
przedemną (starop. forma ort.) — dziś popr.: przede mną. [przypis edytorski]
przedeń (starop. forma) — przed nim. [przypis edytorski]
przedeń (starop. forma) — tu skrót od: przed nią. [przypis edytorski]
przedkładać (daw.) — wyjaśniać. [przypis edytorski]
przedkładać — tłumaczyć, wyjaśniać. [przypis edytorski]
przedłożenie (daw.) — propozycja, wniosek. [przypis edytorski]
przedłożę nasamprzód nasz cel (…), a następnie środki do osiągnięcia tegoż — Głównym zadaniem części niniejszej jest, jak to wynika z części pierwszej, dokonanie przeglądu wszystkich idei, które znajdujemy w sobie jako powstałe z czystego rozumu, w celu odróżnienia ich od takich, które sobie wyobrażamy; daje się to przeprowadzić na podstawie własności wyobrażania i rozumienia. [przypis autorski]
przedłożył — u Cylkowa: 'przełożył'; uzasadnienie korekty: doprecyzowanie znaczenia i uniknięcie dwuznaczności, 'przełożyć' kojarzy się z bardziej fizyczną aktywnością przekładania przedmiotu na inne miejsce, czasownik w użyty oryginale oznacza 'postawił/położył'. [przypis edytorski]
przedłużeniem jego będzie — pas efodu „będzie razem z nim utkany, nie zaś tkany oddzielnie i przyłączony”, Raszi do 28:8 [4]. [przypis tradycyjny]
przedłużyli — jeśli przedłuży (czasownik z partykułą -li). [przypis edytorski]
Przedmieścia Saint-Antoine i Temple (fr. Faubourg Saint-Antoine oraz Faubourg-du-Temple) — dawne przedmieścia Paryża, powstałe poza murami miejskimi, wokół opactwa Saint-Antoine-des-Champs oraz wzdluż drogi prowadzącej od miejskiej bramy Temple. [przypis edytorski]
przedmieście Saint-Germain — lewobrzeżna dzielnica Paryża, od poł. XVIII w. zamieszkiwana przez arystokrację. [przypis edytorski]
przedmiot jego żądz uroczy — W przedmiot jego żądzy, to jest Maryję, którą ten święty całą duszą ukochał. [przypis redakcyjny]
przedmiot — „Przedmiotem jest wszystko, co może być podmiotem zdania”. [przypis autorski]
przedmiot święty — łac. res sacra. [przypis autorski]
przedmiot — temat. [przypis edytorski]
przedmiot zaś transcendentalny — właściwie: transcendentny. [przypis tłumacza]
przedmiotem powszechnej nienawiści, umarł z głodu — od nikogo nie dostał ani pożywienia, ani wody, ani ognia. Amnestia chroniła go od odpowiedzialności sądowej, ale nie zapewniała mu nabycia środków żywności. [przypis tłumacza]
przedmiotem praw w Polsce jest niezawisłość każdego obywatela i, co z tego wynika, ucisk wszystkich — Następstwa liberum veto. [przypis autorski]
[przedmioty pewnego rodzaju] — Słów ujętych tutaj w nawiasy nie ma w oryginale, ale trzeba się ich domyślać z tekstu. [przypis tłumacza]
„Przedmoście Rumuńskie” — Koncepcja „Przedmościa Rumuńskiego” zakładała, w przypadku konieczności odwrotu z linii Wisły pod naciskiem niemieckim, obronę Małopolski południowo-wschodniej w oparciu o granice z Węgrami i Rumunią. Rubież ta musiała być bezwzględnie utrzymana, aby możliwe było ustanowienie szlaków komunikacji i dostaw zaopatrzenia od zachodnich sojuszników. Plany obrony „Przedmościa Rumuńskiego” stały się nieaktualne po 17 września 1939 r., gdy na obszar ten wkroczyła Armia Czerwona. [przypis edytorski]
Przedmowa do nowego wydania Reja — jest to przedmowa do warszawskiego wydania z 1828 r., stanowiącego pierwszą osobną publikację Żywota człowieka poczciwego Mikołaja Reja (poza zbiorem tekstów zatytułowanym Źwierciadło albo kstałt, w którym każdy stan snadnie się może swym sprawam jako we źwierciedle przypatrzyć). [przypis edytorski]
Przedmowa do „Traktatu” — Tę przedmowę napisał prawdopodobnie G. H. Schuller. [przypis tłumacza]
Przedmowa. Józef Tretiak — autorem tej części, w źródle umieszczonej przed tekstem Goszczyńskiego jako Wstęp, a w niniejszym wydaniu przeniesionej na koniec publikacji jest historyk literatury Józef Tretiak (1841–1923), profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. [przypis edytorski]
Przedmowa — Przedmowa nakładcy jest również pióra Laclosa i stanowi jedynie ironiczną mistyfikację czytelnika. [przypis tłumacza]
Przedmowa — Przedmowę tę dołączył Molier do pierwszego wydania Świętoszka, (z końcem marca 1669 r.). Mimo że Podania wcześniejsze są co do daty niż Przedmowa, pomieszcza się je stale po niej, gdyż ten porządek wprowadził Molier w drugim wydaniu Świętoszka, gdzie pierwszy raz te Podania znajdujemy. [przypis tłumacza]
Przedmowa — z maja 1826. (przypis R. Colomba) [przypis redakcyjny]
przedmowę, w jaką zaopatrzył — dziś popr.: przedmowę, w którą zaopatrzył. [przypis edytorski]
przedmowy do „Dziadów” — Ta relacja „Orła Białego” jest błędna; ustęp ten mieści się w przedmowie do drugiego wydania Wallenroda, w dwutomowym wydaniu Poezji (Petersburg, 1929). [przypis autorski]
przedmowy (…) pisanej na żądanie cenzury — Jak długo utrzymywały się na emigracji te antymickiewiczowskie nastroje, dowodzi fakt, że kiedy w wiele lat po śmierci poety Lenartowicz miał we Florencji wykłady o Mickiewiczu, otrzymał następujący list: „Dzieckiem jesteś, jeżeli uważasz Mickiewicza za patriotę. Cyprian Norwid”. Lenartowicz przytacza to w liście do pani Bośniackiej, autorki Obrony Częstochowy (List ten znajduje się w Bibliotece Narodowej w Warszawie). [przypis autorski]
przedni (daw.) — znakomity. [przypis edytorski]
przedni plach — blacha od zbroi. [przypis redakcyjny]
przedni — tu: w dobrym gatunku. [przypis edytorski]
przednia antygwardia — przednia straż. [przypis edytorski]
przednia — bardzo dobra. [przypis edytorski]
przednia mąka — Raszi uczy, że słowo סֹלֶת (solet): przednia mąka odnosi się zawsze do mąki pszennej, zob. Raszi do 2:1 [3]. [przypis tradycyjny]
przedniejszy (starop.) — daw. forma przym. lm; dziś: przedniejsi. [przypis edytorski]
przedniejszy (starop. forma) — dziś M.lm: przedniejsi. [przypis edytorski]
przedniejszy (starop. forma) — dziś popr. forma lm: przedniejsi. [przypis edytorski]
przedniejszy (starop. forma) — przedniejsi. [przypis edytorski]
przedniejszy (starop. forma) — przedniejsi [wodzowie]. [przypis edytorski]
przednieyszy (starop. forma) — przedniejsi (lm). [przypis edytorski]
