Przypisy

ciągła — dziś popr.: ciągnęła (tu: forma krótsza, daw. i gw. użyta w celu utrzymania rytmu jedenastozgłoskowca). [przypis edytorski]

ciągłam — dziś popr.: ciągnęłam. [przypis edytorski]

ciągły — dziś popr.: ciągnęły (tu: forma krótsza, daw. i gw. użyta w celu utrzymania rytmu jedenastozgłoskowca). [przypis edytorski]

ciągły (gw.) — dziś popr.: ciągnęły. [przypis edytorski]

ciągnąca się wzdłuż grzbietu aż do szyi żyła — opis niezgodny ze współczesną wiedzą anatomiczną. [przypis edytorski]

ciągnąć się (daw.) — wysilać się na wydatki; ciągni się (tryb rozkazujący) wydawaj. [przypis edytorski]

ciągnąć się (daw.) — wysilać się na wydatki. [przypis edytorski]

ciągnąć — tu: iść, podążać. [przypis edytorski]

Ciągnęliśmy kluczem za nocą w pogoni — wiersz ma ten sam rytm co Grenada Juliusza Swietłowa w przekładzie Juliana Tuwima, i podobnie zaczyna się od opisu podróży konnej. [przypis edytorski]

ciągnęły (…) czterdzieści koni — dziś: ciągnęło czterdzieści koni. [przypis edytorski]

ciągni — dziś popr. forma 1.os trybu rozkazującego: ciągnij. [przypis edytorski]

ciągni sie (daw.) — tryb rozkazujący od: ciągnąć się, wysilać się na wydatki. [przypis edytorski]

ciągni sie (daw.) — tryb rozkazujący od ciągnąć się: wysilać się na wydatki. [przypis edytorski]

ciągni się (daw.) — tryb rozkazujący: ciągnij się; od ciągnąć się: wysilać się na wydatki. [przypis edytorski]

ciągnie sie (daw.) — tu: przeciąga się. [przypis edytorski]

ciągnienie (daw.) — pochód wojska, marsz. [przypis edytorski]

ciągnienie (daw.) — przemarsz wojsk. [przypis edytorski]

ciągniono — dziś: ciągnięto. [przypis edytorski]

ciągniony (daw.) — dziś: ciągnięty. [przypis edytorski]

ciągniony — dziś: ciągnięty. [przypis edytorski]

ciągniony (przestarz.) — ciągnięty. [przypis edytorski]

ciągń sie a. ciągni sie (daw.) — tryb rozkazujący: wydawaj; od: ciągnąć się, wysilać się na wydatki. [przypis edytorski]

ciągota (rzad.) — dreszcze. [przypis edytorski]

ciągoty — pożądanie. [przypis edytorski]

ciągta (reg.) — ciągnijcie. [przypis edytorski]

ciągutka (pot.) — mleczny cukierek o ciągliwej konsystencji. [przypis edytorski]

ciąża (daw.) — kara, fant; wezmą ciążą: wezmą ciążę, wezmą fant a. nałożą karę. [przypis edytorski]

ciąża — tu: ciężar. [przypis edytorski]

ciążyć — tu prawdop.: krytykować. [przypis edytorski]

cibalginowo-aspirynowa — złożenie powstałe z dwóch nazw substancji przeciwbólowych: cibalginy o działaniu uspokajającym oraz przeciwbólowej i przeciwzapalnej aspiryny. [przypis edytorski]

cicero (daw.) — przewodnik. [przypis edytorski]

Cicero powiedział — Rethorica ad Herennium, ks. I; obecnie tego dzieła nie przypisuje się jednak Cyceronowi. [przypis edytorski]

ciceron (daw., z wł.) — przewodnik. [przypis edytorski]

Ciceron — Marcus Tullius Cicero (106–43 p.n.e.), polityk i mówca rzymski, zamordowany z powodu mów (tzw. Filipik) wygłoszonych przeciw Markowi Antoniuszowi. [przypis edytorski]

ciceron (z wł. cicerone) — przewodnik. [przypis edytorski]

ciceron (z wł. cicerone: żart. mały Cyceron) — przewodnik oprowadzający turystów. [przypis edytorski]

cicerona (wł.) — przewodnik. [przypis edytorski]

cicerone (daw.) — przewodnik. [przypis edytorski]

cicerone (daw.) — przewodnik. [przypis edytorski]

cicerone (daw., z wł.) — przewodnik. [przypis edytorski]

cicerone — tu: przewodnik. [przypis edytorski]

cicerone (wł.) — przewodnik. [przypis edytorski]

ciceronować (daw.; z wł. żart. cicerone: przewodnik) — służyć jako przewodnik oprowadzający turystów, zwłaszcza po zabytkach i muzeach. [przypis edytorski]

cicha msza (rel.) — skromna msza czytana, bez muzyki. [przypis edytorski]

cichaczem — niepostrzeżenie. [przypis edytorski]

cichajta (gw.) — bądźcie cicho. [przypis edytorski]

cichego (…) doktora — chodzi o doktora Fausta. Jest to bohater fikcyjny, postać stanowiąca sama w sobie niezwykle płodny motyw w sztuce. Faust to uczony (zarazem filozof, alchemik, przyrodnik), który, zgłębiwszy dostępną człowiekowi wiedzę, doznał rozczarowania, niedosytu i goryczy, co z kolei doprowadziło go do podpisania cyrografu z diabłem. W zamian za diabelską pomoc i usługi zapisał diabłu (występującemu pod imieniem Mefistofelesa) swą duszę. Najbardziej znanym opracowaniem tematu jest dramat Faust Johanna Wolfganga Goethego, cieszący się niebywałą popularnością w okresie romantyzmu. W romantyzmie poza ujęciami literackimi powstały również np. utwory muzyczne inspirowane historią Fausta, jak Symfonia Faustowska Liszta, kantata Berlioza Potępienie Fausta, czy opera Gounoda Faust. Wcześniej motyw podjął Christopher Marlowe (Tragiczna historia doktora Fausta 1588), a później m.in. Thomas Mann (Doktor Faustus 1947). Na wątkach faustowskich oparta jest również powieść Michaiła Bułhakowa Mistrz i Małgorzata. W polskiej literaturze motyw ten, nieco strywializowany, pojawia się w legendzie o panu Twardowskim oraz w balladzie Mickiewicza Pani Twardowska. [przypis edytorski]

cichej wsi litewskiej, kiedy reszta świata we łzach i krwi tonęła — Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, ks. I. [przypis edytorski]

Cicho, bo każdy się bał dowódcy — Iliada IV 431. [przypis edytorski]

cichocie (gw.) — bądźcie cicho. [przypis edytorski]

cichocie (gw.) — uciszcie się. [przypis edytorski]

cichojcie (gw.) — bądźcie cicho, milczcie. [przypis edytorski]

cichom tonąć począł — począłem cicho tonąć. [przypis edytorski]

cichymi kroki (daw.) — dziś popr. N.lm: cichymi krokami. [przypis edytorski]

cichymi kroki — dziś popr. forma N. lm: cichymi krokami. [przypis edytorski]

cicis (cyces) — frędzle od chusty, element rytualnego stroju żydowskiego. [przypis edytorski]

cicisbej (wł. cicisbeo, cavaliere servente) — przyjaciel domu adorujący panią domu. [przypis edytorski]

cicisbeo (wł.) — kawaler usługujący i towarzyszący pani domu z pozwoleniem jej męża. [przypis edytorski]

cicisbeo (z wł.) — kawaler wyznający miłość kobiecie zamężnej. [przypis edytorski]

cicisbeo (z wł.) — oficjalny kochanek zamężnej kobiety. [przypis edytorski]

cicit a. cyces — frędzle przymocowane do czterech rogów tałesu; element rytualnego stroju żydowskiego. [przypis edytorski]

cicit — (hebr.; z jid. cyces) frędzle przymocowane w czterech rogach talitu (tałesu). [przypis edytorski]

Cicuta virosa (łac.) — szalej jadowity. [przypis edytorski]

cie (daw., gw.) — wykrzyknienie oznaczające: „No patrzcie!”, „Też coś!”, „A gdzie tam!”. [przypis edytorski]

cie (gw.) — cię. [przypis edytorski]

cie… (gw.) — wykrzyknienie: patrzcie, widzicie. [przypis edytorski]

Ciebie — dziś popr.: Cię. [przypis edytorski]

Ciebie, mój bracie, / Stróżu ojczyzny — mowa o Hektorze, bracie Kasandry. [przypis edytorski]

Ciebie on z łowczych obierzy wyzuje — fragment biblijnego psalmu 91, przetłumaczonego na polski jako pieśń religijna przez Jana Kochanowskiego (1530–1584). [przypis edytorski]

ciebie też uwięzi — aluzja do wydarzeń z Odysei Homera, gdzie główny bohater uniknął czaru syren, zatykając załodze uszy woskiem, a samemu przywiązując się do masztu, by słyszeć ich śpiew. [przypis edytorski]

ciebie wysławiać będą bracia twoi — «Ponieważ [Jakub] zganił trzech pierwszych synów ostrymi słowami, Jehuda zaczął się wycofywać, aby [ojciec] nie napomniał go za historię z Tamar, więc Jakub skierował do niego życzliwe słowa: Jehudo, ty nie jesteś jako oni!» , zob. Raszi do 49:8. [przypis edytorski]

ciebiem ujrzał — cię ujrzałem. [przypis edytorski]

ciebież — czy ciebie (daw. konstrukcja z partykułą pytającą -że, skróconą do -ż). [przypis edytorski]

ciebzie (reg.) — ciebie (wymowa kurpiowska). [przypis edytorski]

Ciechocinek — polskie miasto uzdrowiskowe w województwie kujawsko-pomorskim. [przypis edytorski]

cieciorka — samica cietrzewia. [przypis edytorski]

ciecza — dziś popr. forma M.lp: ciecz. [przypis edytorski]

ciejbe — niby, jakby, jak. [przypis edytorski]

Ciekaw jestem, co ujrzę tam… — fragment norweskiej pieśni Over de høje fjælde (Nad wysokimi górami) z tekstem Bjørnstjerne Bjørnsona (1832–1910) i muzyką Mortena Eskesena (1826–1913); modyfikacja w przekładzie wprowadzona została dla zachowania liczby zgłosek zgodnej z oryginalnym wersem. [przypis edytorski]

ciekawam (daw.) — forma skrócona od: ciekawa jestem. [przypis edytorski]

ciekawam — dziś raczej: jestem ciekawa. [przypis edytorski]

ciekawam — forma skrócona; inaczej: ciekawa jestem. [przypis edytorski]

ciekawam — forma skrócona od: ciekawa jestem. [przypis edytorski]

ciekawam — skrócone od: ciekawa jestem. [przypis edytorski]

ciekawam — skrót od: ciekawa jestem. [przypis edytorski]

ciekawiec — dziś popr.: ciekawski. [przypis edytorski]

ciekawości (daw.) — dziś: rzeczy ciekawe, warte zobaczenia, ciekawostki. [przypis edytorski]

ciekawym — forma skrócona; inaczej: ciekawy jestem. [przypis edytorski]

ciekawym — forma skrócona od: ciekawy jestem. [przypis edytorski]

ciekawym — skrócenie: ciekawy [jeste]m. [przypis edytorski]

ciekawym — skrócone od: ciekaw jestem (przykład konstrukcji z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]

ciekawym — skrócone od: ciekawy jestem. [przypis edytorski]

ciekawym — tu: ciekawy jestem. [przypis edytorski]

ciekawym — tu: jestem ciekawy. [przypis edytorski]

ciekawym — tu skrót od: ciekawy jestem. [przypis edytorski]

ciekawym — tu skrót od: ciekawy jestem. [przypis edytorski]

cieką — dziś popr.: ciekną. [przypis edytorski]

cieklina — odnoga. [przypis edytorski]

Ciekuny — daw. wieś, dziś pole i pastwisko we wsi Juchnowiec Dolny, w pow. białostockim. [przypis edytorski]

ciel brouillé (fr.) — zachmurzone niebo (także: niebo zagniewane). [przypis edytorski]