Przypisy

niegdy (starop.) — czasem. [przypis edytorski]

niegdy — w Legatach, tj. dziele poprzedzającym Wielki Testament. [przypis edytorski]

niegdyć (daw.) — kiedyś. [przypis edytorski]

niegdysiejszy (daw.) — dawny. [przypis edytorski]

niegdyś legia cała okrzyknęła mnie cezarem dla gładkości liców moich — jest to tylko plotka, podkreślająca homoerotyczny rys w charakterystyce Heliogabala; cieszył się on popularnością wśród legionistów, jednakże o jego wyborze na cesarza zadecydowała złożona sytuacja polityczna i energiczne działania jego matki (Julii Soaemias) i babki (Julii Maesy), zdecydowanie żądnej władzy: kiedy w 217 r. n.e. zginął zamordowany cesarz Karakalla, Julia Maesa (jego ciotka) wraz ze swą córką, matką Heliogabala, wszczęły rewoltę w celu przywrócenia dynastii Sewerów, przekonały legionistów, że Heliogabal (Warius Awitus Bassjanus, 204–222) jest naturalnym synem Karakalli i wykorzystując niezadowolenie wojska oraz nieufność wobec sprawującego władzę po Karakalli prefekta pretorianów Makrynusa, doprowadziły do obwołania go przez pretorianów prawowitym cesarzem (16 maja 218 r.); kiedy w dodatku kilka tygodni później armia Makrynusa została pokonana przez legiony Heliogabala pod Antiochią, a sam Makrynus najpierw salwował się ucieczką, a następnie został zamordowany, senat poczuł się zmuszony zatwierdzić wybór Heliogabala na cesarza. [przypis edytorski]

niegdyś wskutek wielkiego wstrząśnienia (…) fal nurt rozszalały Sycylię od Hesperii oddarł — Sycylia stanowiła niegdyś całość z Półwyspem Apenińskim, a jej oderwanie musiały spowodować erupcje wulkaniczne; Wergiliusz daje tu wyraz wiedzy starożytnych na ten temat. [przypis edytorski]

nieglaźno (daw.) — nieukładnie, niezręcznie. [przypis edytorski]

niegłupim — dziś raczej: nie jestem głupi. [przypis edytorski]

niegodiasz (daw.) — niegodziwiec. [przypis edytorski]

niegodna — dziś popr. forma: niegodne. [przypis edytorski]

niegodnąć — konstrukcja z partykułą wzmacniającą „-ci”, skróconą do „-ć”. [przypis edytorski]

Niegodny — hebr. קָטֹנְתִּי (katonti) dosł. ‘zmalałem, stałem się mały’. «Zmniejszyły się moje zasługi przez to, że wyświadczyłeś mi [tyle] dobroci i okazałeś wierność. Dlatego się lękam, bo może od czasu, gdy złożyłeś mi obietnicę [opieki] stałem się zepsuty przez grzech i to spowoduje, że będę wydany w ręce Esawa», zob. Raszi do 32:11. [przypis edytorski]

niegodzę (starop. forma ort.) — dziś popr.: nie godzę. [przypis edytorski]

niegodziasz — dziś: niegodziwiec. [przypis edytorski]

niegodzijasz — dziś: niegodziwiec. [przypis edytorski]

niegodziwy (daw.) — marny, lichy, nieznośny. [przypis edytorski]

niegodziwy — podły, złośliwy. [przypis edytorski]

Niegolewski, Andrzej (1785–1857) — pułkownik Wojska Polskiego, uczestnik kampanii napoleońskich, ziemianin, działacz społeczny. [przypis edytorski]

niegrzebny — niepogrzebany. [przypis edytorski]

niehamowny (daw.) — niepowstrzymany. [przypis edytorski]

Nieistniejący wulkan — pełny tytuł artykułu Stanisława Brzozowskiego, zamieszczonego w „Przeglądzie Społecznym” (nr 17 z 1907), to: Nieistniejący wulkan i bardzo istniejąca kwestia. [przypis edytorski]

nieistność — fakt nieistnienia czegoś. [przypis edytorski]

niejaka pani de Larnage — Suzanne-Francoise du Larnage (1693–ok. 1755); w chwili spotkania z Rousseau miała 44 lata. [przypis edytorski]

niejaki czas — «Dwanaście miesięcy», zob. Raszi do 40:4. [przypis edytorski]

niejaki — pewien. [przypis edytorski]

niejeden bóg ludziom towarzyszy, którzy mają w sobie wstyd i uczciwość, a nie najmniej bóg-opiekun gości. Z góry patrzy na dobre szelmostwa i dobre postępki — odniesienie do Odysei IX 271 (słowa Odyseusza, proszącego Polifema o gościnę) oraz XVII 485–487 (słowa jednego z zalotników, upominającego Antinoosa). [przypis edytorski]

niejeden, powie pan, spotykał samego siebie, np. Goethe zazwyczaj na moście — Goethe opisuje to wydarzenie pod koniec Księgi Jedenastej swojej autobiografii Z mojego życia. Zmyślenie i prawda. [przypis edytorski]

niejednę — dziś B.lp r.ż.: niejedną. [przypis edytorski]

niejedno miłe zburzyć, a inaczej odbudować — Wincenty Pol, Pieśń o ziemi naszej. [przypis edytorski]

niek (gw.) — niech. [przypis edytorski]

niekaj (gw.) — niekiedy, czasem. [przypis edytorski]

niekajś (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

niekiej (gw.) — gdzieniegdzie. [przypis edytorski]

niekiej (gw.) — niekiedy, czasami. [przypis edytorski]

niekiej (gw.) — niekiedy, czasem. [przypis edytorski]

niekiej (gw.) — niekiedy. [przypis edytorski]

nieklejnotny — taki, który nie ma klejnotu, tj. herbu szlacheckiego; nie będący szlachcicem. [przypis edytorski]

nieko ant to neatsakydavo — dabar: nieko į tai neatsakydavo. [przypis edytorski]

niekoniecznieśmy mocni — skrót od: niekoniecznie jesteśmy mocni. [przypis edytorski]

niekonsekwentność — dziś popr.: niekonsekwencja. [przypis edytorski]

niekontent (daw.) — niezadowolony. [przypis edytorski]

niekontent — niezadowolony; od kontent: zadowolony z czegoś. [przypis edytorski]

niekontent — niezadowolony. [przypis edytorski]

niekontent — niezadowolony. [przypis edytorski]

niekontent (przestarz.) — niezadowolony. [przypis edytorski]

Niekrasow, Nikołaj Aleksiejewicz (1821–1878) — rosyjski pisarz, dziennikarz, redaktor i wydawca. [przypis edytorski]

Niekrasow, Nikołaj Aleksiejewicz (1821–1878) — rosyjski poeta, początkowo romantyk, potem autor utworów o problematyce społecznej, ukazujących niedolę ludu i niesprawiedliwość ustroju pańszczyźnianego; przytoczony cytat pochodzi z wiersza *** [Умру я скоро…] (Niedługo umrę, 1867). [przypis edytorski]

niekrzyw — tu: niewinny. [przypis edytorski]

niekscone (gw.) — niechrzczone. [przypis edytorski]

niektóre — dziś popr. forma B. lm. r.m-os.: niektórych (tj. ludzi). [przypis edytorski]

niektóre więźnie — dziś popr. forma B. lm: niektórych więźniów. [przypis edytorski]

niektórego — tu: jakiegoś. [przypis edytorski]

niektóren (gw.) — niektóry. [przypis edytorski]

niektóry (daw.) — pewien. [przypis edytorski]

niektóry — tu: pewien, niejaki. [przypis edytorski]

niektóry — tu: pewien. [przypis edytorski]

niekuomi — sen. forma: niekuo. [przypis edytorski]

nieledwie (daw.) — prawie, niemal. [przypis edytorski]

nieledwie (daw.) — prawie. [przypis edytorski]

nieledwie — niemal, prawie. [przypis edytorski]

nieledwie — niemal, prawie że. [przypis edytorski]

nieledwie — prawie, niemal. [przypis edytorski]

Nielepkowice — wieś nad rzeką San, w woj. podkarpackim; dawniej ważne miejsce na trasie spławiania zboża do Gdańska, z wielkim murowanym spichlerzem. [przypis edytorski]

nieliczne zawody wolne, zwłaszcza lekarze i aptekarze żyli normalnie ze swojej pracy (…) — Tutaj też należy szukać powodów masowego napływu młodzieży po wojnie na studia lekarskie, stomatologiczne i farmaceutyczne; przypisek z roku 1948. [przypis edytorski]

nielicznych — dosł. 'jednych', hebr. אֲחָדִים (achadim) liczba mnoga utworzona od słowa אֶחָד (echad): 'jeden'. Mieli jeden plan: bunt przeciwko Bogu, zob. Raszi do 11:1. Byli jednomyślni, zob. Radak do 11:1. Mędrcy i głupcy używali tych samych słów, zob. Ibn Ezra do 11:1. [przypis edytorski]

nielot, Apteryx (biol.) — kiwi, rodzaj nielotnych ptaków o szczątkowych skrzydłach, zamieszkujących Nową Zelandię. [przypis edytorski]

nielubiony — dziś popr.: nielubiany. [przypis edytorski]

nieluby — niekochany. [przypis edytorski]

nieluby (starop.) — niemiły. [przypis edytorski]

nieludcejszy (daw. forma) — bardziej nieludzki. [przypis edytorski]

nieludzkim — w oryg. niem. unnatürlichen: nienaturalnym. [przypis edytorski]

Nielutościwą tobie (…) słynąć — zyskasz sławę bezlitosnej. [przypis edytorski]

nielutościwe — nielitościwe, okrutne. [przypis edytorski]

nielutościwy (starop.) — nielitościwy; bezlitosny. [przypis edytorski]

nielza (daw.) — trudno, nie można. [przypis edytorski]

niełacno (daw.) — dziś: niełatwo. [przypis edytorski]

niełacno (daw., gw.) — niełatwo. [przypis edytorski]

niełacno (daw.) — niełatwo. [przypis edytorski]

niełacno (daw.) — niełatwo, trudno. [przypis edytorski]

niełacno (daw.) — niełatwo, z trudem. [przypis edytorski]

niełacny (daw., gw.) — niełatwy. [przypis edytorski]

niełacny (daw.) — niełatwy. [przypis edytorski]

niełacny (daw.) — niełatwy, trudny. [przypis edytorski]

niełatwie — dziś: niełatwo. [przypis edytorski]

Niełatwo wytłumaczyć, co to jest takt. Chyba taki, który umie obchodzić się z ludźmi — w tych zdaniach wkradła się nieścisłość: zmienił się podmiot wypowiedzi, a nie zostało to zasygnalizowane. Należało by drugie zdanie uzupełnić, np. tak: Taktem wykazuje się chyba taki człowiek, który umie obchodzić się z ludźmi. [przypis edytorski]

niełupki (…) czyli nasiona — niełupki to faktycznie suche, niepękające owoce zawierające po jednym nasieniu. [przypis edytorski]

niełżywy (daw.) — prawdziwy, pozbawiony kłamstwa. [przypis edytorski]

niem (daw.) — dziś: nim. [przypis edytorski]

niem — daw. forma N. i Msc. lp zaimków r.n.; dziś tożsama z r.m.: nim. [przypis edytorski]

niem — daw. forma N. i Msc. zaimków r.n.; dziś tożsama z r.m.: nim. [przypis edytorski]

niem — daw. forma N. lp r.n.; dziś popr.: nim. [przypis edytorski]

niema twarz (starop.) — istota nierozumna, bydlę. [przypis edytorski]

niema twarz (starop.) — wyzwisko: bydlę. [przypis edytorski]

niemal nie wychodzą — popr. niemal wychodzą. [przypis edytorski]

Niemałej faliś uniknął — inaczej: niemałej fali uniknąłeś (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika). [przypis edytorski]

niemałom mu śmiechu (…) narobił — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: niemało mu śmiechu narobiłem. [przypis edytorski]

niemałom zyskał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika; inaczej: niemało zyskałem. [przypis edytorski]

niemałoś (…) postradał — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: niemało postradałeś; niemało straciłeś. [przypis edytorski]

niemand (niem.) — nikt. [przypis edytorski]

niemasz (daw.) — dziś: nie masz. [przypis edytorski]