Przypisy

podjezdek — mały a. marny koń. [przypis edytorski]

podjezdek — młody, dopiero ujeżdżany koń. [przypis edytorski]

podjezdek — młody, dopiero ujeżdżany koń; tu: żart. użycie określenia. [przypis edytorski]

podjezdek — określenie młodego, nieujeżdżonego całkowicie, konia. [przypis edytorski]

podjudzać — podburzać, namawiać do złych czynów, wzburzając w kimś złość, gniew. [przypis edytorski]

podjudzać — prowokować, namawiać kogoś do zrobienia czegoś złego. [przypis edytorski]

podjźrenie — dziś popr.: podejrzenie. [przypis edytorski]

podkasany (daw.) — tu: swawolny, frywolny. [przypis edytorski]

podkasany — o koniu: mający brzuch o małej objętości, mocno podciągnięty ku górze. [przypis edytorski]

podkomorzy (daw.) — zarządca książęcego dworu. [przypis edytorski]

podkomorzy — od XIV w. urzędnik ziemski rozstrzygający spory graniczne. [przypis edytorski]

podkomorzy — urzędnik zarządzający dworem. [przypis edytorski]

podkomorzy — urzędnik zarządzający dworem władcy. [przypis edytorski]

podkomorzy — wysoki urzędnik dworski, zarządzający dobrami publicznymi. [przypis edytorski]

Podkomorzyc — syn Podkomorzego, Walery. [przypis edytorski]

podkoszulek tałesowy — mężczyźni na co dzień pod ubraniem noszą „mały tałes”, rodzaj podkoszulka z frędzlami (cyces). [przypis edytorski]

podkoszulki tałesowe — „małe tałesy”, rodzaj podkoszulków noszonych na co dzień pod ubraniem, z frędzlami (hebr. cicit, jid. cyces) przy rogach. [przypis edytorski]

Podkowiński, Władysław (1866—1895) — malarz i ilustrator, prekursor impresjonizmu polskiego, następnie symbolista. Najbardziej znany jego obraz, Szał uniesień, przedstawia nagą kobietę na stającym dęba koniu; pierwszemu wystawieniu Szału, w warszawskiej „Zachęcie” (1894), towarzyszyła atmosfera skandalu i publicznego oburzenia. [przypis edytorski]

Podkowiński, Władysław (1866–1895) — malarz i ilustrator, prekursor impresjonizmu polskiego, następnie symbolista. Najbardziej znany jego obraz, Szał uniesień, przedstawia nagą kobietę na stającym dęba koniu; pierwszemu wystawieniu Szału, w warszawskiej „Zachęcie” (1894), towarzyszyła atmosfera skandalu i publicznego oburzenia. [przypis edytorski]

Podkowiński, Władysław (1866–1895) — malarz tworzący w okresie Młodej Polski. [przypis edytorski]

podkrzesywanie — usuwanie najniższych gałęzi w celu eliminacji potencjalnych sęków z surowca drzewnego. [przypis edytorski]

podkurek — posiłek nocny, spożywany, kiedy kur, tj. kogut, pieje. [przypis edytorski]

podkurek — posiłek przed snem, po kolacji. [przypis edytorski]

podkurek — posiłek spożywany w nocy (przed pianiem kura, czyli koguta). [przypis edytorski]

podkuwać — zakładać podkowy, czyli metalowe części przybijane na spód kopyt konia; kóz się nie podkuwa. [przypis edytorski]

Podlasiak — mieszkaniec Podlasia, historycznej krainy położonej w centralnej Polsce. [przypis edytorski]

Podlasie — historyczna kraina położona w centralnej Polsce. [przypis edytorski]

podlata — dziś popr. forma: podlatuje. [przypis edytorski]

podlący — tu: przywodzący innych do podłych postępków a. podłego bytowania. [przypis edytorski]

podle czego (starop.) — obok czego. [przypis edytorski]

podle (daw., gw.) — obok, wzdłuż, pod. [przypis edytorski]

podle (daw., gw.) — wzdłuż, obok, nieopodal. [przypis edytorski]

podle (daw.) — niedaleko, naprzeciw [przypis edytorski]

podle (daw.) — obok. [przypis edytorski]

podle (daw.) — obok. [przypis edytorski]

podle (daw.) — obok, w pobliżu. [przypis edytorski]

podle (daw.) — obok, według. [przypis edytorski]

podle (daw.) — obok, wzdłuż. [przypis edytorski]

podle (daw.) — pod; wzdłuż. [przypis edytorski]

podle (daw.) — w pobliżu. [przypis edytorski]

podle (daw.) — wzdłuż, pod; tu: obok. [przypis edytorski]

podle (gw.) — wzdłuż, obok. [przypis edytorski]

podle — podług, wedle, obok. [przypis edytorski]

podle (starop.) — obok, przy. [przypis edytorski]

podle (starop.) — obok. [przypis edytorski]

podle (starop.) — pod, u (progu). [przypis edytorski]

podle — tu: podług, obok. [przypis edytorski]

podlec — człowiek podły. [przypis edytorski]

Podlega wielu nędz — dziś popr.: Podlega wielu nędzom; nędza (daw.): nieszczęście, niedola. [przypis edytorski]

podległości Dworowi Moskiewskiemu — w wydaniu z 1816 r.: w podległości obcym. [przypis edytorski]

podlejsześ losy znosiło [o, serce] — inaczej: podlejsze losy znosiłoś (konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika, tu w rodzaju nijakim). [przypis edytorski]

podlejszy (daw.) — mniej wartościowy, gorszy. [przypis edytorski]

podlejszy (daw.) — niższego stanu, gorszy. [przypis edytorski]

Podlesie — obecnie Wólka-Podlesie, polska wieś położona w województwie łódzkim, w powiecie skierniewickim, w gminie Lipce Reymontowskie. [przypis edytorski]

podleżaszczeje (…) priedłożenii (ros.) — podmiotem nazywamy przedmiot, o którym mówi się w zdaniu. [przypis edytorski]

podlot — nastolatek, człowiek dorastający. [przypis edytorski]

podlotek — dorastająca dziewczyna. [przypis edytorski]

podłabić (daw.) — zdławić a. pozabijać. [przypis edytorski]

podłość — tu: uniżoność. [przypis edytorski]

podłota — dziś popr.: podłość. [przypis edytorski]

podłota — podłość. [przypis edytorski]

podłożyłem był — [przypis edytorski]

podług (daw.) — według. [przypis edytorski]

podług (daw.) — według. [przypis edytorski]

podług (daw.) — według. [przypis edytorski]

podług (daw.) — według. [przypis edytorski]

podług — dziś: według. [przypis edytorski]

podług — przestarz. wtedy. [przypis edytorski]

podług rachunków gwiazdziarskich za trzy tysiące lat wszystkie gwiazdy po wielkim okręgu na swoje miejsca powrócą (…) — w tym miejscu na marginesie poniższego wywodu znajduje się adnotacja: „Trzytysięcznych lat zmartwychwstanie”. [przypis edytorski]

podług słów waszych być powinno — «Rzeczywiście prawo jest takie, jak powiedzieliście, ale ja postąpię łagodniej», zob. Radak do 44:10. [przypis edytorski]

podług ustaw toru — według prawem wyznaczonego przebiegu sprawy sądowej. [przypis edytorski]

podługowaty — podłużny. [przypis edytorski]

podłużnych, karmazynowych kwiatów (…) — storczyk samczy (Orchis masculus), którego „sprośność” kryła się nie w amarantowo-fioletowych kwiatach, lecz bulwach korzeniowych o kształcie jąder; sporządzano z nich substancje mające wzmagać popęd płciowy u mężczyzn, obok lubczyku dodawano też do naparów mających wzbudzić miłość ukochanego. [przypis edytorski]

podły (daw.) — niskiego stanu. [przypis edytorski]

podły gmin — nisko urodzeni, przedstawiciele ludu. [przypis edytorski]

podły — tu: marny, lichy. [przypis edytorski]

podły — tu: niskiego stanu. [przypis edytorski]

podmalówka — pierwsza warstwa farby nakładana na zagruntowane płótno, nadająca ogólną tonację kolorystyczną; czasem służąca jako rodzaj szkicu malarskiego, często uproszczonego i jednobarwnego, który pozwala artyście przy wykonywaniu drugiej warstwy skoncentrować się na detalach i kolorystyce. [przypis edytorski]

podmaślić (daw.) — przypochlebić się; dać łapówkę. [przypis edytorski]

podmawiać (daw.) — namawiać, podjudzać. [przypis edytorski]

podmiesięczny (daw.) — podksiężycowy, tj. ziemski. [przypis edytorski]

podmiesięczny (daw.) — podksiężycowy; ziemski, dotyczący Ziemi. [przypis edytorski]

podmowa — podstępne namawianie. [przypis edytorski]

podmówić kogoś — namówić, podjudzić. [przypis edytorski]

podmówić — namówić, nakłonić kogoś do zrobienia czegoś; często: podburzyć do czegoś złego. [przypis edytorski]

podmykać (starop.) — podchodzić. [przypis edytorski]

podnaszać (daw.) — podnosić wielokrotnie. [przypis edytorski]

podniebienie — tu: spodnia strona baldachimu. [przypis edytorski]

podniebny — tu: dziejący się pod niebem, a więc na ziemi. [przypis edytorski]

podniecenie — w oryg. niem. eifrig: gorliwy, pilny, zapalony; Es war mir interessant zu sehen, wie du eifrig wurdest (Interesującym było dla mnie widzieć, w jaki wpadasz zapał); red. WL. [przypis edytorski]

podniesienie — część mszy, następująca po konsekracji. [przypis edytorski]

Podniesienie — część mszy św., gdy kapłan ukazuje wiernym Ciało i Krew Chrystusa. [przypis edytorski]

podniesienie — hebr. תְּרוּמָה (truma): podnoszenie do góry, także: dar. [przypis edytorski]

podniesienie — najuroczystszy moment katolickiej mszy: podniesienie przez księdza celebrującego mszę i ukazanie zgromadzonym wiernym ciała i krwi Chrystusa pod postaciami chleba (w formie hostii) i wina. [przypis edytorski]

podniesienie — najuroczystszy moment katolickiej mszy św., w którym odprawiający obrzęd kapłan podnosi opłatek mający uobecniać ciało Chrystusa. [przypis edytorski]

podniesienie — najważniejszy moment mszy świętej, w którym zgodnie z doktryną katolicyzmu dokonuje się przemiana wina i chleba (pod postacią hostii) w krew i ciało Jezusa Chrystusa. [przypis edytorski]

podniesienie — w liturgii katolickiej część mszy następująca po konsekracji. [przypis edytorski]

podniesieniem — hebr. תְּרוּמָה (truma) słowo to oznacza także dar przeznaczony dla kohenów. [przypis edytorski]

podniesiesz [oblicze] — hebr. czasownik נָשָׂא (nasa): 'podnosić' może być także tłumaczony jako 'przebaczać'. [przypis edytorski]

podniesiesz — u Cylkowa 'pierwszeństwo twoje'; w oryginale jest tylko słowo שְׂאֵת (seet): bezokolicznik słowa 'podnosić' i odnosi się to do „zapadłego lica” w poprzednim wersecie, co Cylkow sam sugeruje w swoim komentarzu, nie ma tu mowy o żadnym 'pierwszeństwie'. [przypis edytorski]