Przypisy

rozkazuje jednemu z swoich rozesłańców, aby poszedł do Izby Poselskiej i zapowiedział Narodowi imieniem jego, że mu przykazuje zaraz się rozejść — ubliżał Sejmowi, nie stawiając się przed nim osobiście; wysłańcem był poseł wileński, Marcin Lubomirski. [przypis redakcyjny]

rozkazuje ministrowi badeńskiemu — tj. posłowi rosyjskiemu w Badenii. [przypis redakcyjny]

rozkomosić (daw.) — rozigrać, rozbujać. [przypis redakcyjny]

rozkosz — przyjemności życia. [przypis redakcyjny]

rozkosz* (starop.) — przyjemność, zadowolenie (znaczenie nieco inne niż obecnie). [przypis redakcyjny]

rozkoszy (B. lm) — rozkosze. [przypis redakcyjny]

rozlartynić — [od:] Lamartine, poeta francuski, był w dobie rewolucji prezydentem rządu. Umarł w r. 1869, Ilnicka pisała widocznie jego nekrolog. [przypis redakcyjny]

rozlewu pilnujący ścieków — zbudowany nad ujściem stawu, sadzawki. [przypis redakcyjny]

rozłogi — otwarta przestrzeń, rozległy teren, szerokie pole. [przypis redakcyjny]

rozmaitość (…) form (…) z ciał ciekłych i zsiadłych pochodzi — Mocniejsze albo słabsze światło księżyca poeta tłumaczy większą albo mniejszą gęstością ciał. Beatrycze zbija to mniemanie i dowodzi, że ta rozmaitość stopnia światła od rozmaitych sił pochodzi, jakimi z góry obdarzone są wszystkie gwiazdy. [przypis redakcyjny]

rozmaryn — symbol ludzkiej pamięci. [przypis redakcyjny]

Rozmawiam z Elizą — Branicką, przyszłą swą żoną. [przypis redakcyjny]

rozmysł (starop.) — rozwaga. [przypis redakcyjny]

rozniemógł — zasłabł. [przypis redakcyjny]

rozoko (daw.) — zezem. [przypis redakcyjny]

rozoko patrzy (daw.) — zezem patrzy. [przypis redakcyjny]

Rozpalam je (ognisko) — W nawiasach zamieszczamy objaśnienia lub wyrażenia równoważne, szanując dosłowność samego listu. [przypis redakcyjny]

rozpasać — tu: złamać szyk. [przypis redakcyjny]

rozpędny — rozpędzony. [przypis redakcyjny]

Rozpędowska — panna respektowa matki poety. [przypis redakcyjny]

rozpędzywać (daw.) — rozpędzać, rozganiać. [przypis redakcyjny]

rozpierać się — ustawać. [przypis redakcyjny]

rozpisku — odwołania. [przypis redakcyjny]

rozpocząłem poemat z dziejów Polski — ukazał się w r. 1834 pt. Agaj-Han. [przypis redakcyjny]

rozpomni (starop.) — [forma trybu rozk.:] wspomnij. [przypis redakcyjny]

rozposażyć — porozdzielać, porozdawać. [przypis redakcyjny]

rozprawa (starop.) — rozmowa. [przypis redakcyjny]

rozprawami kongresowymi — tak jest w wydaniu z r. 1870. W pierwodruku wydrukowano tylko: Cały świat był zajęty rozprawami. Stało się to zapewne wskutek wymagań cenzury poznańskiej. [przypis redakcyjny]

rozprawić (starop.) — rozrządzić. [przypis redakcyjny]

rozprawuje (starop.) — rozrządza. [przypis redakcyjny]

rozprószca (neol.) — ten, który rozprasza. [przypis redakcyjny]

rozpuknąć się (starop.; tu 3 os., lp, r.ż.: rozpukła) — rozpękła się. [przypis redakcyjny]

rozpychać — czynić nadętym, pysznym. [przypis redakcyjny]

rozradzać (daw.) — [tu:] odradzać. [przypis redakcyjny]

rozradzić co (starop.) — odradzić [co], od czego odwieść. [przypis redakcyjny]

rozroślejsze — opaślejsze. [przypis redakcyjny]

rozrywać (daw.) — [tu:] rozbierać, rozważać. [przypis redakcyjny]

rozsądek (starop.) — [tu:] rozstrzygnięcie; [por. rozsądzić]. [przypis redakcyjny]

rozsiadem — rozjazdem, samołówką. [przypis redakcyjny]

rozsiepywać (daw.) — rozrywać. [przypis redakcyjny]

rozstania i spotkania się kiedyś — Werter odnosi to powiedzenie do chwili rozstania się tu na ziemi i spotkania się w zaświatach. Wskazują na to słowa początkowe listu: „Nie ujrzę jej nigdy” i końcowe rozmowy z Lotą: „Zobaczymy się kiedyś”. [przypis redakcyjny]

rozstrzelali — 29 listopada 1662 r. w Wołpie. [przypis redakcyjny]

rozsuć (daw.) — rozsypać. [przypis redakcyjny]

roztaszować się — rozłożyć się obozem. [przypis redakcyjny]

rozterki (starop.) — kłótnie. [przypis redakcyjny]

rozterkom zabiega — zapobiega sporom, waśniom. [przypis redakcyjny]

roztruchan — wielki i bogato zdobiony kielich, puchar. [przypis redakcyjny]

roztruchan (z tur.) — ozdobny puchar biesiadny. [przypis redakcyjny]

roztwór Schleicha — płyn wynaleziony przez chirurga niemieckiego Karola Schleicha (1859–1922), stosowany przy zabiegach operacyjnych do znieczulenia miejscowego. [przypis redakcyjny]

Rozum bowiem i wola, które stanowią treść Boga, musiałyby o całe niebo różnić się od naszego rozumu i naszej woli (…) — Por. List 55 (dawniej 59) § 4–6 oraz List 56 (dawniej 60) § 7 i 11. [przypis redakcyjny]

rozum i wola tak się mają do tej czy owej idei lub do tego czy owego chcenia, jak kamienność do tego lub owego kamienia lub jak człowiek do Piotra i Pawła — Por. List. 2 § 9 i 10. [przypis redakcyjny]

rozumiemy się — por. list z 11 czerwca 1772. [przypis redakcyjny]

rozumowy wasz pogląd zawisły od sądu, jaki naprzód tworzą zmysły — Nihil est in intellectu quid prius fuerit in sensu.. Zdanie Arystotelesa [(łac.) Nie ma nic w umyśle, czego by przedtem nie było w zmysłach; red. WL]. [przypis redakcyjny]

rozwalina — [tu:] gruz. [przypis redakcyjny]

rozwalnia — tu: rozszerza. [przypis redakcyjny]

Rozważania zawarte w tym wstępie do Części I oddziałały wyraźnie na Słowackiego, który w Beniowskim przeciwstawienie poezji-sztuki i poezji-życia ujął w znane, wersety: „(…) Roję / Śnię, tworzę; harfy używam lub bicza / I to jest moja poetyczna droga.— / Lecz z mego życia poemat — dla Boga” (III, 341–344). W Odpowiedzi na „Psalmy przyszłości” pisał: „Jam spróbował na mej głowie / Na kształt perły kałakuckiej / Nosić gwiazdę myśli ludzkiej / I z tą gwiazdą żyć surowie” — jest to według Kleinera aluzja do obrazu owego „błogosławionego”, który poezję nosi na czole „niby gwiazdę”. Problem jedności poezji i życia nurtował świadomość romantycznego pokolenia. Kleiner stwierdza w przypisie: „Mickiewicz przecież zerwie z poezją, by życie w poemat zmienić”. Przytacza też w tym miejscu, rozważania romantyków niemieckich, Z. Wernera i Justinusa Kernera. Ten ostatni twierdził, że „prawdziwa poezja milczy tak jak ból prawdziwy”. [przypis redakcyjny]

rozwiódł (starop.) — wytłumaczył. [przypis redakcyjny]

rozwiślenie — neol. od nazwy rzeki Wisły. [przypis redakcyjny]

rozwlokła woda (daw.) — rozwleczona, rozpostarta. [przypis redakcyjny]

rozwodzić co (starop.) — [tu:] odradzać (śmierć). [przypis redakcyjny]

rozwodzić coś — budować na ogromnej przestrzeni. [przypis redakcyjny]

rozwodzić (starop.) — pogodzić, jednać. [przypis redakcyjny]

rozwodzić (starop.) — przekładać. [przypis redakcyjny]

rozwodzić (starop.) — wyjaśniać, tłumaczyć. [przypis redakcyjny]

rozwodzić — tu: rozprzestrzeniać się, panoszyć. [przypis redakcyjny]

rozwołać (daw.) — rozgłosić. [przypis redakcyjny]

rozwód — tu: przestrzeń. [przypis redakcyjny]

rozzuchwaleni wielbiciele Penelopy… — porównaj Odyseję, księga XX. w tłum. Siemieńskiego: „Zgromadzeni uznali trafność dobrej rady,/ I hurmem weszli w wnętrze gmachów Odyssowych:/ Chleny zdjęte na krzesłach kładąc purpurowych,/ Obiatując barany i tuczne koziołki,/ Wieprze karmne i ze stad najpiękniejsze ciołki,/ Skwarząc trzewia i nimi racząc się nawzajem…”. [przypis redakcyjny]

rozżenąć (daw.) — rozegnać. [przypis redakcyjny]

ród nowotny — Rodzina Adimari. [przypis redakcyjny]

róg Amaltei (mit. gr.) — róg obfitości; Zeus jako niemowlę chował się wśród nimf górskich w grocie idajskiej i był karmiony mlekiem kozy Almatei; kiedy Alamtea złamała jeden ze swoich rogów, Zeus pobłogosławił go tak, że od tamtej pory napełniał się on wszystkim, czego zapragnął jego posiadacz. [przypis redakcyjny]

róg (starop.) — [tu:] odnoga (rzeki). [przypis redakcyjny]

róść — rośnij. [przypis redakcyjny]

rówień (daw.) — równy. [przypis redakcyjny]

rówień (starop.) — [ktoś] równy; [równie utalentowany, sławny, doświadczony itp; red. WL]. [przypis redakcyjny]

rówień (starop.; tu forma D. lp: równia) — coś równego. [przypis redakcyjny]

równe — dobrane. [przypis redakcyjny]

równe dodane do równego lub od niego odjęte daje w wyniku także równe — Kant ma tu niewątpliwie na myśli taki np. pewnik: 1. $a=b$, $a\; +\; c=b\; +\; c$; 2. $a=b$, $a\; -\; c=b\; -\; c$. Dlatego też użył w połączeniu zdań wyrazu oder, bo wystawiał sobie jeden przypadek lub też drugi. (Objaśnienie S. Dicksteina w liście do tłumacza). [przypis redakcyjny]

równia (daw.) — równina. [przypis redakcyjny]

równia (starop.) — równego. [przypis redakcyjny]

równia (starop.) — równych. [przypis redakcyjny]

równie (daw.) — równiny. [przypis redakcyjny]

Równie odległy od punktu (…) krąg ósmy otaczał dziewiąty — Dziewięć chórów anielskich otaczających swój punkt środkowy, Boga. [przypis redakcyjny]

równie — równiny. [przypis redakcyjny]

równiejszy (starop.) — mniejszy. [przypis redakcyjny]

równień (daw.) — równy. [przypis redakcyjny]

równina Smithfield — autor robi złośliwą aluzję do targowiska Smithfield pod Londynem, znanego z oszukańczych transakcji bydłem. [przypis redakcyjny]

równiny Ostatniego Sądu — komentatorzy zgodnie stwierdzają, że miejsce to sugeruje, iż ma nastąpić koniec świata, poprzedzony Sądem Ostatecznym. [przypis redakcyjny]

równy (starop.) — mały. [przypis redakcyjny]

równy (starop.) — mały; za równe pieniądze: za grosze. [przypis redakcyjny]

równy (starop.) — szczupły, niekosztowny. [przypis redakcyjny]

Róża z Tannenburgu — powieść dla młodzieży o tendencji umoralniającej, napisana również przez kanonika Schmida (w latach 1833–1866 pięć polskich wydań). [przypis redakcyjny]

różaną — różaną wodę. [przypis redakcyjny]

różaniec — tutaj: rodzaj nabożeństwa, zaprowadzonego przez św. Dominika. [przypis redakcyjny]

różą oboje — białą i czerwoną. [przypis redakcyjny]

różej — róży (C. l.p.). [przypis redakcyjny]

różnice między wydaniami — Wydanie Aleksandra Brücknera (1925) opiera się już zasadniczo na tekście niniejszego (tj. pierwszej jego edycji z 1922 r.). [przypis redakcyjny]

różnie (daw.) — w różne strony. [przypis redakcyjny]

różnie (starop.) — [tu:] w różne strony. [przypis redakcyjny]

różnie — [tu:] po różnych miejscach. [przypis redakcyjny]