Przypisy

nie dostawać czego (daw.) — brakować. [przypis edytorski]

nie dostawać czego komu (daw.) — dziś: brakować. [przypis edytorski]

nie dostawać czegoś (starop.) — brakować czegoś. [przypis edytorski]

nie dostawać (daw.) — brakować. [przypis edytorski]

nie dostawać (daw.) — nie starczać; brakować. [przypis edytorski]

nie dostawać (daw.) — nie starczać. [przypis edytorski]

nie dostawać komu czego — brakować komu czego. [przypis edytorski]

nie dostawać komu czego — nie starczać, brakować. [przypis edytorski]

nie dostawało — brakowało. [przypis edytorski]

nie dostawało czegoś (daw.) — brakowało czegoś. [przypis edytorski]

nie dostawało — tu: nie wystarczało. [przypis edytorski]

nie dostrzegł był — daw. formy czasu zaprzeszłego, używanego dla wyrażenia czynności (zdarzenia, stanu itp.) poprzedzającej inną czynność (zdarzenie, stan itp.) wyrażoną w czasie przeszłym zwykłym; znaczenie: nie dostrzegł (wcześniej). [przypis edytorski]

nie dosypiać (daw.) — nie zaniedbać. [przypis edytorski]

nie dość na tym — tu: to jeszcze nie wszystko. [przypis edytorski]

nie dotrzyma skroni — nie utrzyma głowy. [przypis edytorski]

nie dotrzymali punktów — tj. warunków umowy. [przypis edytorski]

nie drażń — dziś popr.: nie drażnij. [przypis edytorski]

nie dręczyłaż (daw.) — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie dręczyła, czyż nie dręczyła. [przypis edytorski]

Nie duryś (białorus.) — nie rób durnot, głupstw. [przypis edytorski]

nie działająż — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie:czy nie działają, czyż nie działają. [przypis edytorski]

nie dziejąż się — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie dzieją się. [przypis edytorski]

Nie dziejeż się — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż, nadającą znaczenie pytania retorycznego; inaczej: czyż nie dzieje się? [przypis edytorski]

nie dzisiaj — nie od dzisiaj. [przypis edytorski]

Nie dziw (…) Litawor młody — w pierwotnej wersji: „A jam zapomniał — widzę, żem zbyt stary — / Co to jest młodość i niewieście czary!”. [przypis edytorski]

Nie dziwię się jego zdaniu, wiedząc, że nie zna Ukrainy; ale dziwię się, patrząc na jego własne godło: kto chce zrozumieć poetę, powinien kraj jego poznać — prawdopodobnie aluzja do Adama Mickiewicza i motta Sonetów krymskich: Wer den Dichter will verstehen, Muss in Dichter's Lande gehen (Goethe, Chuld Nameh, w: Dywan Zachodu i Wschodu). [przypis edytorski]

Nie dziwna nam robota (…) ano dziekujem za nię (gw.) — nie [jest] nam obca praca, ale skoro tak się gniewacie, to z niej zrezygnujemy [podziękujemy za nią]. [przypis edytorski]

nie dziwota (daw.) — nic dziwnego. [przypis edytorski]

Nie dziwuj się, iż nad wysokiego jest wyższy, i drugi jeszcze wyższy, a ziemi wszytkiej król rozkazuje, i ona mu służy — Koh 5, 7–8. [przypis edytorski]

nie formalizuj się — nie baw się w formalności, nie przejmuj się konwenansami. [przypis edytorski]

nie frankowany — bez znaczka a. opłaty, prawdop.: opłacany przez adresata. [przypis edytorski]

nie g'rzeczy — niedorzecznym. [przypis edytorski]

nie głodnym — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika, skrót od: nie [jeste]m głodny. [przypis edytorski]

nie głupim (daw. forma) — inaczej: nie jestem głupi. [przypis edytorski]

nie godzę się bynajmniej z Horacym — w Satyrach (I, 2, w. 80–85) Horacy stwierdza, że zamożna mężatka mimo przepychu pereł i szmaragdów nie ma smuklejszych nóg ani lepszych bioder niż kurtyzana, więc woli dziewczęta bez ozdób, odsłaniające swoje zalety i wady. [przypis edytorski]

Nie godzi się nam mieć swoich bałwanów — w mahometanizmie niedozwolone jest sporządzanie i umieszczanie w świątyni wizerunków boga, proroka i in. postaci; zdobnictwo w meczetach wykorzystuje głównie motywy roślinne i geometryczne. [przypis edytorski]

nie godzi się — nie należy. [przypis edytorski]

nie godzi się (starop.) — tu: nie nadaje się (na wieńce). [przypis edytorski]

nie godzić na co (starop.) — nie starać się o co. [przypis edytorski]

nie grzeczy a. nie k'rzeczy (starop.) — nie do rzeczy, niestosownie, niewłaściwie. [przypis edytorski]

nie idzie (daw.) — nie uchodzi, nie wypada. [przypis edytorski]

nie iedno karanie wszystkim należy (starop.) — nie wszyscy powinni być karani jednakowo. [przypis edytorski]

Nie igrajcie z ogniem… bo trudno jest zerwać więzy miłości — cytat z tradycyjnej piosenki szkockiej:

[przypis edytorski]

nie imać się — nie brać się do czegoś, nie dotykać czegoś. [przypis edytorski]

Nie ja — «Mądrość nie pochodzi ode mnie, lecz to Bóg odpowie, wkładając w moje usta odpowiedź, która przyniesie dobrodziejstwo Faraonowi», zob. Raszi do 41:16. [przypis edytorski]

nie jednemu (starop. forma ort.) — dziś popr.: niejednemu. [przypis edytorski]

nie jedno (daw.) — nie tylko. [przypis edytorski]

nie jedno (daw.) — nie tylko. [przypis edytorski]

nie jedno (starop.) — nie jeden raz. [przypis edytorski]

nie jegoż — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ż; znaczenie: przecież nie jego, doprawdy nie jego. [przypis edytorski]

nie jest (…) obojętnym — dziś raczej: nie jest obojętne. [przypis edytorski]

«Nie jest prorok beze czci, tylko w ojczyźnie swojej i w domu rodziców swoich» — słowa Jezusa przytoczone w różnym brzmieniu w ewangeliach: Mt 13,57; Mk 6,4; J 4,44. [przypis edytorski]

nie jest przedajno — nie jest sprzedajne; jest nie na sprzedaż. [przypis edytorski]

nie jest przyjacielska — nie jest rzeczą przyjacielską. [przypis edytorski]

Nie jest rannym łosiem — odniesienie do znanych słów z dramatu Szekspira: „Niech ryczy z bólu ranny łoś,/ Zwierz zdrów przebiega knieje,/ Ktoś nie śpi, aby spać mógł ktoś./ To są zwyczajne dzieje” (Hamlet, akt III, scena 2, tłum. J. Paszkowski), wypowiedzianych przez Hamleta, kiedy sam uważany za szalonego, skutecznie sprowokował stryja-bratobójcę do gwałtownej reakcji na sceniczną aluzję do jego zbrodni i ucieczki do swych komnat. [przypis edytorski]

Nie, jest to pani, którą Piram ma kochać — Zarówno w starożytnej Grecji, jak i w czasach Szekspira, kobiety nie grały w teatrze, więc aktorzy musieli odgrywać również role żeńskie. [przypis edytorski]

nie jestci to próba umiłowania pańskiego, że się komu powodzi na świecie (daw.) — nie to jest sprawdzianem umiłowania ze strony Boga, że komuś się powodzi na świecie. [przypis edytorski]

nie jestem ci wcale — konstrukcja z partykułą „ci”, pełniącą funkcję wzmacniającą. [przypis edytorski]

nie jestem taką — dziś popr.: nie jestem taka. [przypis edytorski]

nie jesteśmy — u Cylkowa: 'nie bywaliśmy'; uzasadnienie korekty: uwspółcześnienie; podobna sytuacja jak w 42:11. [przypis edytorski]

nie jestże — czy nie jest. [przypis edytorski]

nie jestże (daw.) — konstrukcja z partykułą pytajną -że; inaczej: czy nie jest. [przypis edytorski]

nie jestże — daw. konstrukcja z partykułą pytajną -że; znaczenie: czy nie jest. [przypis edytorski]

nie jestże (daw.) — konstrukcja z partykułą -że w funkcji wzmacniającej i pytającej; znaczenie: czy nie jest; czyż nie jest. [przypis edytorski]

nie jestże (daw.) — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nie jest, czyż nie jest. [przypis edytorski]

nie jestże — konstrukcja z partykułą -że nadającą znaczenie pytania retorycznego; inaczej: czy nie jest, czyż nie jest. [przypis edytorski]

nie jestże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nie jest; czyż nie jest. [przypis edytorski]

nie jestże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nie jest. [przypis edytorski]

nie jestże — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czyż nie jest. [przypis edytorski]

nie jestże to — konstrukcja z partykułą -że; znaczenie: czy nie jest to. [przypis edytorski]

nie jestżeś — konstrukcja z partykułą -że pomiędzy tematem a końcówką, tu: w funkcji wzmacniającej i wprowadzającej pytanie retoryczne; znaczenie: czy nie jesteś; czyż nie jesteś. [przypis edytorski]

nie jestżeś — konstrukcja z partykułą -że-, umieszczoną między tematem a końcówką wyrazu; znaczenie: czyż nie jesteś. [przypis edytorski]

Nie już ten kocha, co mruga — Ten, kto mruga, nie znaczy, że już kocha. [przypis edytorski]

nie kazać (tu daw.) — zabronić. [przypis edytorski]

nie kaził — nie zbrukał, nie sprzeniewierzył się pamięci. [przypis edytorski]

Nie każdy weźmie po Bekwarku lutniej — powiedzenie to oznacza: nie każdy został równie szczodrze wyposażony przez naturę. [przypis edytorski]

Nie każe się im dziedzictwem dzielić, jako sam Pan rozdziałów czynić miedzy bracią nie chciał — zob. Łk 12, 13–14. [przypis edytorski]

Nie klekoc — dziś popr.: nie klekocz. [przypis edytorski]

nie kłamali, a — dziś popr.: nie kłamali, ale. [przypis edytorski]

Nie kłaniaj mi się ani mi się na oczy ukazuj, ani mi ofiaruj daru żadnego, jeśli się z bratem nie zgodzisz. Na modlitwę twoję uszy zatkam; na ofiarę twoję, jako Kaimowę, nie wejźrzę, jeśliś bratu twemu nieżyczliwy — parafraza Mt 5, 23–24: „Jeźli tedy ofiarujesz dar twój do ołtarza, a tam wspomnisz, iż brat twój ma nieco przeciw tobie, zostaw tam dar twój przed ołtarzem a idź pierwej zjednać się z bratem…” (tłum. Wujka) połączona z pośrednim powiązaniem wersetów poprzedzających (Mt 5, 21–22): „Słyszeliście, iż rzeczono jest starym: Nie będziesz zabijał, a kto by zabił, będzie winien sądu. A Ja wam powiadam, iż każdy, który się gniewa na brata swego, będzie winien sądu (…)” ze starotestamentową historią Kaina, pierwszego zabójcy. [przypis edytorski]

nie kłopota — dziś popr. forma: nie kłopocze. [przypis edytorski]

nie krzyżuj w rodzajach różnych — u Cylkowa: nie spuszczaj w rodzajach różnych. [przypis edytorski]

nie ktej stronie — nie w tę stronę, nie w tym kierunku. [przypis edytorski]

nie kupił ani nie dostał od Gerionesa, a jednak zabrał jego woły jak swoje — jednym z 12 zadań, jakie miał wykonać Herakles, było uprowadzanie z wyspy Erytei stada wołów należących do Geriona, potwora o trzech złączonych tułowiach, trzech głowach, trzech parach rąk i nóg. Herakles zabił pilnującego stad pastucha i jego dwugłowego psa, następnie samego Geriona, po czym zabrał woły. [przypis edytorski]

Nie kuście Kristusa, jako go niektórzy na puszczy kusili, co Mojżesz jaśnie wykłada, iż Boga kusili — 1 Kor 10, 9, gdzie mowa o Izraelitach, który po wyjściu z Egiptu zbuntowali się przeciw Bogu i Mojżeszowi i zostali za karę pokąsani przez węże (Lb 21 5–6). Autorstwo pierwszych pięciu ksiąg Biblii, w tym Księgi Liczb, w której opisano to zdarzenie przypisywano samemu Mojżeszowi. [przypis edytorski]

nie kwadrowała planta — plan nie odpowiadał. [przypis edytorski]

nie kwapić się — nie spieszyć się. [przypis edytorski]

nie lać wody — w starożytnej Grecji wino pito zwykle rozcieńczone. [przypis edytorski]

nie lada — nie byle jaki, bardzo dobry. [przypis edytorski]

nie leniwie (starop.) — tu: nie zwlekając, szybko. [przypis edytorski]

nie lepiejż było — daw. konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy nie lepiej było. [przypis edytorski]

nie lepiejż (daw.) — konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znacznie: czy nie lepiej, czyż nie lepiej. [przypis edytorski]

nie lepiejże — konstrukcja z partykułą -że, pełniącą funkcję wzmacniającą. [przypis edytorski]

nie lubiący (daw. forma imiesł.) — dziś: nie lubiąc. [przypis edytorski]

nie lza (daw., gw.) — nie wolno, nie sposób. [przypis edytorski]

nie lza (daw.) — nie można, nie wolno. [przypis edytorski]

nie lza (daw.) — nie można. [przypis edytorski]

nie lza (daw.) — nie należy, nie wolno. [przypis edytorski]

nie lza (daw.) — nie należy. [przypis edytorski]

nie lza (daw.) — nie trzeba, nie należy, nie wolno. [przypis edytorski]

nie lza (daw.) — nie trzeba, nie należy. [przypis edytorski]