Przypisy

na czwartek — na 17 kwietnia. [przypis edytorski]

na czym zbywa — czego brakuje. [przypis edytorski]

na czymem stanął (daw.) — konstrukcja z przestawną końcówką czasownika, inaczej: na czym stanąłem. [przypis edytorski]

na czymżem stanął (daw.) — konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że i ruchomą końcowką czasownika; inaczej: na czymże stanąłem. [przypis edytorski]

na dal (daw.) — na przyszłość. [przypis edytorski]

na daną chwilę — dziś popr.: w danej chwili; w tej chwili. [przypis edytorski]

na darniu — dziś: na darni. [przypis edytorski]

na (daw.) — masz. [przypis edytorski]

na dawnym mieszkaniu — dziś popr.: w dawnym mieszkaniu. [przypis edytorski]

Na denn loss (niem.) — no chodź. [przypis edytorski]

na despekt (daw.) — na złość, na przekór. [przypis edytorski]

na deszczce (daw.) — na deseczce. [przypis edytorski]

na dęba (daw. forma B. lp rodz. m.) — dziś: na dąb. [przypis edytorski]

na długi przeciąg czasu — dziś popr.: na długi czas. [przypis edytorski]

Na dnie — tytuł powieści Maksyma Gorkiego opowiadającej o ludziach zepchniętych na margines społeczeństwa, wegetujących w domu noclegowym. [przypis edytorski]

na dniu jasnym — dziś popr. w dzień jasny. [przypis edytorski]

na dobie (daw.) — teraz, niedługo. [przypis edytorski]

na dobie (daw.) — teraz. [przypis edytorski]

na dobie (daw.) — tu: niedawno. [przypis edytorski]

na dobie (daw.) — w odpowiednim momencie. [przypis edytorski]

na dobie (daw.) — w porę. [przypis edytorski]

na dobie (daw.) — w porę, tu: potrzebny w tym właśnie momencie. [przypis edytorski]

na dobie (daw.) — w tym momencie. [przypis edytorski]

na dobie — na czas; we właściwym czasie. [przypis edytorski]

na dobie — na czasie; to wtedy (w domyśle: przydaje się). [przypis edytorski]

na dobie — tu: obecnie, w tym momencie; dopiero co. [przypis edytorski]

na dobie — tu: w tym momencie, obecnie. [przypis edytorski]

na dobie — we właściwym czasie. [przypis edytorski]

na dobie/ Wyprzęży wołów — tj. wieczorem, gdy kończy się pracę na polu. [przypis edytorski]

na dobitek — dziś: na dobitkę (w dodatku). [przypis edytorski]

na dobitek — ponadto, dodatkowo. [przypis edytorski]

na dobitek (pot.) — ponadto, dodatkowo. [przypis edytorski]

na domie — dziś popr. forma Ms. lp: domu. [przypis edytorski]

na domie — dziś popr. forma Msc.lp: domu. [przypis edytorski]

na doręczu (daw.) — gotowy. [przypis edytorski]

na dół pośli okiem (starop.) — poszli na dół wzrokiem; spuścili wzrok; spuścili oczy. [przypis edytorski]

na dół — w tłumaczeniu brak słowa: trug: zaniósł. [przypis edytorski]

na drewnie (daw., pot.) — na szubienicy. [przypis edytorski]

na drodze do dzielności bogowie znój położyli. Ale skoroś jej szczyt raz osiągnął, potem już łatwo ci stąpać jej ścieżką, choć ciężko ją było zdobywać — por. Hezjod, Prace i dnie 289–292. [przypis edytorski]

Na drogach duszy — zbiór rozpraw krytycznych o literaturze i sztuce Stanisława Przybyszewskiego, zawierający m.in. wykład teorii „nagiej duszy”; pierwodruk po niem.: Auf den Wegen der Seele, Berlin 1896. [przypis edytorski]

na dudka wystrychasz wszystkich — dziś rzadko w formie niedokonanej, raczej: wystrychnąć kogoś na dudka. [przypis edytorski]

na durch (z niem.) — na wskroś. [przypis edytorski]

na dwa zawody — tu na dwa razy. [przypis edytorski]

na dwie niedziel — daw. składnia (z D.lm); dziś na dwie niedziele. [przypis edytorski]

na dwie strony — na dwa sposoby, sprzecznie. [przypis edytorski]

na dworze Dionizjosów — Dionizjosa I i jego syna Dionizjosa II, tyranów rządzących miastem Syrakuzy. [przypis edytorski]

na dwóch końcach swoich, aby się tak zawięzywał — dosł. przyłączone do obydwu końców. [przypis edytorski]

na dwu rycerzów, lepiey, że to dacie (starop.) — lepiej, jeśli to [zadanie] zlecicie dwóm rycerzom. [przypis edytorski]

na dyskrecyi — na łasce. [przypis edytorski]

na dziw (starop.) — tu: przedziwnie; niezwykle, bardzo. [przypis edytorski]

na fabryce — właśc.: na terenie fabryki. [przypis edytorski]

na fanty — pod zastaw. [przypis edytorski]

na fest (z niem.) — mocno. [przypis edytorski]

na froncie bolszewickim — chodzi o wojnę polsko-bolszewicką z 1921 roku. [przypis edytorski]

Na fundusz wyborczy? Któż to taki? — w języku niemieckim termin „fundusz wyborczy” to pojedyncze słowo: Wahlfonds, które może przypominać nazwisko. [przypis edytorski]

na furmanki się najmował — zatrudniał się do pracy w polu; furmanka: wóz konny wykorzystywany przy przewożeniu zbiorów z pól uprawnych m.in. ziemniaków, zboża, siana. [przypis edytorski]

na gadzie (daw.) — na piętrze. [przypis edytorski]

na Galacie, rumaku swym — imię konia Hektora Szekspir zaczerpnął z dzieła Lydgate'a, podobnie jak powyżej postać Margarelona, nieprawego syna Priama. [przypis edytorski]

na gardle karać — stosować karę śmierci (wykonywaną przeważnie przez ścięcie lub powieszenie). [przypis edytorski]

na gardle karano — karano śmiercią. [przypis edytorski]

na gardle pokarać — wykonać karę śmierci. [przypis edytorski]

na gardło (daw.) — na śmierć. [przypis edytorski]

na gardło osądzić — skazać na śmierć. [przypis edytorski]

na gardło skazano (daw.) — skazano na śmierć. [przypis edytorski]

na gardło stać (daw.) — starać się o czyjąś śmierć. [przypis edytorski]

na garnuszek — na utrzymanie; Franka oddano osobie zarobkowo zajmującej się wychowaniem dzieci, którymi nie mogły się opiekować ich matki, najczęściej dlatego, że nie były mężatkami. [przypis edytorski]

na glanc (z niem. Glanz: połysk; świetność) — na wysoki połysk, doskonale. [przypis edytorski]

na glanc (z niem.) — na wysoki połysk. [przypis edytorski]

na głos łowca — dziś popr. forma D.: na głos łowcy. [przypis edytorski]

na głowę jego nałożono (…) nagrodę — dziś: za głowę jego wyznaczono nagrodę. [przypis edytorski]

Na głowie Goplany pokazuje się półksiężyc — Goplana w tej scenie upodabnia się do bóstw kobiecych władających przyrodą; z półksiężycem nad czołem występują Diana oraz Hekate w mit. gr. Postać podobną jak tu Goplana przybiera również Królowa Nocy w Czarodziejskim flecie Mozarta. [przypis edytorski]

Na głowie ma kraśny wianek… (odnośnie wersów 386–405 i 406–417) — w wydaniu z roku 1823 poeta zaznacza, że zwrotki te mają być śpiewane jako duet (Duo), zaś od wiersza 406 śpiewa sama Dziewczyna, co w powyższym wydaniu było oznaczone napisem Aria. [przypis edytorski]

na głowie zejdzie (daw.) — zabraknie głowy. [przypis edytorski]

na gniado — na kolor ciemnobrązowy; wyrażenie utworzone od nazwy maści konia o sierści brązowej, lecz z czarną grzywą, ogonem i dolnymi częściami kończyn. [przypis edytorski]

na goli — w otwartym terenie. [przypis edytorski]

na gospodynią (daw.) — dziś: na gospodynię. [przypis edytorski]

na gościnne prawa nie pomniąc — zapominając o prawach gościnności. [przypis edytorski]

na górnym Idasie — Parys, królewicz trojański, spędził dzieciństwo i młodość jako pasterz na górze Ida. Tam też dokonał rozstrzygnięcia sporu, której bogini należy się złote jabłko z napisem „Najpiękniejszej”. [przypis edytorski]

na górze — tu: na zewnątrz ciała. [przypis edytorski]

Na granicy Tel Awiwu i Jaffy — Tel Awiw został założony w 1909 przez osadników żydowskich na peryferiach starożytnego portowego miasta Jaffa, zamieszkiwanego w większości przez ludność arabską. Dzięki wybudowaniu w 1938 własnego portu morskiego i portu lotniczego Tel Awiw stał się dynamicznie rozwijającym się, nowoczesnym miastem: w latach 40. XX w. miał ok. 200 tys. mieszkańców, dwukrotnie więcej niż Jaffa. W dwa lata po powstaniu nowożytnego państwa Izrael, w 1950 Tel Awiw i Jaffa zostały połączone w jedno miasto, ob. Tel Awiw-Jaffę. [przypis edytorski]

na grobiech (starop. forma) — na grobach. [przypis edytorski]

na gurze (starop. forma ort.) — na górze. [przypis edytorski]

na (gw., daw.) — masz, weź. [przypis edytorski]

na (gw.) — masz. [przypis edytorski]

na (gw.) — proszę; trzymaj. [przypis edytorski]

na (gw.) — tu: masz. [przypis edytorski]

na (gw.) — weź; masz. [przypis edytorski]

na hak przywieść (daw.) — złapać, poskromić, jak psa łańcuchowego. [przypis edytorski]

na hawrani — na granicy. [przypis edytorski]

na ilustracją — dziś B.: ilustrację. [przypis edytorski]

Na imię mi legion!— tu w znaczeniu „podobnych jest wiele”.

Dodatkowy kontekst biblijny stanowi „Legion” jako wspólne imię dla wielu demonów, które opętały uzdrowionego przez Jezusa mieszkańca Gadary. Tu można go brać pod uwagę jedynie w sensie żartobliwym.

[przypis edytorski]

Na innej znów wyspie — była to wyspa Arktonissos na morzu Marmara, obecnie półwysep. [przypis edytorski]

na intencją (daw.) — dziś: na intencję. [przypis edytorski]

Na ja, gut. Judengebet ist beendet — No dobrze. Żydowska modlitwa zakończona. [przypis edytorski]

na jakążeś zbłąkał się — konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika oraz partykułą wzmacniającą -że- (skróconą do -ż-); inaczej: na jaką zabłąkałeś się; na jakąż zabłąkałeś się. [przypis edytorski]

na jakiego planetę (daw.) — dziś: na jaką planetę (r.ż.). [przypis edytorski]

na jakieś słupach stałych i do obracania — w Atenach prawa nadane przez Solona zapisano na obrotowych trójściennych słupach, początkowo stojących na Akropolu, później przeniesionych na miejski rynek, by każdy mógł się z nimi zapoznać. [przypis edytorski]

na jaśnią dobędziemy — wydobędziemy na jaw; ujawnimy. [przypis edytorski]

na jaśnią — dziś: na światło. [przypis edytorski]

na jaśnię — dziś: na jasność; na światło dzienne. [przypis edytorski]